દિલ્હી-NCRના ભયંકર પ્રદૂષણથી નાગરિકોને રાહત અપાવવા માટે, કૃત્રિમ વરસાદ (ક્લાઉડ સીડિંગ) માટેની તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. લાંબા સમયથી જેની રાહ જોવાતી હતી, તે IIT કાનપુરનું સેસ્ના વિમાન આજે બપોરે કાનપુરથી મેરઠ માટે ઉડાન ભરી ચૂક્યું છે. આગામી એક કલાકમાં તે મેરઠ પહોંચે તેવી સંભાવના છે અને હવામાન અનુકૂળ રહે તો આજે જ દિલ્હીમાં ક્લાઉડ સીડિંગનું પ્રથમ પરીક્ષણ થઈ શકે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, જો બધું આયોજન મુજબ રહ્યું અને વાતાવરણ સાથ આપશે, તો આજે જ ક્લાઉડ સીડિંગ શરૂ થઈ શકે છે. દિલ્હીના પર્યાવરણ મંત્રી મનજિંદર સિંહ સિરસાએ વિમાનના ઉડાન ભરતા પહેલા જ જાહેરાત કરી હતી કે વિમાન આવતાની સાથે જ પરીક્ષણ શરૂ થઈ જશે.
હવામાનની સ્થિતિ અને પડકારો
IIT કાનપુરના અહેવાલ મુજબ, વિમાન ઉડાન ભરે તે પહેલાં કાનપુરમાં વિઝિબિલિટી (દૃશ્યતા) માત્ર 2,000 મીટર હતી, જ્યારે ઉડાન માટે ઓછામાં ઓછી 5,000 મીટર વિઝિબિલિટી જરૂરી હોય છે. જોકે, હવામાન સાફ થતાં જ સેસ્ના વિમાન રવાના કરવામાં આવ્યું છે. દિલ્હીમાં પણ વિઝિબિલિટી ઓછી છે, પરંતુ હવામાન સાફ થતાં જ આ વિમાન દિલ્હીના ઉત્તરપશ્ચિમ વિસ્તારમાં વાદળોના બીજ માટે ઉડાન ભરશે.
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ 28 થી 30 ઓક્ટોબર દરમિયાન યોગ્ય વાદળોની રચના થવાની આગાહી કરી છે. મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ પણ ગયા અઠવાડિયે X પર પોસ્ટ કરીને 29 ઓક્ટોબરના રોજ પરિસ્થિતિઓ અનુકૂળ રહે તો દિલ્હીમાં પ્રથમ કૃત્રિમ વરસાદ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરી હતી.
ક્લાઉડ સીડિંગ શું છે?
ક્લાઉડ સીડિંગ એક એવી હવામાન ફેરફાર તકનીક છે જેમાં કૃત્રિમ વરસાદ લાવવા માટે વાદળોમાં અમુક રસાયણોનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. સૌથી સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાતું રસાયણ સિલ્વર આયોડાઇડ (AgI) છે, જે બરફના સ્ફટિકો બનાવવા માટે ઉત્તેજક તરીકે કામ કરે છે. અન્ય રસાયણોમાં પોટેશિયમ આયોડાઇડ, સૂકો બરફ (ઘન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) અને પ્રવાહી પ્રોપેનનો સમાવેશ થાય છે. આ રસાયણો વિમાન દ્વારા વાદળોમાં છાંટવામાં આવે છે, જે વરસાદની પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે. જોકે, આ રસાયણો મોટી માત્રામાં ઝેરી પણ હોઈ શકે છે.
દિલ્હી સરકારે 7 મેના રોજ આ પ્રોજેક્ટ માટે ₹3.21 કરોડ મંજૂર કર્યા હતા અને 25 સપ્ટેમ્બરે IIT કાનપુર સાથે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જે હેઠળ ઉત્તરપશ્ચિમ દિલ્હીમાં પાંચ પ્રયોગો હાથ ધરવામાં આવશે.

વાતાવરણ સુધારવા કરાશે કૃત્રિમ વરસાદ

IIT કાનપુરનું સેસ્ના વિમાન મેરઠ જવા રવાના, આજે ક્લાઉડ સીડિંગનું પ્રથમ પરીક્ષણ

October 28, 2025 | 14:04 IST