27 જુલાઈ એ દેશ પ્રત્યે સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) ના સમર્પણ અને યોગદાનને યાદ કરવાનો દિવસ છે. આઝાદીના ઘણા વર્ષો પહેલા 27 જુલાઈના રોજ પોલીસ દળની સ્થાપના 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ પોલીસ' તરીકે કરવામાં આવી હતી, જેને આઝાદી પછી સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) નામ મળ્યું. ચાલો આપણે સમૃદ્ધ વારસાનું સન્માન કરીએ અને ભારતની સુરક્ષા અને સ્થિરતા પ્રત્યેની તેની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતાની પ્રશંસા કરીએ. આ વખતે CRPFનો 87મો સ્થાપના દિવસ ઉજવવામાં આવશે.
CRPFનો સૂત્ર "સેવા અને વફાદારી" છે, જે ફરજ પ્રત્યે દળની અતૂટ પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. 27 જુલાઈ, 1939 ના રોજ, સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ પોલીસ' તરીકે અસ્તિત્વમાં આવ્યું. રજવાડાઓ અંદર વધતી રાજકીય અશાંતિ અને અશાંતિનો સામનો કરવા માટે 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ પોલીસ' ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આ પોલીસ દળની રચના 1936માં ઓલ ઈન્ડિયા કોંગ્રેસ કમિટીના મદ્રાસ ઠરાવથી ભારે પ્રભાવિત થઈ હતી, જેમાં મજબૂત આંતરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
અંગ્રેજોથી સ્વતંત્રતા પછી, 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ પોલીસ'માં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો. 28 ડિસેમ્બર ૧૯૪૯ના રોજ, સંસદે એક કાયદો પસાર કર્યો, જેના પછી 'ક્રાઉન રિપ્રેઝન્ટેટિવ પોલીસ'ને સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ (CRPF) તરીકે નવી ઓળખ મળી. આ કાયદાકીય કાયદાએ CRPFને કેન્દ્ર સરકારના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ એક સશસ્ત્ર એકમ તરીકે પણ સ્થાપિત કર્યું. તે સમયના ગૃહમંત્રી સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે CRPF માટે બહુપક્ષીય ભૂમિકાની કલ્પના કરી હતી, તેના કાર્યોને નવા સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રની ઉભરતી જરૂરિયાતો સાથે જોડ્યા હતા.
CRPF એ દાયકાઓથી ભારતની આંતરિક સુરક્ષાને અતૂટ સમર્પણ સાથે જાળવી રાખી છે. દેશના સૌથી જૂના અને સૌથી પ્રતિષ્ઠિત કેન્દ્રીય અર્ધલશ્કરી દળોમાંના એક, CRPF એ ઘણા પ્રસંગોએ પોતાને સાબિત કર્યું છે. આનો પુરાવો 2001માં સંસદ પર હુમલો અને 2005માં અયોધ્યા પર હુમલો છે, જેને CRPF દ્વારા નિષ્ફળ બનાવવામાં આવ્યા હતા. દેશની સુરક્ષા માટે જ નહીં, CRPF સૈનિકોએ યુદ્ધના મેદાનોમાં પણ ભારતીય સેનાને બહાદુરીથી ટેકો આપ્યો છે, જેમાં 1959માં હોટ સ્પ્રિંગ્સ અને 1965માં સરદાર પોસ્ટનો સમાવેશ થાય છે.
1959માં હોટ સ્પ્રિંગ્સનો સંઘર્ષ ભારત અને ચીન વચ્ચે હતો. સપ્ટેમ્બર 1959માં ચીને લદ્દાખના હોટ સ્પ્રિંગ્સમાં ઉશ્કેરણીજનક કાર્યવાહી કરી હતી.
