આદિવાસી મહિલા તુલસી ગૌડ કેવી રીતે બન્યા ટ્રી મધર..?

ટ્રી મધર તરીકે ઓળખાતા પદ્મશ્રી એવોર્ડ વિજેતા તુલસી ગૌડાનું સોમવારે નિધન થયું છે. તેમણે રાષ્ટ્રપતિ અને વડાપ્રધાન સહિત અનેક પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓની સામે ઉઘાડપગે જઇ આદિવાસી પોશાકમાં પદ્મશ્રી એવોર્ડ મેળવ્યો. તુલસી ગૌડા આદિવાસી હલ્કી સમુદાયના હતા. તેઓ 86 વર્ષના હતા અને વૃદ્ધાવસ્થા સંબંધિત બિમારીઓથી પીડાતા હતા.

તેમણે સોમવારે ઉત્તરા કન્નડ જિલ્લાના અંકોલ તાલુકામાં તેમના વતન ગામ હન્નાલી ખાતે અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તુલસી ગૌડાના નિધન પર શોક વ્યક્ત કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે તેઓ પર્યાવરણ સંરક્ષણ માટે માર્ગદર્શક પ્રકાશ બની રહેશે. ઉલ્લેખનીય છે કે તુલસી ગૌડાએ નાની ઉંમરે વન વિભાગની પ્લાન્ટ નર્સરીમાં કામ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. તે બાળપણમાં ઘણીવાર નર્સરીમાં જતા હતા.

તેને વૃક્ષો વાવવાનું બહુ ગમતું. તે આ કામ ખૂબ આનંદથી કરતા હતા. અંકોલા અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં હજારો વૃક્ષો વાવવામાં આવ્યા છે, જેનો શ્રેય તુલસી ગૌડાને જાય છે. તેમના દ્વારા વાવેલા ઘણા રોપાઓ વર્ષો વીતવા સાથે ખૂબ મોટા થઈ ગયા છે. પદ્મશ્રી ઉપરાંત તેમને ઈન્દિરા પ્રિયદર્શિની વૃક્ષ મિત્ર એવોર્ડથી પણ સન્માનિત કરવામાં આવ્યા હતા.

તુલસી ગૌડા એક સામાન્ય આદિવાસી મહિલા હતી, જે કર્ણાટકના હોનાલ્લી ગામમાં રહેતા હતા. તેણી ક્યારેય શાળાએ ગયા ન હતા કે તેણે કોઈ પ્રકારનું પુસ્તકીયું જ્ઞાન લીધું ન હતું, પરંતુ તેના અપાર પ્રેમ અને પ્રકૃતિ સાથેના જોડાણને કારણે, તેણીને વૃક્ષો અને છોડ વિશે અદ્ભુત જ્ઞાન હતું.

તેમની પાસે કોઈ શૈક્ષણિક ડિગ્રી ન હોવા છતાં પ્રકૃતિ સાથેના તેમના જોડાણના બળ પર તેમને વન વિભાગમાં નોકરી મળી. તેમની ચૌદ વર્ષની સેવા દરમિયાન તેમણે હજારો રોપા વાવ્યા જે આજે વૃક્ષો બની ગયા છે. નિવૃત્તિ પછી પણ તે વૃક્ષો અને છોડને જીવન આપતા રહ્યા હતા. તેમના જીવનકાળમાં અત્યાર સુધીમાં તેમણે એક લાખથી વધુ રોપા વાવ્યા છે.

સામાન્ય રીતે કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિ પોતાના સમગ્ર જીવનકાળમાં થોડા કે એક ડઝનથી વધુ છોડ નથી લગાવતો, પરંતુ તુલસીને છોડ રોપવામાં અને તેની સંભાળ રાખવામાં એક અલગ જ આનંદ હતો. તુલસી ગૌડાની વિશેષતા એ હતી કે તેમણે માત્ર રોપા વાવીને પોતાની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મેળવી ન હતી, પરંતુ રોપ્યા પછી, એક છોડ જ્યાં સુધી તે પોતાની રીતે ઉભો ન થઈ જાય ત્યાં સુધી તેણે તેની કાળજી લીધી. તે પોતાના બાળકોની જેમ છોડની સેવા કરતા હતા. તે છોડની મૂળભૂત જરૂરિયાતોથી સારી રીતે વાકેફ હતા. તેમને છોડની વિવિધ પ્રજાતિઓ અને તેમના આયુર્વેદિક ફાયદાઓ વિશે પણ ઊંડું જ્ઞાન હતું. છોડ પ્રત્યેના તેમના અપાર પ્રેમને સમજવા દરરોજ ઘણા લોકો તેમની પાસે આવતા.

આદિવાસી સમુદાયના હોવાને કારણે તેમને પર્યાવરણ સંરક્ષણની લાગણી વારસામાં મળી હતી. હકીકતમાં, આદિવાસીઓએ પૃથ્વી પર હાજર જૈવવિવિધતાને જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. તેઓ સદીઓથી પ્રકૃતિનું રક્ષણ કરીને અને તેની સાથે સાથીદારી સ્થાપિત કરીને પોતાનું જીવન જીવે છે. આદિવાસીઓ, જેઓ જન્મથી જ પ્રકૃતિ પ્રેમી છે, તેઓ માત્ર કુદરતી સંસાધનોનો જ આનંદ લેતા નથી, પરંતુ તેમના લોભને ધ્યાનમાં લીધા વિના તેમનું રક્ષણ પણ કરે છે. આદિવાસીઓની સંસ્કૃતિ અને તહેવારોનો પર્યાવરણ સાથે ગાઢ સંબંધ છે. આ જ કારણ છે કે જંગલો પર નિર્ભર હોવા છતાં આદિવાસીઓ પર્યાવરણની રક્ષા માટે હંમેશા તત્પર રહે છે.