Trump Putin Xi Jinping Meeting: વિશ્વની ત્રણ મોટી મહાસત્તાઓ અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના નેતાઓ એક જ મંચ પર મળવા જઈ રહ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ 19 નવેમ્બર, 2026ના રોજ ચીનના શેનઝેનમાં ઐતિહાસિક ત્રિપક્ષીય બેઠક કરશે. ત્રણેય દેશોની સરકારો દ્વારા આ બેઠકની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે. એશિયા-પેસિફિક ઇકોનોમિક કોઓપરેશન (APEC) સમિટની વચ્ચે યોજાનારી આ મુલાકાત પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે. આ બેઠકને માત્ર રાજદ્વારી મુલાકાત તરીકે નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનના દૃષ્ટિકોણથી પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે. ત્રણેય નેતાઓ પાસે પરમાણુ હથિયારો, વૈશ્વિક સુરક્ષા, વેપાર, ટેકનોલોજી અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજનીતિ જેવા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાની તક હશે. જોકે, બેઠકમાંથી કોઈ મોટો કરાર થશે કે નહીં તે અંગે હજુ સ્પષ્ટતા નથી.
1945ની યાલ્ટા કોન્ફરન્સની યાદ કેમ આવી?
શેનઝેનમાં યોજાનારી આ બેઠકની સરખામણી 1945ની યાલ્ટા કોન્ફરન્સ સાથે થઈ રહી છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતિમ તબક્કામાં અમેરિકા, બ્રિટન અને સોવિયેત સંઘના નેતાઓએ યુદ્ધ પછીની વૈશ્વિક વ્યવસ્થા અંગે ચર્ચા કરી હતી. આજે ત્રણ મોટી પરમાણુ શક્તિઓના નેતાઓ એકસાથે મળવાના હોવાથી ફરી એકવાર વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન અંગે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. પરંતુ આજનું વિશ્વ 1945 કરતાં ઘણું અલગ છે. હવે સત્તા માત્ર સૈન્ય શક્તિ કે જમીન પરના નિયંત્રણથી નક્કી થતી નથી. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ, ઇન્ટરનેટ, ડેટા, અવકાશ, રેર અર્થ મિનરલ્સ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પણ મહાસત્તાઓની સ્પર્ધાના મુખ્ય હથિયાર બની ગયાં છે.
યુક્રેન યુદ્ધ, ઈરાન અને પરમાણુ હથિયારો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં?
આ બેઠકના એજન્ડા અંગે સૌથી વધુ ચર્ચા યુક્રેન યુદ્ધ અને વૈશ્વિક સુરક્ષાને લઈને થઈ રહી છે. જોકે, વ્હાઇટ હાઉસના જણાવ્યા મુજબ ટ્રમ્પ પરમાણુ હથિયારોમાં ઘટાડા અને ઈરાનના મુદ્દે ચર્ચા કરવા માગે છે. અમેરિકન અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે યુક્રેન યુદ્ધ આ ત્રિપક્ષીય બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા હોવાની અપેક્ષા નથી. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે પણ યુક્રેન મુદ્દે યુરોપિયન દેશોની ભૂમિકાનું મહત્વ દર્શાવ્યું છે. તાઇવાનનો મુદ્દો પણ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં અત્યંત સંવેદનશીલ છે. ચીન તાઇવાનને પોતાનો ભાગ માને છે, જ્યારે અમેરિકા તાઇવાનની સુરક્ષા અને ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં પોતાના વ્યૂહાત્મક હિતોને મહત્વ આપે છે. તાઇવાન અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સના ઉત્પાદનનું મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્ર હોવાથી તેનું આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ પણ ઘણું મોટું છે. જોકે, તાઇવાન અંગે કોઈ ચોક્કસ સોદો થવાનો છે તેવી સત્તાવાર પુષ્ટિ નથી.
ચિપ્સ અને રેર અર્થ મિનરલ્સનું દબાણ રાજકારણ
અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની સ્પર્ધા હવે ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં પણ તેજ બની છે. અદ્યતન સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અને AI ટેકનોલોજીમાં અમેરિકાની મજબૂત સ્થિતિ છે, જ્યારે રેર અર્થ મિનરલ્સના પ્રોસેસિંગ અને સપ્લાય ચેઇનમાં ચીનનો મોટો પ્રભાવ છે. આ બંને ક્ષેત્રો ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, મોબાઇલ, ડેટા સેન્ટર, સૈન્ય સાધનો અને AI ઉદ્યોગ માટે અત્યંત જરૂરી છે. ચિપ્સની નિકાસ પર નિયંત્રણ અને રેર અર્થ મિનરલ્સની સપ્લાયને લઈને બંને દેશો વચ્ચે દબાણનું રાજકારણ ચાલી રહ્યું છે. APEC સમિટમાં શી જિનપિંગે વેપાર અવરોધો ઘટાડવા અને AI ક્ષેત્રમાં સહયોગ વધારવાની વાત કરી છે.
ત્રણેય મહાસત્તાઓ સામે આર્થિક પડકારો
અમેરિકા મોટા રાષ્ટ્રીય દેવાના પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે. ચીનમાં રિયલ એસ્ટેટ ક્ષેત્ર અને સ્થાનિક સરકારી દેવાની સમસ્યાઓ ચર્ચામાં છે, જ્યારે રશિયા યુક્રેન યુદ્ધ અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોની અસરનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ સ્થિતિમાં ત્રણેય દેશો માટે વૈશ્વિક વેપાર, રોકાણ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે પોતાના હિતોનું રક્ષણ કરવું મહત્વપૂર્ણ બન્યું છે. APEC સમિટ દરમિયાન પુતિને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોની અસર અંગે પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો, જ્યારે શી જિનપિંગે ખુલ્લા વેપાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગની હિમાયત કરી હતી. આ નિવેદનો અમેરિકા-ચીન-રશિયા વચ્ચેના અલગ-અલગ આર્થિક હિતોને પણ દર્શાવે છે.
શું શેનઝેનથી નવી વૈશ્વિક વ્યવસ્થાનો સંકેત મળશે?
ટ્રમ્પ, પુતિન અને શી જિનપિંગની પ્રથમ ત્રિપક્ષીય બેઠક વિશ્વ રાજકારણ માટે મહત્વપૂર્ણ ઘટના બની શકે છે. જોકે, માત્ર એક બેઠકથી યુક્રેન યુદ્ધ, તાઇવાન વિવાદ કે અમેરિકા-ચીન વચ્ચેની ટેકનોલોજી સ્પર્ધાનો ઉકેલ આવી જશે એવું માનવું વહેલું છે. દુનિયાના દેશો હવે એ જોવા માગે છે કે ત્રણેય મહાસત્તાઓ પરમાણુ સુરક્ષા, વેપાર અને વૈશ્વિક સ્થિરતા અંગે કેટલું સહમતીભર્યું વલણ અપનાવે છે. 19 નવેમ્બરની શેનઝેન બેઠકમાંથી કોઈ નક્કર સમજૂતી બહાર આવે છે કે તે માત્ર રાજદ્વારી સંવાદ અને પ્રતીકાત્મક મુલાકાત બની રહે છે, તેના પર હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર છે.