Cases of stubble burning in Punjab: દિલ્હી-NCRમાં વાયુ પ્રદૂષણ અને ઝેરી હવાની સમસ્યા વચ્ચે પંજાબમાં પરાળી સળગાવવાની ઘટનાઓ અટકવાનું નામ લઈ રહી નથી. ડાંગરની કાપણી લગભગ પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવા છતાં રાજ્યમાં ખેતરોમાં આગ લગાવવાના હજારો કિસ્સા નોંધાયા છે. કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM)ના 19 નવેમ્બર સુધીના અહેવાલ પ્રમાણે, પંજાબમાં પરાળી બાળવાની કુલ 6,874 ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. તેમાંથી 2,704 સ્થળોએ ખેતરમાં આગ લગાવવાની પુષ્ટિ થઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે પરાળી બાળવા સામે દંડ, FIR અને નોટિસ જેવી કાર્યવાહી છતાં ખેડૂતો દ્વારા આ પ્રવૃત્તિ ચાલુ હોવાના અહેવાલ છે. રાજ્ય સરકારે અત્યાર સુધીમાં 2,372 કેસમાં કુલ ₹11.94 કરોડનું પર્યાવરણીય વળતર (Environmental Compensation) લાદ્યું છે. જોકે, આ રકમમાંથી માત્ર ₹4.27 કરોડથી વધુની વસૂલાત થઈ છે. એટલે કે દંડની મોટી રકમ હજુ બાકી છે.
99 ટકા ડાંગરની કાપણી પૂર્ણ, છતાં પરાળી બાળવાના કેસ
CAQMના અહેવાલ મુજબ, પંજાબમાં આ સિઝનમાં આશરે 32.87 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં ડાંગરનું વાવેતર થયું હતું. તેમાંથી 99.10 ટકા પાકની કાપણી પૂર્ણ થઈ ચૂકી છે. આમ છતાં રાજ્યના વિવિધ જિલ્લાઓમાં પરાળી સળગાવવાના બનાવો સામે આવી રહ્યા છે. રાજ્યમાં નોંધાયેલા 6,874 બનાવોમાંથી 6,425 સ્થળોનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તપાસ દરમિયાન 2,704 ખેતરોમાં પરાળી બાળવાની પુષ્ટિ થઈ હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે કાપણીનો મોટાભાગનો સમયગાળો પૂર્ણ થયા પછી પણ ખેતરોમાં આગ લગાવવાની સમસ્યા યથાવત્ છે.
2,066 FIR, 2,200 ખેડૂતોના જમીન રેકોર્ડમાં લાલ નોંધ
પરાળી બાળવાના કિસ્સાઓ રોકવા માટે પંજાબમાં વહીવટી અને કાયદાકીય કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવી છે. અહેવાલ પ્રમાણે, 2,372 કેસમાં ₹11.94 કરોડનું પર્યાવરણીય વળતર લાદવામાં આવ્યું છે. તેમાંથી આશરે ₹4.27 કરોડની વસૂલાત થઈ છે. આ ઉપરાંત, ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 223 હેઠળ 2,066 FIR નોંધવામાં આવી છે. લગભગ 2,200 કેસમાં સંબંધિત ખેડૂતોના જમીનના મહેસૂલ રેકોર્ડમાં લાલ નોંધ કરવામાં આવી છે. આવી નોંધને કારણે ખેડૂતોને જમીન સંબંધિત વિવિધ સરકારી મંજૂરીઓ અને વહીવટી પ્રક્રિયાઓમાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. રાજ્યમાં 2,051 લોકોને ચેતવણી અને કારણ બતાવો નોટિસ પણ આપવામાં આવી છે. બીજી તરફ, પરાળી બાળવાની ઘટનાઓ સાથે જોડાયેલા 41 કેસમાં સંબંધિત અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. જોકે, અહેવાલ મુજબ અત્યાર સુધી કોઈ નોડલ અથવા સુપરવાઇઝરી અધિકારીને ચાર્જશીટ કરવામાં આવ્યા નથી કે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા નથી.
પટિયાલામાં 441 ઘટનાઓ, 689 ખેડૂતોને નોટિસ
પંજાબના પટિયાલા જિલ્લામાં પણ પરાળી બાળવાના અનેક કિસ્સા સામે આવ્યા છે. જિલ્લામાં કુલ 2.314 લાખ હેક્ટર ડાંગરના વિસ્તારમાંથી 99.70 ટકા પાકની કાપણી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. તેમ છતાં પરાળી સળગાવવાની 441 ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. આમાંથી 417 સ્થળોનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું અને 260 ખેતરોમાં આગ લગાવવાની પુષ્ટિ થઈ હતી. જિલ્લામાં પર્યાવરણીય વળતર હેઠળ 213 કેસમાં કુલ ₹10.65 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત 246 FIR નોંધાઈ છે અને 194 કેસમાં દરોડા પાડવામાં આવ્યા છે. પરાળી બાળવાના મામલે કુલ 689 લોકોને ચેતવણી અને કારણ બતાવો નોટિસ આપવામાં આવી છે.
ફિરોઝપુરમાં સૌથી વધુ 892 કેસ, સંગરુર બીજા ક્રમે
જિલ્લાવાર આંકડા પર નજર કરીએ તો ફિરોઝપુરમાં પરાળી બાળવાની સૌથી વધુ 892 ઘટનાઓ નોંધાઈ છે. ત્યારબાદ સંગરુરમાં 787, તરનતારનમાં 710, ભટિંડામાં 631, પટિયાલામાં 441 અને બરનાલામાં 384 બનાવો નોંધાયા છે. આ આંકડા પંજાબમાં પરાળી બાળવાની સમસ્યા કેટલા મોટા પ્રમાણમાં ફેલાયેલી છે તે દર્શાવે છે. એક તરફ દિલ્હી અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણને લઈને ચિંતા વધી રહી છે, તો બીજી તરફ પંજાબમાં પરાળી બાળવાના કિસ્સાઓ સામે કાર્યવાહી છતાં સંપૂર્ણ નિયંત્રણ મેળવી શકાયું નથી. પરાળી સળગાવવાથી હવામાં ધુમાડો અને પ્રદૂષક કણોનું પ્રમાણ વધી શકે છે, જે હવાની ગુણવત્તા પર અસર કરે છે. હવે સવાલ એ છે કે દંડ અને FIR જેવી કાર્યવાહીથી આ સમસ્યાને કેટલી હદે રોકી શકાશે અને ખેડૂતોને પરાળીનો વૈકલ્પિક નિકાલ કરવા માટે કેટલી અસરકારક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.