ભારત-માલદીવના તણાવભર્યા સંબંધોમાં વિરામ

ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની માલદીવની તાજેતરની મુલાકાતે મહિનાઓ સુધીના તણાવપૂર્ણ સંબંધો અને પ્રાદેશિક હરીફાઈ પછી એક મહત્વપૂર્ણ રાજદ્વારી પુનર્ગઠનનું ચિહ્ન છે. તેમના બે દિવસના પ્રવાસ દરમિયાન, મોદી અને માલદીવના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ મુઇઝુએ અનેક કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા જેમાં માળખાગત સુવિધાઓ માટે રૂ. 4350 કરોડ ભારતીય ક્રેડિટ લાઇન, મુક્ત વેપાર વાટાઘાટોનું નવીકરણ અને સંરક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ અને ડેવલોપમેન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ પર સહયોગ પર ફરીથી ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

આ મુલાકાત ખાસ કરીને શીતયુધ્ધ પછી મહત્વપૂર્ણ છે. 2023ના અંતમાં અને 2024ની શરૂઆતમાં, સોશિયલ મીડિયા પર મોદી અને તેમની લક્ષદ્વીપ મુલાકાત વિશે માલદીવના અધિકારીઓની ટીકાત્મક પોસ્ટ્સ દ્વારા શરૂ થયેલ ઝઘડાએ ભારતીય પ્રવાસીઓ દ્વારા માલદીવનો વ્યાપક બહિષ્કાર કર્યો, જેનાથી પર્યટન-સંચાલિત અર્થતંત્રને નુકસાન થયું હતું. 

બાબતોને જટિલ બનાવતા, ચીન તરફી તરીકે જોવામાં આવતા મલદીવના રાષ્ટ્રપતિ મુઇઝુએ માલદીવમાંથી ભારતીય સૈનિકોને દૂર કરવા માટે ઝુંબેશ ચલાવી હતી. 'India Out' સાથેના પોસ્ટરો અને રેલી પણ કાઢવામાં આવી હતી. મોઈઝૂના પદ સંભાળ્યા પછી બેઇજિંગને તેમની પ્રથમ વિદેશ મુલાકાત હતી. આનાથી માલદીવ ચીનના “Debt Trap Diplomacy” માં ફસાઈ જવાનો ભય વધ્યો, કારણ કે ટાપુ રાષ્ટ્રનું બાહ્ય દેવું ટકાઉ સ્તરે વધી ગયું હતું, જેનો મોટાભાગનો હિસ્સો ચીનનો હતો.

શા માટે માલદીવે ઝૂકતું મૂક્યું? 

વધતા જતા નાણાકીય દબાણનો સામનો કરીને, માલદીવ સરકારે પોતાનો અભિગમ બદલ્યો છે. મલદીવ સરકાર પાસે તેમનો ભારત પ્રત્યેનો અભિગમ બદલ્યા સિવાય અન્ય કોઈ ઉપાય રહ્યો ન હોય લાગી રહ્યું છે કારણ કે માલદીવની મોટાભાગની ઈકોનોમી ટુરિઝમ પર નભે છે. ભારત- માલદીવના સંબંધોમાં ગરમાવો થયા બાદ માલદીવનું ટુરિઝમ સેક્ટર 42% જેટલું ઘટ્યું હતું. નરમ વલણ સાથે આ વર્ષે મોદીએ રાજદ્વારી તાકાત વધારી ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતનું સન્માન સ્પષ્ટપણે વધાર્યું છે.

લશ્કરી અને માનવતાવાદી કટોકટીમાં ભારતની ઝડપી અને બિનશરતી સહાયની ક્ષમતા અને તીવ્ર દેવાની કટોકટીનો સામનો કરવાની તૈયારીએ તેને ફરી એકવાર પસંદગીનો ભાગીદાર બનાવ્યો છે. ચીન સાથેના સંબંધો યથાવત છે, પરંતુ વ્યવહારુ આર્થિક જરૂરિયાતો ભૂ-રાજકીય સંબંધ કરતાં વધુ મહત્વની હોય તેવું લાગે છે. 

મુઇઝુના તાજેતરના પ્રસ્તાવો અને મોદીની મુલાકાત સમયે માલે દ્વારા વ્યવહારિક માન્યતાનો સંકેત આપે છે: ભારત આ પ્રદેશનો મહત્વપૂર્ણ આધારસ્તંભ રહે છે, ખાસ કરીને જ્યારે રાષ્ટ્રીય નાણાકીય મંદી ટાળવા માટે તાત્કાલિક મદદની જરૂર હોય છે.