ખેડૂતોએ મગ વાવ્યો જ નહોતો, છતાં તેમના નામે વેચાઈ ગયો પાક! રાયસેનમાં કથિત કૌભાંડનો પર્દાફાશ

MP Moong Procurement Scam: મધ્યપ્રદેશના રાયસેન જિલ્લામાં સરકારી મગ ખરીદી સાથે જોડાયેલું કથિત કૌભાંડ સામે આવ્યું છે. આરોપ છે કે બાડી તાલુકામાં કેટલાક ખેડૂતોના નામ, કિસાન કોડ અને જમીનના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને એવો મગ સરકારી ખરીદી કેન્દ્રો પર વેચાયો હતો, જે ખેડૂતોએ પોતાના ખેતરમાં ઉગાડ્યો જ નહોતો. કેટલાક ખેડૂતોને તેમની સંમતિ વિના તેમની જમીનના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને સરકારી મગ ખરીદી માટે નોંધણી કરવામાં આવી હોવાની જાણ પણ નહોતી. આ મામલામાં આર્થિક ગુના શાખા એટલે કે EOW દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી છે. તપાસ મુજબ, રાયસેન જિલ્લાના ત્રણ સહકારી મંડળીઓ સાથે જોડાયેલા ત્રણ કર્મચારીઓ સામે સરકારી MSP ખરીદીમાં કથિત ગેરરીતિ અને ખોટી નોંધણીના આરોપો સામે આવ્યા છે. આરોપ છે કે સ્થાનિક બજારમાંથી ઓછી કિંમતે મગ ખરીદીને ખેડૂતોના નામે સરકારી ખરીદી કેન્દ્રો પર લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ એટલે કે MSP પર વેચવામાં આવ્યો હતો.

 

In Madhya Pradesh, probe into how government bought moong from farmers who never grew it https://t.co/N6EqZcQYd6

— The Indian Express (@IndianExpress) September 15, 2026

 

ખેડૂતોના નામે સરકારી મગ ખરીદી કેવી રીતે થઈ?
The Indian Expressના આનંદ મોહન જે. ના અહેવાલ મુજબ, રાયસેન જિલ્લાના કેટલાક ખેડૂતોને સરકારી રેકોર્ડ તપાસ્યા બાદ જાણવા મળ્યું કે તેમના નામે સરકારને મગ વેચાયો હતો. જોકે, આ ખેડૂતોએ પોતાના ખેતરમાં મગનું વાવેતર કર્યું નહોતું અને સરકારી મગ ખરીદી માટે નોંધણી પણ કરાવી નહોતી. તપાસમાં ખેડૂતોના કિસાન કોડ અને જમીન સંબંધિત રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને મગ વેચાણની નોંધ કરવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે. આ કથિત ગેરરીતિ બાડી તાલુકાની ત્રણ સહકારી મંડળીઓમાં બે ખરીદી સીઝન દરમિયાન થઈ હોવાનું તપાસમાં જણાવાયું છે.

સ્થાનિક બજારમાંથી સસ્તો મગ ખરીદ્યો, MSP પર વેચવાનો આરોપ
EOWની તપાસમાં દેહરી કલા સહકારી મંડળીના કમ્પ્યુટર ઓપરેટર શ્રીરામ ઠાકુર, કર્મચારી રણજીત ઠાકુર અને ભદ્રકચ્છ કલા સહકારી મંડળીના કમ્પ્યુટર ઓપરેટર ગૌરવ ઠાકુરના નામ સામે આવ્યા છે. તપાસકર્તાઓના આરોપ મુજબ, સ્થાનિક બજારમાંથી ઓછી કિંમતે મગ ખરીદવામાં આવ્યો અને ત્યારબાદ ખેડૂતોના નામે તેને સરકારી ખરીદી કેન્દ્રો પર MSPના દરે વેચવામાં આવ્યો. આ વ્યવહારમાં કુલ આશરે ₹13.3 લાખનો નફો મેળવવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ છે. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, શ્રીરામ ઠાકુરના નામે 151.524 ક્વિન્ટલ મગની ખરીદી દર્શાવવામાં આવી હતી, જેમાં આશરે ₹8.61 લાખના નફાનો આરોપ છે. રણજીત ઠાકુરના નામે 42.276 ક્વિન્ટલ મગ પર આશરે ₹2.40 લાખ અને ગૌરવ ઠાકુરના નામે 41.136 ક્વિન્ટલ મગ પર આશરે ₹2.34 લાખના નફાનો આરોપ છે.

ખેડૂતની ફરિયાદ બાદ કથિત મગ કૌભાંડનો પર્દાફાશ
આ સમગ્ર મામલો ખેડૂત રાજીવ પટેલની ફરિયાદ બાદ તપાસના કેન્દ્રમાં આવ્યો હતો. બાડી તાલુકાના રહેવાસી રાજીવ પટેલે મે 2025માં EOWમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેમની અને અન્ય જમીન માલિકોની સંમતિ વિના ખેતીની જમીનના રેકોર્ડનો ઉપયોગ કરીને સહકારી મંડળીઓમાં નોંધણી કરવામાં આવી હતી. તપાસકર્તાઓએ રેકોર્ડમાં દર્શાવાયેલા ખેડૂતોનો સંપર્ક કર્યો ત્યારે કેટલાક ખેડૂતોએ તેમની જમીન અને કિસાન કોડનો ખોટો ઉપયોગ થયો હોવાની માહિતી આપી હોવાનું જણાવાયું છે.

બે વિભાગીય તપાસ થઈ, છતાં કાનૂની કાર્યવાહી કેમ ન થઈ?
EOWની કાર્યવાહી પહેલાં સહકારી વિભાગ દ્વારા આ મામલે બે વખત તપાસ કરવામાં આવી હતી. ઓક્ટોબર 2025માં થયેલી પ્રથમ તપાસમાં શ્રીરામ ઠાકુર દ્વારા ખેડૂતોની જમીન સંબંધિત સિક્મી અને કોલનામા રેકોર્ડ તેમના ખાતામાં મેન્યુઅલી ઉમેરવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ સામે આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમને નોકરીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. મે 2026માં રાજીવ પટેલની બીજી ફરિયાદ બાદ ફરી તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી. આ તપાસમાં ભદ્રકચ્છ કલા સહકારી મંડળીના ઓપરેટર ગૌરવ ઠાકુર અને દેહરી કલા સાથે જોડાયેલા રણજીત ઠાકુર સામે પણ ગેરકાયદેસર નોંધણીના આરોપો સામે આવ્યા હતા. બંનેને પણ નોકરીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. મહત્વની વાત એ છે કે બંને વિભાગીય તપાસમાં આરોપીઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હોવા છતાં તે સમયે પોલીસ કેસ કરવામાં આવ્યો ન હોવાનો આક્ષેપ છે. હવે EOWની તપાસ બાદ સરકારી મગ ખરીદી પ્રક્રિયા, ખેડૂતોના જમીન રેકોર્ડ અને MSP વ્યવસ્થામાં દેખરેખ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. આ કથિત મગ ખરીદી કૌભાંડનો સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ખેડૂતોએ મગનું વાવેતર જ ન કર્યું હોય તો તેમના નામે પાકની નોંધણી અને સરકારી MSP ખરીદી કેવી રીતે થઈ?