શિવ પાર્વતી વચ્ચેનો એ સંવાદ, જેમાં છુપાયેલો છે રંગોના તહેવારનો સાચો અર્થ

કૈલાશ પર ધ્યાનમાં બેઠેલા મહાદેવના ચહેરા પર અપાર સંતોષ અને તેમના હોઠ પર ફેલાયેલું દિવ્ય સ્મિત જોઈને દેવી પાર્વતીએ પૂછ્યું - 'સ્વામી! આ કેવો આનંદ છે જે ત્રણ લોકમાં ફક્ત તમારા જ ભાગે આવ્યો છે? તમે ધ્યાનમાં છો, છતાં હસતા રહો છો. તમારા ચહેરા પર ન તો કોઈ ઈચ્છા છે કે ન કોઈ ઈચ્છા. એવું લાગે છે કે તમારી પાસે બધું જ છે. આ ખુશીનું રહસ્ય શું છે? શું આ ખુશી પૃથ્વી પર રહેતા લોકો માટે પણ નસીબમાં છે?

પત્ની પાર્વતીના આટલા બધા પ્રશ્નો સાંભળીને, ભગવાન શિવે આંખો ખોલી અને તે જ સ્મિત સાથે કહ્યું - દેવી, તમે સુખનો પ્રશ્ન પૂછ્યો છે, તો હું તમને તેના વિશે એક વાર્તા કહીશ, તે સાંભળો. ભગવાન શિવે વાર્તા કહેવાનું શરૂ કર્યું.

શિવજીએ તેમની રામકથા સંભળાવી
હું મંદિરમાં બેઠો હતો, રામ-રામનો જાપ કરી રહ્યો હતો, દિવસ આગળ વધ્યો, સાંજ વીતી ગઈ, રાત પડી અને ભગવાનનો સૂવાનો સમય થઈ ગયો. પુજારીએ કહ્યું- હવે રામજી આરામ કરશે અને આટલું કહીને તેમણે મંદિર બંધ કરી દીધું. હું ફરીથી રામની શોધમાં ભટકવા લાગ્યો. હું ત્યાં ગંગા કિનારે બેઠો હતો. સવાર પડી ત્યારે મેં એક શબયાત્રા પસાર થતી જોઈ. તેમાં સામેલ લોકો રામ નામ સત્ય હૈ કહેતા રહે છે. આ રામધૂન સાંભળ્યા પછી, હું તેમની પાછળ પાછળ જવા લાગ્યો અને સ્મશાનભૂમિ પહોંચ્યો.

મને ત્યાં જે દેખાય છે તે એ છે કે રામ ઘરમાં નથી, મંદિરમાં નથી. તે જંગલોમાં, પર્વતોમાં, નદીઓમાં અને મહાસાગરોમાં નથી, પરંતુ તે સ્મશાનમાં બધે હાજર છે. રાખના ઢગલા નીચે. તેની ઉપર સળગતી ચિતાની આગમાં. મને બળી રહેલા શરીરમાં રામનું નામ એવી રીતે વેરવિખેર જોવા મળ્યું કે મને બીજે ક્યાંય જવાની જરૂર જ ન લાગી. હું એ જ રાખ અને એ જ ઢગલામાં સમાઈ ગયો. મેં મારું પોતાનું ઘર બનાવ્યું. હું ગમે તેમ અનિકેત (ઘર વગરનો વ્યક્તિ) હતો અને પછી સ્મશાન મારું ઘર બની ગયું.

શિવશંકર શમશાન મહાદેવ કેવી રીતે બન્યા?
મેં મારી જાતને રાખથી ઘસી લીધી છે અને જીવનનું રહસ્ય સમજી લીધું છે કે આ રાખ જ તેનો સાચો રંગ છે. આ રાખ મૃત્યુ છે, આ મુક્તિ છે  અને આમાંથી એક નવો દરવાજો ખુલે છે, આ ચેતના છે અને આ ચિંતન પણ છે. મને રાખની આ સફેદીમાં બધા રંગો મળી ગયા છે અને આ જ મારી ખુશીનું કારણ છે.

પૃથ્વીના પર લોકો માટે, ખુશી એ રોજિંદી બાબત છે. તે સુખી છે, પૃથ્વીનો એ માણસ જે દરરોજ કૂવો ખોદે છે અને દરરોજ પાણી પીવે છે, જેના ભાગ્યમાં ફક્ત સંઘર્ષ છે, જે ચમત્કારો અને દૈવી શક્તિઓથી માઇલો દૂર છે, જે દરરોજ જન્મની ઉજવણી કરે છે અને મૃત્યુનો શોક કરે છે અને પછી પોતાની દુનિયામાં ખોવાઈ જાય છે. તેના માટે બધું જ આનંદ છે.

શિવે કહ્યું- ખરી વાત એ છે કે દેવતાઓ પોતે જ તેમના સુખથી વંચિત છે. સામાન્ય માણસનું સુખ તેના ઘરમાં, તેના માતાપિતાના આશીર્વાદમાં રહેલું છે. તે તેની પત્નીના પ્રેમમાં છે. તે બાળકોના સંતોષ અને આદરમાં, મિત્રોના સંગતમાં અને ઓફિસના કામમાં છે. ક્યારેક મને આશ્ચર્ય થાય છે કે હું શિવ છું કે પૃથ્વી પરના આ જીવો શિવ છે. જે આખું ઝેર પીધા પછી પણ ખુશ છે, તે આનંદમાં છે. આ મારા સ્મિતનું રહસ્ય છે, હું તેમની સાથે એક થઈ જાઉં છું. રંગો અને રાખમાં લપેટાઈને હું તેમના જેવો થઈ જાઉં છું, તેથી જ આ હોળીની અંધાધૂંધી વચ્ચે હું મારી પોતાની અનોખી હોળી રમું છું.

હોળીના બે સ્વરૂપ છે.
સ્મશાનમાં હોળી... દેવી પાર્વતીએ કહ્યું, કૃપા કરીને આને વધુ વિગતવાર સમજાવો, સ્વામી... શિવે કહ્યું- હે પ્રિય, જુઓ! બધા તહેવારોનું આધ્યાત્મિક પાસું ખૂબ જ વિગતવાર અને સૂક્ષ્મ હોવા છતાં, હોળીના તહેવારને સમજાવવું વધુ મુશ્કેલ છે. તે અમૃતની શોધમાં સમુદ્ર મંથન કરવા જેવું છે અને દર વખતે તમને એક નવું રત્ન મળે છે. છતાં હોળીના રંગો બે દિવ્ય ધારાઓ દ્વારા ફેલાયા. એક પરમ અસ્તિત્વના માનવ સ્વરૂપમાં છે.