જાણો, બોમ્બે હાઈકોર્ટે લાઉડસ્પીકર પર શું આદેશ આપ્યો? 

લાઉડસ્પીકર્સનો ઉપયોગ કોઈપણ ધર્મનો આવશ્યક ભાગ નથી એવું માનતા, બોમ્બે હાઈકોર્ટે ગુરુવારે મહારાષ્ટ્ર સરકારને ધાર્મિક સ્થળોએ વપરાતા લાઉડસ્પીકર, પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમ્સ અથવા અન્ય કોઈપણ ધ્વનિ ઉત્સર્જન કરનારા ઉપકરણોના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. 

હાઈકોર્ટે મુંબઈ પોલીસને કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો અને સરકારને જાહેર સ્થળોએ વપરાતા લાઉડસ્પીકર અથવા PAS ની ડેસિબલ મર્યાદાના કેલિબ્રેશન અને સ્વચાલિત નિર્ધારણ માટે પોલીસ અધિકારીઓને નિર્દેશો જારી કરવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરવા જણાવ્યું હતું.

જાગો નહેરુ નગર રેસિડેન્ટ્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન અને શિવસૃષ્ટિ કો-ઓપ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર કોર્ટે આ નિર્દેશો આપ્યા. ઉપનગરીય નહેરુ નગર, કુર્લા અને ચુનાભટ્ટી વિસ્તારના રહેવાસીઓની હાઉસિંગ સોસાયટી એસોસિએશન લિમિટેડ અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે પોલીસ પ્રતિબંધિત કલાકો પછી અને મસ્જિદો જેવા ધાર્મિક સ્થળો દ્વારા લાઉડસ્પીકર અને એમ્પ્લીફાયરના ઉપયોગ સામે કાર્યવાહી કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.

તેમાં 2016ના હાઇકોર્ટના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં ધ્વનિ પ્રદૂષણ નિયમો, 2000 ના કડક અમલ માટે અનેક નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા હતા. હાઈકોર્ટે ત્યારે અવલોકન કર્યું હતું કે "લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કોઈપણ ધર્મનો આવશ્યક ભાગ નથી અને તેથી બંધારણની કલમ 25 હેઠળ રક્ષણ ગુનેગાર સંસ્થાઓને ઉપલબ્ધ નથી".

“મુંબઈ એક મેટ્રોપોલિટન શહેર છે, દેખીતી રીતે શહેરના દરેક ભાગમાં વિવિધ ધર્મોના લોકો રહે છે... અવાજ ઘણી રીતે સ્વાસ્થ્ય માટે એક મોટો ખતરો છે. જો તેને લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી ન હોય તો તેના અધિકારોને કોઈપણ રીતે અસર થાય છે એવો કોઈ દાવો કરી શકે નહીં. "જાહેર હિતમાં છે કે આવી પરવાનગી ન આપવી જોઈએ... લાઉડસ્પીકરનો ઉપયોગ કોઈપણ ધર્મનો આવશ્યક ભાગ નથી," ન્યાયાધીશ અજય એસ ગડકરી અને શ્યામ સી ચાંડકની બેન્ચે ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું.

બેન્ચે વધુમાં કહ્યું, "અમારા મતે, કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસાર તમામ જરૂરી પગલાં લઈને કાયદાનો અમલ કરવાની જવાબદારી પ્રતિવાદી પોલીસ અધિકારીઓ અને સરકારની છે. લોકશાહી રાજ્યમાં, એવી પરિસ્થિતિ ન હોઈ શકે જ્યાં "વ્યક્તિઓને હેરાન અને હેરાન કરવામાં આવે છે." વ્યક્તિઓના સંગઠન કહે છે કે તેઓ દેશના કાયદાનું પાલન કરશે નહીં અને કાયદા અમલીકરણ કરનારાઓ મૂક પ્રેક્ષક બની રહેશે." અરજદારોએ, વકીલો કૌશિક મ્હાત્રે, ચિન્મય જવાલે અને રીના રિચાર્ડ્સ દ્વારા, દાવો કર્યો હતો કે તેમણે નહેરુ નગર અને ચુનાભટ્ટી પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદો નોંધાવી હતી અને નિર્દેશ કર્યો હતો કે 5 વાગ્યે મસ્જિદો અને મદરેસાઓ નજીક ઘણું ધ્વનિ પ્રદૂષણ છે. તહેવારોમાં તેનો ઉપયોગ રાત્રે 1.30 વાગ્યા સુધી થાય છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે રહેવાસીઓ દ્વારા વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના મૂળભૂત અધિકારના ઉલ્લંઘનને કારણે સ્વાસ્થ્ય અને અન્ય સમસ્યાઓનો ઉલ્લેખ કરીને અનેક ફરિયાદો કરવામાં આવી હોવા છતાં, પોલીસ અધિકારીઓએ તેને "સ્પષ્ટપણે અવગણ્યું", જેના કારણે રહેવાસીઓને હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કરવો પડ્યો. 

