જ્યારે દેશને ગીરવી મૂકવું પડ્યું હતું સોનું..મનમોહનસિંહે પલટી હતી બાજી

26 ડિસેમ્બરની રાત્રે પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહે દિલ્હીની AIIMSમાં અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. 2004 થી 2014 સુધી દેશના વડાપ્રધાન રહી ચૂકેલા મનમોહન સિંહને આર્થિક ઉદારીકરણના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. 1991માં જ્યારે મનમોહન સિંહે નાણામંત્રી તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો ત્યારે દેશ ગહન આર્થિક સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. દેશની તિજોરીમાં માત્ર $890 મિલિયનનું વિદેશી ચલણ બચ્યું હતું. આ ફક્ત બે અઠવાડિયાના આયાત ખર્ચને આવરી શકે તેમ હતો. આવા સમયે નાણા મંત્રાલયની બાગડોર સંભાળનાર મનમોહન સિંહે પોતાના નિર્ણયોથી દેશને આર્થિક મોરચે મજબૂત બનાવ્યો.

તત્કાલિન વડાપ્રધાન પીવી નરસિમ્હા રાવે દેશ મુશ્કેલ આર્થિક સ્થિતિમાં હતો ત્યારે ઘણી અપેક્ષાઓ સાથે નાણાં મંત્રાલયની જવાબદારી મનમોહન સિંહને સોંપી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીના મુખ્ય સચિવ પીસી એલેક્ઝાન્ડરની સલાહ પર નરસિમ્હા રાવે મનમોહન સિંહને નાણામંત્રી બનાવ્યા. જ્યારે દેશ પાસે $890 મિલિયનની વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત હતી, ત્યારે તેમણે ઘણા સખત નિર્ણયો લેવા પડ્યા હતા. તે સમયે, દેશે તેના આયાત ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે વિદેશમાં તેનું સોનું ગીરવે રાખવું પડતું હતું. તે સમયગાળા દરમિયાન, ડૉ. સિંહે, નાણામંત્રી તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, 1991માં આર્થિક ઉદારીકરણની શરૂઆત કરી અને અર્થતંત્રને મુશ્કેલીમાંથી બહાર કાઢવામાં સફળ રહ્યા.

નાણામંત્રી તરીકે આર્થિક સુધારાની શરૂઆત કરનાર મનમોહન સિંહે અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા ઘણા પગલાં લીધા હતા. તેમણે સરકારી નિયંત્રણ ઘટાડવા અને એફડીઆઈને પ્રોત્સાહન આપવા સહિતના ઘણા નિર્ણયો અમલમાં મૂક્યા. દેશની અર્થવ્યવસ્થાને વૈશ્વિક બજાર માટે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી હતી. વડા પ્રધાન તરીકે, મનમોહન સિંહનું લાયસન્સ રાજને સમાપ્ત કરવામાં અને મનરેગા અને આધાર જેવા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારોમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન હતું. 1991માં, દેશનું વિદેશી દેવું $35 બિલિયનથી બમણું થઈને $69 બિલિયન થઈ ગયું હતું. તે સમયે, કટોકટીના પગલા તરીકે, આરબીઆઈએ બેન્ક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ પાસે સોનું ગીરવે મૂકીને 400 મિલિયન ડોલર એકત્ર કર્યા હતા.

આ પછી મનમોહન સિંહે ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં સુધારાની શ્રેણી શરૂ કરી. મનમોહન સિંહના આ સુધારાઓના આધારે દેશ આર્થિક સંકટમાંથી બહાર આવવામાં સફળ રહ્યો. નાણાકીય કટોકટી દૂર કરવા માટે, જુલાઈ 1991 ના બજેટમાં ભારતીય બજાર વિદેશી કંપનીઓ માટે ખોલવામાં આવ્યું હતું. તેના પગલાની અસર થોડા મહિનામાં દેખાઈ. ડિસેમ્બર 1991માં, ભારત સરકારે વિદેશમાં ગીરવે રાખેલા સોનું મુક્ત કર્યું અને તેને આરબીઆઈને સોંપ્યું. આ કારણથી મનમોહન સિંહને દેશમાં આર્થિક ઉદારીકરણના પિતા કહેવામાં આવે છે.

24 જુલાઈ, 1991 ના રોજ બજેટ ભાષણ દરમિયાન નાણામંત્રી તરીકે મનમોહન સિંહે કહ્યું હતું કે, 'વિક્ટર હ્યુગોએ કહ્યું હતું કે જ્યારે સમય આવી ગયો હોય, ત્યારે વિશ્વની કોઈ શક્તિ તેને રોકી શકશે નહીં. વિશ્વમાં આર્થિક શક્તિ તરીકે ભારતનો ઉદભવ એક એવો વિચાર છે. આખી દુનિયાને સ્પષ્ટ સાંભળવા દો, ભારત હવે જાગી ગયું છે. અમે આ સ્થિતિ પર કાબુ મેળવીશું, અમે જીતીશું. ભારતને વિશ્વ બજારમાં ખોલવાની સાથે તેમણે નિકાસ અને આયાતના નિયમોને પણ સરળ બનાવ્યા. દેશમાં લાઇસન્સ રાજનો અંત લાવવાનો શ્રેય પણ તેમને જાય છે. વડાપ્રધાન પદ સંભાળતા તેમણે મનરેગા અને આધાર કાર્ડની શરૂઆત કરી હતી.