Traffic Challan : 12,000 કરોડનો દંડ, શું લોકો ફક્ત 'દેખાવ ખાતર' જ નિયમ પાળે છે?

દેશમાં ટ્રાફિક વ્યવસ્થાને સુચારુ બનાવવા માટે પરિવહન વિભાગ અને ટ્રાફિક પોલીસ સતત નવા નિયમો અને કાયદાઓ અમલમાં મૂકી રહી છે. ટ્રાફિક દંડમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે, જેથી લોકો ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન કરે. પરંતુ તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે, દેશભરમાં કાયદાને નેવે મૂકીને લોકો કઈ હદે ટ્રાફિક નિયમોના ધજાગરા ઉડાવે છે.

દંડની રકમ નાના દેશોની GDP ને પણ વટાવી ગઈ...

એક સર્વે રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2024 માં દેશભરમાં ટ્રાફિક ઉલ્લંઘનના દંડની રકમ ઘણા નાના દેશોની GDP (ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ) ને પણ વટાવી ગઈ છે. આ રિપોર્ટ મુજબ, ગયા વર્ષે દેશભરમાં લગભગ 8 કરોડ ટ્રાફિક ચલણ (Traffic Challan) જારી કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો કુલ દંડ લગભગ ₹12,000 કરોડ હતો. આનો અર્થ એ થાય છે કે રસ્તા પરના લગભગ દર બીજા વાહન પર ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ ઓછામાં ઓછો એક વાર દંડ થયો છે. સૌથી નોંધનીય બાબત એ છે કે, આ વિશાળ દંડની રકમમાંથી લગભગ ₹9,000 કરોડ હજુ પણ બાકી છે.

વિશ્વના સૌથી ઓછા GDP ધરાવતા કેટલાક દેશો: દેશ GDP (ભારતીય રૂપિયામાં) વાનુઆતુ ₹9568 કરોડ  સમોઆ ₹8013 કરોડ ડોમિનિકા ₹5,578 કરોડ પલાઉ ₹2,400 કરોડ કિરીબાતી ₹2,383 કરોડ આટલા મોટા બાકી દંડ માટે કોણ જવાબદાર?

આ રિપોર્ટ અનુસાર, 140 કરોડ લોકોની વસ્તી ધરાવતા આ દેશમાં લગભગ 11 કરોડ લોકો પાસે પોતાની કાર છે. આ આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે, વસ્તીનો એક અત્યંત નાનો વર્ગ જ આટલા મોટા બાકી દંડ માટે જવાબદાર છે. આ રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે વાહનચાલકો રસ્તા પર કેટલી બેજવાબદારીપૂર્વક ડ્રાઇવિંગ કરે છે.

ભય અને દંડથી જ નિયમપાલન, સર્વેના ચોંકાવનારા ખુલાસા...

આ રિપોર્ટમાં એ જાણવા માટે 1,000 લોકોને સર્વેમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા કે, ભારતમાં વાહનચાલકો રોડ સેફ્ટી અને ચલણ (Traffic Challan) વિશે શું વિચારે છે. આ સર્વેમાં સ્પષ્ટ થયું કે, મોટાભાગના લોકો ફક્ત ત્યારે જ નિયમોનું પાલન કરે છે જ્યારે તે જરૂરી હોય, ન કે રસ્તા પરની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને. આ સર્વેમાં લોકોએ જે જવાબો આપ્યા છે તે જાણીને તમે પણ આશ્ચર્યચકિત થઈ જશો...

• 43.9% લોકોનું કહેવું છે કે, તેઓ ફક્ત ટ્રાફિક પોલીસની હાજરીમાં જ નિયમોનું પાલન કરે છે.

• 31.2% લોકોએ કહ્યું કે, તેઓ પોતાની ડ્રાઇવિંગમાં ફેરફાર કરતા પહેલા ક્યારેક-ક્યારેક પોલીસની હાજરી ચકાસે છે.

• 17.6% લોકોએ સ્વીકાર્યું કે, તેઓ દંડથી બચવા માટે પોતાના આસપાસની ગતિવિધિઓ પર સક્રિયપણે નજર રાખે છે.

• આ દર્શાવે છે કે, જ્યાં સુધી રસ્તા પર કોઈ ટ્રાફિક પોલીસકર્મી ન દેખાય ત્યાં સુધી ઘણા ડ્રાઇવરો રસ્તાના નિયમોને વૈકલ્પિક માને છે.

ટ્રાફિક પોલીસ દેખાય ત્યારે વાહનચાલકોની પ્રતિક્રિયા...

• 51.3% લોકોએ કહ્યું કે તેઓ રસ્તા પર પોલીસ જોતા જ સૌથી પહેલા સ્પીડ પર નજર નાખે છે.

• 34.6% લોકો તાત્કાલિક વાહનની સ્પીડ ધીમી કરે છે, ભલે તેઓ કોઈ નિયમનું ઉલ્લંઘન ન કરી રહ્યા હોય.

• 12.9% લોકોએ સ્વીકાર્યું કે તેઓ પોતાની ડ્રાઇવિંગ સ્ટાઇલમાં ફેરફાર કરે છે, જેથી પકડાઈ ન જાય.

• આ આંકડા એ વાતના સાક્ષી છે કે, વાહનચાલકો દ્વારા નિયમોનું પાલન આદતન નહીં પણ ડરના કારણે થઈ રહ્યું છે.

CCTV કેમેરાની નજરમાં, શું કરે છે વાહનચાલકો?

• 47% દાવો કરે છે કે, તેઓ CCTV કેમેરા હોવા છતાં એક જ રીતે ગાડી ચલાવે છે.