અરજીમાં ચુનાભટ્ટી અને નહેરુ નગર પોલીસ સ્ટેશનોને ધ્વનિ પ્રદૂષણના ધોરણો અને પર્યાવરણ સુરક્ષા કાયદાની જોગવાઈઓનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે FIR નોંધવાનો નિર્દેશ આપવાની માંગ કરવામાં આવી હતી અને મુંબઈ પોલીસ કમિશનર (CP) ને ઝોન VI ના પ્રાદેશિક નાયબ CP ની નિમણૂક કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો. સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનના અધિકારીઓ સામે તેમની ફરજો નિભાવવામાં નિષ્ફળતા બદલ કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી.

ધ્વનિ પ્રદૂષણના ધોરણો મુજબ, રહેણાંક વિસ્તારોમાં દિવસ દરમિયાન મહત્તમ 55 ડેસિબલ અને રાત્રે 45 ડેસિબલ ડેસિબલ હોવી જોઈએ. જોકે, ડેપ્યુટી કમિશનર ઓફ પોલીસ (DCP) ના 2023 ના સોગંદનામા મુજબ, સંબંધિત બે મસ્જિદોમાં ડેસિબલ સ્તર 80 ડેસિબલથી વધુ હતું.

"જો એક અથવા વધુ ધાર્મિક સ્થળો લાઉડસ્પીકર અથવા PAS નો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોય, તો તે 55 ડેસિબલ અથવા 45 ડેસિબલની વ્યક્તિગત આસપાસની હવા ગુણવત્તા મર્યાદા નથી, પરંતુ ઉપયોગમાં લેવાતા બધા લાઉડસ્પીકર/સાઉન્ડ એમ્પ્લીફાયરના સંચિત ધ્વનિ સ્તર છે," બેન્ચે જણાવ્યું હતું. 

હાઈકોર્ટે આ મુદ્દાનું ન્યાયિક સંજ્ઞાન લીધું અને અવલોકન કર્યું કે "સામાન્ય રીતે લોકો/નાગરિકો ત્યાં સુધી ફરિયાદ કરતા નથી જ્યાં સુધી તે અસહ્ય અને ઉપદ્રવપૂર્ણ ન બને".

બેન્ચે મુંબઈ પોલીસ કમિશનરને તમામ પોલીસ અધિકારીઓને ડેસિબલ સ્તર માપતી મોબાઇલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવા અને કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરતા વાંધાજનક અવાજ ઉત્પન્ન કરતા લાઉડસ્પીકર અથવા અન્ય ઉપકરણો જપ્ત કરવાનો નિર્દેશ આપવા જણાવ્યું હતું.

પોલીસ અધિકારીઓએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે ફરિયાદીઓની ઓળખ ગુનેગારોને જાહેર ન કરવામાં આવે, "જેથી આવા ફરિયાદીઓ નિશાન ન બને અથવા તેમનામાં દ્વેષ અને દ્વેષ ન રહે", એમ તેમાં જણાવાયું છે.

હાઈકોર્ટે કહ્યું કે, પ્રથમ કિસ્સામાં, પોલીસ કથિત ગુનેગારને ચેતવણી આપી શકે છે અને વારંવાર ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં, તે મહારાષ્ટ્ર પોલીસ કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસાર સંબંધિત ટ્રસ્ટ અથવા સંગઠનો પર દંડ લાદી શકે છે અને તેમને કડક કાર્યવાહીની ચેતવણી આપી શકે છે. વધુ ઉલ્લંઘનનો કેસ. છે. કોર્ટે કહ્યું કે આગલી વખતે પોલીસ લાઉડસ્પીકરો જપ્ત કરશે અને આવા ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરવા બદલ સંસ્થાઓના પક્ષમાં જારી કરાયેલ લાઇસન્સ રદ કરવા માટે કાર્યવાહી કરી શકે છે.