હોટ સ્પ્રિંગ વિસ્તારની આસપાસ મોટી સંખ્યામાં ચીની સૈનિકો એકઠા થયા હતા. CRPF સૈનિકોને ચીની કબજામાંથી ચોકી મુક્ત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. બહાદુરીથી, સૈનિકોએ ચીની કબજામાંથી ચોકી મુક્ત કરાવી, પરંતુ તે દરમિયાન કેટલાક સૈનિકોને ચીની સેના દ્વારા પકડી લેવામાં આવ્યા. ITBPના DSP કરમ સિંહની આગેવાની હેઠળની ટુકડીને પાછળથી ખબર પડી કે કેટલાક સૈનિકો ગુમ છે. તેઓએ શોધ શરૂ કરી અને તે દરમિયાન ચીની સૈનિકોએ શોધ માટે નીકળેલી ટુકડીને ઘેરી લીધી.
સંખ્યામાં ખૂબ ઓછા હોવા છતાં, સૈનિકોએ વધુ સારા શસ્ત્રોથી સજ્જ ચીની સેના સામે અવિશ્વસનીય બહાદુરીથી લડ્યા. શૂન્યથી નીચે તાપમાનમાં ભારે સશસ્ત્ર ચીની સૈનિકો સાથેની લડાઈમાં 10 જવાનો શહીદ થયા. 21 ઓક્ટોબર 1959 એ દિવસ હતો જ્યારે સૈનિકોના આ દૃઢ જૂથે "હોટ સ્પ્રિંગ્સ" નામના સ્થળે ઓટોમેટિક હથિયારોથી સજ્જ ચીની સૈનિકોના ભારે ગોળીબારનો સામનો કર્યો હતો. આ શહાદતની યાદમાં, દર વર્ષે 21 ઓક્ટોબરે 'પોલીસ મેમોરિયલ ડે' ઉજવવામાં આવે છે.
હોટ સ્પ્રિંગ્સની ઠંડીથી લઈને કચ્છના રણમાં સરદાર પોસ્ટના સળગતા રણ સુધી, માતૃભૂમિ પ્રત્યેનો અતૂટ પ્રેમ અને સર્વોચ્ચ બલિદાન આપવાની તૈયારીએ આપણા બહાદુર જવાનોના નાના જૂથોને દુશ્મનનો સામનો કરવા, તેમની નાપાક યોજનાઓને નિષ્ફળ બનાવવા અને અંત સુધી લડવા માટે પ્રેરણા આપી.
1965ના શરૂઆતના મહિનાઓમાં જ્યારે પાકિસ્તાને કચ્છના રણ સરહદ પર આક્રમક વલણ અપનાવ્યું, ત્યારે સીઆરપીએફની બીજી બટાલિયનની ચાર કંપનીઓને સરહદ ચોકીઓ સ્થાપિત કરવાનું કામ સોંપવામાં આવ્યું. 8 અને 9 એપ્રિલની રાત્રે, અંધારાના આડમાં, પાકિસ્તાનની 51મી ઇન્ફન્ટ્રી બ્રિગેડના 3,500 સૈનિકોની ટુકડી, જેમાં 18મી પંજાબ બટાલિયન, 8મી ફ્રન્ટીયર રાઇફલ્સ અને ૬ઠ્ઠી બલુચ બટાલિયનનો સમાવેશ થતો હતો, એણે આપણી સરહદી ચોકીઓ સામે ઓપરેશન "ડેઝર્ટ હોક" શરૂ કર્યું.
સરદાર પોસ્ટ પર તૈનાત હેડ કોન્સ્ટેબલ રણજીત સિંહ મશીનગન ચલાવી રહ્યા હતા ત્યારે તેમણે તેમના ઉત્તરમાં લગભગ 50 થી 100 યાર્ડ દૂર ગતિવિધિ જોઈ. તેમણે ઘુસણખોરોને પડકાર ફેંક્યો અને ગોળીબારનો વરસાદ શરૂ થયો, જેના કારણે પાકિસ્તાની સેનાએ મોર્ટાર અને ૨૫ પાઉન્ડના શેલથી ગોળીબાર કર્યો.