• 36.8% લોકોએ સ્વીકાર્યું કે, તેઓ ત્યારે જ ધીમી ગતિએ ચાલે છે જ્યારે તેમને કેમેરા દેખાય છે.

• 15.3% લોકોએ કહ્યું કે, તેઓ ફક્ત કેમેરાને કારણે સ્પીડ ઓછી કરે છે અને અન્યની અવગણના કરે છે.

• આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે, ટ્રાફિક વ્યવસ્થાને ફક્ત ટેકનોલોજીના ભરોસે છોડી શકાય નહીં, લોકો તેના માટે પણ વિવિધ યુક્તિઓ શોધી કાઢે છે.

ભારતમાં આ નિયમોનું સૌથી વધુ ઉલ્લંઘન થાય છે: ગુનો કેસોની ટકાવારી ઓવરસ્પીડિંગ   49%  હેલ્મેટ/સીટબેલ્ટ 19%  ખોટી પાર્કિંગ   14%  સિગ્નલ જમ્પિંગ/ખોટી દિશામાં વાહન ચલાવવું 18%  ટ્રાફિક ઉલ્લંઘનના કેટલાક અનોખા કિસ્સાઓ...

આ રિપોર્ટમાં ટ્રાફિક નિયમ ઉલ્લંઘનના કેટલાક અનોખા ઉદાહરણો પણ આપવામાં આવ્યા છે:

• હરિયાણામાં એક ટ્રક ઓપરેટર પર 18 ટનથી વધુ સામાન લાદવા બદલ ₹2.00 લાખનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો.

• બેંગલુરુમાં એક ટુ-વ્હીલર ચાલક પર 475 અલગ-અલગ ટ્રાફિક નિયમોના ઉલ્લંઘન માટે ₹2.91 લાખનો દંડ થયો.

• ગુરુગ્રામમાં, અધિકારીઓએ દરરોજ 4,500 થી વધુ ચલણ (Traffic Challan) જારી કર્યા, જેનાથી દરરોજ લગભગ ₹10 લાખનો દંડ વસૂલવામાં આવ્યો.

• નોઈડા ટ્રાફિક પોલીસે એક મહિનામાં હેલ્મેટ સંબંધિત ₹3 લાખનો દંડ વસૂલ્યો.

દંડ નહીં, માનસિકતા બદલવાની જરૂર...

આ સર્વે રિપોર્ટમાં એ વાત પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે કે, આખરે કયા કારણોસર લોકો ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. સર્વે અનુસાર, વારંવાર ટ્રાફિક ઉલ્લંઘન પાછળ ત્રણ મુખ્ય માનસિક કારણો સામે આવ્યા છે...

• ઘણા ડ્રાઇવરો માને છે કે, દંડ રોકથામને બદલે એક સામાન્ય અસુવિધા છે.

• લગભગ 60.3% લોકોનું કહેવું છે કે, તેઓ પહેલાથી જ નિયમોનું પાલન કરી રહ્યા છે, પરંતુ 20.4% લોકોએ સ્વીકાર્યું કે દંડ બમણો થાય તો પણ તેઓ જોખમ લે છે.

• લગભગ 14.2% લોકો ચલણ (Traffic Challan)થી બચવા માટે ટ્રાફિક પોલીસ સાથે વાતચીત કરે છે, જે સાબિત કરે છે કે ભ્રષ્ટાચાર અને અનૌપચારિક સમજૂતીઓ હજુ પણ સૌથી સહેલા રસ્તા છે.

લાંચને લઈને શું કહે છે રિપોર્ટ?

આ રિપોર્ટમાં એ પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે, હજુ પણ મોટાભાગના લોકો ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતા પકડાય ત્યારે ચલણ (Traffic Challan)થી બચવા અથવા દંડ ભરવાનું ટાળવા માટે વચલો રસ્તો કાઢે છે. આ માટે તેઓ સ્થળ પર હાજર ટ્રાફિક પોલીસ સાથે વાતચીત કરે છે અથવા તેમને લાંચ આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.

રિપોર્ટ અનુસાર...

• 38.5% લોકોએ સ્વીકાર્યું કે, તેમણે એક કે બે વાર લાંચ આપી છે.

• 15.9% કહે છે કે, તેઓ આવું વારંવાર કરે છે.

• 29.2% લોકો હંમેશા યોગ્ય રીતે દંડ ભરવાનો દાવો કરે છે.

ટુ-વ્હીલર કે ફોર-વ્હીલર, કોણ વધુ નિયમ તોડે છે?

આ રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, સૌથી વધુ 55% નિયમોનું ઉલ્લંઘન ચાર-પૈડા વાહનચાલકો દ્વારા થાય છે. જ્યારે લગભગ 45% નિયમોનું ઉલ્લંઘન ટુ-વ્હીલર ચાલકો દ્વારા કરવામાં આવે છે.

ચલણ (Traffic Challan)નો ઉદ્દેશ અસુરક્ષિત ડ્રાઇવિંગ પર રોક લગાવવાનો છે. પરંતુ જ્યારે 2024 માં જારી કરાયેલા ₹12,000 કરોડના દંડમાંથી 75% નો ચૂકવવામાં આવતો નથી, ત્યારે તે ગંભીર સવાલ ઉભો કરે છે કે આપણે ટ્રાફિક કાયદાઓને કેવી રીતે જોઈએ છીએ. આ ફક્ત નિયમો બનાવનારા કાયદા અમલીકરણની ખામીઓને જ ઉજાગર કરતું નથી, પરંતુ સામાન્ય લોકોની જાહેર જવાબદારીમાં એક મોટા અંતરને પણ દર્શાવે છે.