મીઠાઈ નહીં, આ 5 રોજિંદી આદતો વધારી શકે છે ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ!

Diabetesનું નામ આવતાં જ સૌથી પહેલાં ખાંડ અને મીઠાઈ યાદ આવે છે. પરંતુ ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ માત્ર મીઠી વસ્તુઓ ખાવાથી નક્કી થતું નથી. તમારી રોજિંદી લાઇફસ્ટાઇલ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું સેવન, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, ઊંઘની સમસ્યા અને ધૂમ્રપાન જેવી આદતો પણ ડાયાબિટીસના જોખમ સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે. આજના સમયમાં લાંબા સમય સુધી બેસીને કામ કરવું, બહારનું અથવા પેકેજ્ડ ફૂડ ખાવું અને અનિયમિત ઊંઘ સામાન્ય લાઇફસ્ટાઇલ બની ગઈ છે. આવી આદતો લાંબા ગાળે બ્લડ શુગર અને મેટાબોલિક હેલ્થને અસર કરી શકે છે. તેથી ડાયાબિટીસથી બચવા માટે માત્ર ખાંડ ઓછી કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ સમગ્ર જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

1. પેકેજ્ડ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું વધુ સેવન

પેકેજ્ડ સ્નેક્સ, ચિપ્સ, ઇન્સ્ટન્ટ ફૂડ અને અન્ય અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડનો વધુ પડતો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. અભ્યાસોમાં અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડના વધુ સેવન અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના વધેલા જોખમ વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે. આવા ખોરાકની જગ્યાએ તાજા, ઓછા પ્રોસેસ્ડ અને પોષક તત્વોથી ભરપૂર ખોરાકને આહારમાં સામેલ કરવો વધુ યોગ્ય છે.

2. રોજ સવારનો નાસ્તો ટાળવાની આદત

વ્યસ્ત શેડ્યૂલના કારણે ઘણા લોકો બ્રેકફાસ્ટ એટલે કે સવારનો નાસ્તો સ્કિપ કરે છે. પરંતુ નિયમિત રીતે નાસ્તો ટાળવાની આદત અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના જોખમ વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે. 2019માં The Journal of Nutritionમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસમાં વારંવાર બ્રેકફાસ્ટ સ્કિપ કરનારા લોકોમાં ભવિષ્યમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે જોવા મળ્યું હતું. તેથી દિવસની શરૂઆત સંતુલિત અને પૌષ્ટિક નાસ્તાથી કરવો લાઇફસ્ટાઇલ મેનેજમેન્ટનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે.

3. લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવું

ઓફિસમાં કમ્પ્યુટર અથવા ઘરે મોબાઇલ-ટીવી સામે કલાકો સુધી બેસી રહેવું હવે સામાન્ય બની ગયું છે. પરંતુ બેઠાડુ જીવનશૈલી (Sedentary Lifestyle) ડાયાબિટીસ સહિત અનેક સ્વાસ્થ્ય જોખમો સાથે જોડાયેલી છે. લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહેવાને બદલે વચ્ચે-વચ્ચે ઊભા થવું, થોડું ચાલવું અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. બ્લડ શુગર કંટ્રોલ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવા માટે નિયમિત કસરત અને સક્રિય જીવનશૈલી ફાયદાકારક બની શકે છે.

4. ઓછી ઊંઘ અને અનિયમિત સ્લીપ સાયકલ

પૂરતી ઊંઘ ન લેવી માત્ર થાકનું કારણ નથી. ઊંઘની ગુણવત્તા અને સમયપત્રક પણ મેટાબોલિક હેલ્થ સાથે સંબંધિત છે. 2022માં Diabetes Careમાં પ્રકાશિત થયેલા મોટા અભ્યાસમાં ઊંઘની સમસ્યા અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના જોખમ વચ્ચેના સંબંધનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. આશરે 3 લાખ લોકોના ડેટા પર થયેલા સંશોધનમાં ઊંઘવામાં મુશ્કેલી અને અનિયમિત ઊંઘના ચક્ર ધરાવતા લોકોમાં ડાયાબિટીસનું જોખમ વધુ જોવા મળ્યું હતું. તેથી દરરોજ પૂરતી અને નિયમિત ઊંઘ લેવી પણ સ્વસ્થ લાઇફસ્ટાઇલનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

5. ધૂમ્રપાન કરવું

ધૂમ્રપાન ફેફસાં ઉપરાંત સમગ્ર શરીરના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે. CDC અનુસાર, ધૂમ્રપાન કરનારા લોકોમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ ધૂમ્રપાન ન કરનારાઓની સરખામણીમાં લગભગ 30થી 40 ટકા વધારે હોઈ શકે છે. ધૂમ્રપાન અને ડાયાબિટીસ વચ્ચેનો સંબંધ અનેક પરિબળો સાથે જોડાયેલો છે. તેથી બ્લડ શુગર અને એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે.

ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવા શું કરવું?

ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવા માટે માત્ર ખાંડ અને મીઠાઈ ઓછી કરવી પૂરતી નથી. સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત, શારીરિક રીતે સક્રિય રહેવું, પૂરતી ઊંઘ અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવા જેવી આદતો પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. પેકેજ્ડ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું સેવન ઘટાડવું, લાંબા સમય સુધી સતત બેસી ન રહેવું અને ઊંઘનું નિયમિત સમયપત્રક જાળવવું સ્વસ્થ લાઇફસ્ટાઇલ તરફના મહત્વપૂર્ણ પગલાં બની શકે છે. જો બ્લડ શુગર વારંવાર વધતું હોય, પરિવારના ઇતિહાસને કારણે ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે હોય અથવા ડાયાબિટીસ અંગે કોઈ ચિંતા હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ લઈને જરૂરી બ્લડ શુગર ટેસ્ટ અને નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે.

નોંધ: આ માહિતી સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિ માટે છે. ડાયાબિટીસનું નિદાન અથવા સારવાર માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.