ન્યાયાધીશ વિરુદ્ધ મહાભિયોગ: 3 સભ્યો કરશે તપાસ

તાજેતરમાં દિલ્હી હાઈકોર્ટના પૂર્વ જજ જસ્ટિસ યશવંત વર્મા પરના ભ્રષ્ટાચારના આરોપોને કારણે એક મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. આ મામલો એટલો ગંભીર છે કે લોકસભાના સ્પીકર ઓમ બિરલાએ તેની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ માટે ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરી છે. આ નિર્ણય ભારતના તત્કાલીન ચીફ જસ્ટિસની ભલામણ બાદ લેવામાં આવ્યો છે, જેમણે આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ન્યાયાધીશને પદ પરથી હટાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વાત કરી હતી.

આ સમગ્ર ઘટનાનો પ્રારંભ 14 માર્ચે જસ્ટિસ વર્માના દિલ્હીના નિવાસસ્થાને લાગેલી આગથી થયો હતો. આગ ઓલવવા ગયેલા ફાયર બ્રિગેડને ત્યાંથી ₹500ની બળી ગયેલી નોટોના બંડલો મળી આવ્યા હતા, જેનો એક વિડીયો પણ વાયરલ થયો હતો. આ ઘટના બાદ જસ્ટિસ વર્મા પર ભ્રષ્ટાચારના આરોપો લાગ્યા હતા. દિલ્હી હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ દ્વારા પ્રાથમિક તપાસ કરાઈ હતી, જેમાં આરોપોને ગંભીર માનવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ જસ્ટિસ વર્મા પાસેથી ન્યાયિક કાર્ય છીનવી લેવામાં આવ્યું અને તેમને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા. સુપ્રીમ કોર્ટની આંતરિક તપાસ સમિતિએ પણ આ આરોપોને સાચા ગણાવ્યા હોવાનું કહેવાય છે. જોકે, જસ્ટિસ વર્માએ આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા અને કાવતરું ગણાવ્યા છે.

ભારતમાં ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ મહાભિયોગનો ઇતિહાસ

ભારતમાં ન્યાયાધીશને પદ પરથી હટાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ અને ભાગ્યે જ ઉપયોગમાં લેવાતી પ્રક્રિયા છે, જેને 'મહાભિયોગ' કહેવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી, ભારતમાં કોઈ પણ ન્યાયાધીશને આ પ્રક્રિયા દ્વારા પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા નથી. જોકે, કેટલાક ન્યાયાધીશો વિરુદ્ધ મહાભિયોગની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી.

• જસ્ટિસ વી. રામાસ્વામી (1991): 
  
  ભારતના ઇતિહાસમાં મહાભિયોગનો સામનો કરનાર પ્રથમ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ વી. રામાસ્વામી હતા. તેમના પર સરકારી નાણાંનો દુરુપયોગ કરવાનો આરોપ હતો. લોકસભામાં મહાભિયોગનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ કોંગ્રેસના સાંસદોએ મતદાનમાં ભાગ ન લેતા પ્રસ્તાવ નિષ્ફળ ગયો હતો.

• જસ્ટિસ સૌમિત્ર સેન (2011):
  
  કલકત્તા હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ સૌમિત્ર સેન પર નાણાકીય ગેરવર્તણૂકનો આરોપ હતો. રાજ્યસભામાં મહાભિયોગનો પ્રસ્તાવ પસાર થઈ ગયો હતો, પરંતુ લોકસભામાં પ્રસ્તાવ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેમણે રાજીનામું આપી દીધું હતું.

• જસ્ટિસ પી. ડી. દિનાકરન (2011):
  
  સિક્કિમ હાઈકોર્ટના ચીફ જસ્ટિસ પી. ડી. દિનાકરન પર ભ્રષ્ટાચાર અને જમીન હડપ કરવાના ગંભીર આરોપો હતા. તેમની સામે મહાભિયોગની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ હતી, પરંતુ સુનાવણી પહેલાં જ તેમણે રાજીનામું આપી દીધું હતું.

•  જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલા (2015):
  
  ગુજરાત હાઈકોર્ટના જસ્ટિસ જે. બી. પારડીવાલા વિરુદ્ધ પણ મહાભિયોગની પ્રક્રિયાનો વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેમની ટિપ્પણી પાછી ખેંચી લેતા મામલો થાળે પડ્યો હતો.

આ કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે ન્યાયાધીશો સામે ભ્રષ્ટાચારના આરોપો કેટલા ગંભીર છે અને આવા કિસ્સાઓમાં ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવા માટે કડક કાર્યવાહી અનિવાર્ય છે. જસ્ટિસ યશવંત વર્માનો કેસ પણ આ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે, જ્યાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ કમિટી દ્વારા સત્ય બહાર લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.