સરદાર અને ટાક પોસ્ટ, જ્યાં CRPFની બીજી બટાલિયનની ચાર કંપનીઓ તૈનાત હતી, ત્યાં બ્રિગેડની સંપૂર્ણ તાકાતથી હુમલો કરવામાં આવ્યો. પોસ્ટ પર તૈનાત સૈનિકોએ પોતાનો દારૂગોળો બચાવ્યો અને છેલ્લી ક્ષણ સુધી ગોળીબાર બંધ રાખ્યો, જેના કારણે દુશ્મન તેમના પર ઘેરો ઘાલ્યો. આ ભયાનક મૌનથી પાકિસ્તાનીઓને એવું માનવું પડ્યું કે પોસ્ટ પર તૈનાત દરેક વ્યક્તિ ગોળીબારમાં માર્યા ગયા છે અથવા ઘાયલ થયા છે.
સરદાર પોસ્ટના કોન્સ્ટેબલ શિવ રામે 600 યાર્ડના અંતરે એક દુશ્મન નિરીક્ષણ ચોકી જોઈ, જે તોપખાના અને મોર્ટાર ફાયરિંગનું નિર્દેશન કરતી હતી. સુબેદાર બલબીર સિંહે ઝડપથી સીઆરપીએફના જવાનોને આ દુશ્મન નિરીક્ષણ ચોકીને ખતમ કરવા માટે મોર્ટાર ફાયરિંગનો નિર્દેશ આપ્યો. જેમ જેમ હુમલાખોરો નજીક આવ્યા, પોસ્ટ પરની ત્રણેય મશીનગન સક્રિય થઈ ગઈ, જેનાથી ભયંકર ગોળીબાર થયો અને દુશ્મન સૈનિકોને બેઅસર કરવામાં આવ્યા. 14 હુમલાખોરો માર્યા ગયા અને ચારને જીવતા પકડી લેવામાં આવ્યા. પોસ્ટના ઉત્તર-પૂર્વ ખૂણા પર મશીનગન જામ થઈ ગઈ ત્યારે ક્ષણિક પીછેહઠ છતાં, સીઆરપીએફના જવાનો ઝડપથી ફરી એકઠા થયા અને વળતો જવાબ આપ્યો.જેના કારણે દુશ્મનને પીછેહઠ કરવી પડી.
એક કલાક સુધી ગોળીબાર ચાલુ રહ્યો, જે દરમિયાન દુશ્મને ચોકી કબજે કરવાના ત્રણ પ્રયાસો કર્યા, પરંતુ તેમને ભારે જાનહાનિનો સામનો કરવો પડ્યો. CRPF જવાનોની જવાબી કાર્યવાહીનો એટલો ઊંડો પ્રભાવ પડ્યો કે દુશ્મન તેમની શ્રેષ્ઠ સંખ્યા અને શસ્ત્રો હોવા છતાં ફરીથી હુમલો કરવાની હિંમત એકઠી કરી શક્યો નહીં.
13 ડિસેમ્બર, 2001 ના રોજ, જ્યારે આતંકવાદીઓએ સંસદ ભવન પર આત્મઘાતી હુમલો કર્યો, ત્યારે બહાદુર CRPF જવાનોએ કઠિન કસોટીનો સામનો કરવો પડ્યો. CRPF અને આતંકવાદીઓ વચ્ચે લગભગ 30 મિનિટ સુધી ચાલેલા ભીષણ ગોળીબારમાં બધા ૫ આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા. આ એન્કાઉન્ટર દરમિયાન, એક મહિલા કોન્સ્ટેબલે અસાધારણ હિંમત અને બુદ્ધિનું પ્રદર્શન કર્યું અને પોતાની ફરજ બજાવતા સર્વોચ્ચ બલિદાન આપ્યું.
તેવી જ રીતે, CRPF એ અયોધ્યા હુમલાને નિષ્ફળ બનાવ્યો. 5 જુલાઈ, 2005 ના રોજ, જ્યારે ૫ આતંકવાદીઓએ અયોધ્યા પર હુમલો કર્યો, ત્યારે જવાનોએ બહાદુરીથી લડાઈ કરી અને આતંકવાદીઓના નાપાક ઇરાદાઓને નિષ્ફળ બનાવતા, બધાને મારી નાખ્યા.
--IANS

CRPFનો 87મો સ્થાપના દિવસ: સેવા, વફાદારી અને બલિદાન

આ વખતે CRPFનો 87મો સ્થાપના દિવસ ઉજવવામાં આવશે.

July 26, 2025 | 12:25 IST