શરબત જિહાદ વિવાદ: બાબા રામદેવ અને હમદર્દ વચ્ચે કાનૂની જંગ

યોગ ગુરુ બાબા રામદેવના ‘શરબત જિહાદ’ નિવેદનને લઈને ઉભા થયેલા વિવાદે હવે કાનૂની રૂપ લીધું છે. દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં આ મામલે સતત બીજા દિવસે સુનાવણી થઈ, જેમાં હમદર્દ કંપનીએ રામદેવના વિવાદાસ્પદ વીડિયોને લઈને ગંભીર આક્ષેપો કર્યા. આ લેખમાં આ વિવાદની સંપૂર્ણ વિગતો અને તેના પરિણામોની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.   3 એપ્રિલ, 2025ના રોજ બાબા રામદેવે પતંજલિના શરબતના લોન્ચિંગ પ્રસંગે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર એક વીડિયો પોસ્ટ કર્યો હતો. આ વીડિયોમાં તેમણે હમદર્દ કંપનીનું નામ લીધા વિના રૂહઅફઝા શરબતનો ઉલ્લેખ કરીને ‘શરબત જિહાદ’ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો. રામદેવે દાવો કર્યો કે એક શરબત કંપનીની કમાણીનો ઉપયોગ મદરેસા અને મસ્જિદ બનાવવા માટે થાય છે, જેને તેમણે ‘શરબત જિહાદ’નું નામ આપ્યું. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે પતંજલિનું શરબત ખરીદવાથી ગુરુકુળ અને પતંજલિ વિશ્વવિદ્યાલયને ફાયદો થશે.   આ નિવેદનથી વિવાદ ઊભો થયો અને હમદર્દ કંપનીએ રામદેવ વિરુદ્ધ દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી. કંપનીના વરિષ્ઠ વકીલ મુકુલ રોહતગીએ કોર્ટમાં દલીલ કરી કે રામદેવનું નિવેદન ધાર્મિક ભેદભાવને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તે હેટ સ્પીચની શ્રેણીમાં આવે છે. રોહતગીએ રામદેવના અગાઉના ભ્રામક જાહેરાતોના કેસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે રામદેવ અને તેમના સહયોગી બાલકૃષ્ણને માફી માંગવાનો આદેશ આપ્યો હતો.   દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં સુનાવણી શુક્રવારે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન હમદર્દે જણાવ્યું કે રામદેવનો વિવાદાસ્પદ વીડિયો યૂટ્યૂબ પરથી હટાવવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ તેને માત્ર ‘પ્રાઈવેટ’ કરવામાં આવ્યો છે, જેથી ચેનલના સબ્સ્ક્રાઈબર્સ હજુ પણ તેને જોઈ શકે છે. ઉપરાંત, આ વીડિયો આસ્થા ચેનલ પર પણ પ્રસારિત થઈ રહ્યો છે. રામદેવના વકીલે કોર્ટને આશ્વાસન આપ્યું કે 24 કલાકની અંદર વીડિયો હટાવી દેવામાં આવશે. આ મામલે હવે 9 મે, 2025ના રોજ આગળની સુનાવણી થશે.   ગુરુવારે થયેલી સુનાવણીમાં કોર્ટે રામદેવના વર્તન પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી અને ટિપ્પણી કરી હતી કે “રામદેવ કોઈના નિયંત્રણમાં નથી, તેઓ પોતાની દુનિયામાં જીવે છે.”   બાબારામદેવના બે વિવાદાસ્પદ નિવેદનો

1. મસ્જિદ-મદરેસા નિવેદન: રામદેવે 3 એપ્રિલના વીડિયોમાં કહ્યું હતું કે એક શરબત કંપનીની કમાણી મદરેસા અને મસ્જિદ બનાવવા માટે વપરાય છે. આ નિવેદનને હમદર્દે ધાર્મિક ભેદભાવ ફેલાવનારું ગણાવ્યું.
2. પતંજલિ શરબતનું પ્રમોશન: રામદેવે દાવો કર્યો કે પતંજલિનું શરબત ખરીદવાથી ગુરુકુળ અને ભારતીય શિક્ષણ બોર્ડને ફાયદો થશે, જેને તેમણે ‘શરબત જિહાદ’ની સામે એક વિકલ્પ તરીકે રજૂ કર્યો.

12 એપ્રિલે રામદેવે બીજો વીડિયો પોસ્ટ કરીને પોતાનું નિવેદન સમર્થન આપ્યું અને કહ્યું કે “લવ જિહાદ, લેન્ડ જિહાદ, વોટ જિહાદની જેમ શરબત જિહાદ પણ છે.” આ નિવેદને વિવાદને વધુ હવા આપી.   ઓલ ઈન્ડિયા મુસ્લિમ જમાતના અધ્યક્ષ મૌલાના શહાબુદ્દીન રઝવી બરેલવીએ 14 એપ્રિલે રામદેવની ટીકા કરતાં કહ્યું, “રામદેવે રૂહ અફઝાને જિહાદ સાથે જોડવું બંધ કરવું જોઈએ. જો તેઓ જિહાદ શબ્દનો આટલો ઉપયોગ કરે છે, તો કોઈ તેમના વિશે ‘યોગ જિહાદ’ કે ‘પતંજલિ જિહાદ’ કહે તો તેમને કેવું લાગશે?”   બાબા રામદેવનું ‘શરબત જિહાદ’ નિવેદન એક વ્યાપારી પ્રચારથી શરૂ થઈને ધાર્મિક અને કાનૂની વિવાદમાં ફેરવાઈ ગયું છે. હમદર્દની અરજી અને કોર્ટની ટિપ્પણીઓએ આ મામલાની ગંભીરતા દર્શાવી છે. આ કેસનો આગળનો વિકાસ ન માત્ર રામદેવ અને હમદર્દ માટે, પરંતુ સમાજમાં ધાર્મિક સંવેદનશીલતા અને વ્યાપારી નીતિશાસ્ત્રના મુદ્દાઓ માટે પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. 9 મેની સુનાવણી આ વિવાદના નિરાકરણમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ શકે છે.