માસિક ધર્મ રજા પર સુપ્રીમ કોર્ટની ગંભીર ચિંતા

ભારતના ન્યાયતંત્રએ માસિક ધર્મ (પીરિયડ્સ) દરમિયાન મહિલાઓને રજા આપવા માટેના રાષ્ટ્રીય કાયદા પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. ચીફ જસ્ટિસની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે આ મામલે સ્પષ્ટતા કરી છે કે જો આવી રજાઓને કાયદેસર રીતે ફરજિયાત કરવામાં આવે, તો તેનાથી મહિલાઓના કરિયરમાં ફાયદાને બદલે નુકસાન થવાની શક્યતા વધુ છે.

ભેદભાવ વધવાની અને રોજગારી ઘટવાની શક્યતા : 

સર્વોચ્ચ અદાલતનું માનવું છે કે જો દરેક સંસ્થા માટે માસિક ધર્મની રજા આપવી અનિવાર્ય બનશે, તો ખાનગી અને સરકારી ક્ષેત્રની કંપનીઓ મહિલાઓને નોકરીએ રાખવામાં ખચકાટ અનુભવશે. આનાથી કાર્યસ્થળ પર લિંગ આધારિત ભેદભાવ વધી શકે છે. કોર્ટે સાવધ કરતા જણાવ્યું કે, આવા નિયમોથી એવી છાપ ઊભી થઈ શકે કે મહિલાઓ પુરુષોની સરખામણીએ ઓછી સક્ષમ છે, જે લાંબા ગાળે મહિલા સશક્તિકરણના અભિયાનને અવરોધી શકે છે.

કુદરતી પ્રક્રિયાને અશક્તિ તરીકે ન જોવી જોઈએ : 

અદાલતે અવલોકન કર્યું કે માસિક ધર્મ એક કુદરતી જૈવિક પ્રક્રિયા છે. જો તેને કાયદાકીય રજા સાથે જોડવામાં આવશે, તો તેને એક પ્રકારની અશક્તિ અથવા બીમારી તરીકે જોવામાં આવશે. આનાથી મહિલાઓની વ્યવસાયિક ક્ષમતા પર સવાલ ઉઠી શકે છે અને ન્યાયતંત્ર કે ઉચ્ચ સરકારી હોદ્દાઓ પર પણ તેમની પસંદગી પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. કોર્ટના મતે, આ પ્રકારની અરજીઓ મહિલાઓને આગળ વધારવાને બદલે તેમને ગૌણ સાબિત કરવાનું જોખમ ઊભું કરે છે.

માસિક સ્વાસ્થ્ય: જીવવાના અધિકારનો અભિન્ન ભાગ 

એક તરફ રજાના મુદ્દે સાવધાની રાખવાની વાત કરી છે, તો બીજી તરફ કોર્ટે માસિક ધર્મની સ્વચ્છતાને પાયાનો અધિકાર ગણાવ્યો છે. જાન્યુઆરી ૨૦૨૬માં જ સુપ્રીમ કોર્ટે બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ માસિક સ્વાસ્થ્ય અને ગરિમાને જીવવાના અધિકારનો ભાગ જાહેર કર્યો છે. અદાલતે સરકારને શાળાઓમાં મફત સેનિટરી નેપકિન્સ વિતરણ, પૂરતી શૌચાલય સુવિધાઓ અને માસિક ધર્મ અંગેની સામાજિક જાગૃતિ ફેલાવવા માટે કડક આદેશો આપેલા છે.

અંતમાં, કોર્ટનું વલણ એવું છે કે મહિલાઓને કાર્યક્ષેત્રમાં સમાન તક મળે અને તેમનું સ્વાસ્થ્ય પણ જળવાય તે માટે વ્યવહારુ ઉકેલો શોધવા જોઈએ, પરંતુ રજાને ફરજિયાત બનાવીને તેમના રોજગારના દરવાજા બંધ ન કરવા જોઈએ.