IVFથી જન્મેલા બાળકોના DNAમાં શું મળ્યું? નવા સંશોધને ઊભા કર્યા સ્વાસ્થ્ય અંગે સવાલો

IVF Children Long Term Health Risks Study: વંધ્યત્વની સમસ્યાનો સામનો કરી રહેલા યુગલો માટે IVF (ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન) આશાનું કિરણ બન્યું છે. પરંતુ IVF દ્વારા જન્મેલા બાળકોના લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય અંગે એક નવા સંશોધને વૈજ્ઞાનિક ચર્ચા શરૂ કરી છે. American Journal of Obstetrics and Gynecologyમાં પ્રકાશિત અભ્યાસમાં IVF દ્વારા ગર્ભધારણ કરાયેલા બાળકોના DNAમાં LINE-1 નામના તત્ત્વોની માત્રા કુદરતી રીતે ગર્ભધારણ કરાયેલા બાળકોની સરખામણીમાં વધુ જોવા મળી હોવાનું જણાવાયું છે. 

IVF અને બાળકોના DNA વચ્ચે શું સંબંધ?
સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનિકોએ તપાસ્યું કે IVF દરમિયાન ગર્ભના વિકાસની પ્રક્રિયા DNAમાં કેટલાક ફેરફારો સાથે સંકળાયેલી હોઈ શકે છે કે નહીં. અભ્યાસમાં ખાસ કરીને LINE-1 DNA તત્ત્વો પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. આ તત્ત્વો ટ્રાન્સપોઝેબલ એલિમેન્ટ્સના સમૂહનો ભાગ છે, જેને સામાન્ય ભાષામાં ‘જમ્પિંગ જીન્સ’ કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે DNAમાં રહેલી આનુવંશિક માહિતી શરીરના વિકાસ અને કાર્યમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ કેટલાક DNA તત્ત્વો પોતાની નકલો બનાવી શકે છે અથવા જીનોમમાં અન્ય સ્થળે દાખલ થઈ શકે છે. આવી ગતિવિધિ ક્યારેક જનીનોના સામાન્ય કાર્યને અસર કરી શકે છે. જોકે, જમ્પિંગ જીન્સની હાજરીનો અર્થ આપમેળે બીમારી થવી એવો નથી.

‘જમ્પિંગ જીન્સ’ શું છે?
જમ્પિંગ જીન્સને વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં Transposable Elements કહેવામાં આવે છે. માનવ DNAનો મોટો હિસ્સો આવા તત્ત્વો સાથે સંબંધિત છે. તેમનાં કેટલાક કાર્ય જનીનોની ગતિવિધિ અને ઉત્ક્રાંતિ સાથે જોડાયેલા છે, જ્યારે અમુક પરિસ્થિતિમાં તેઓ આનુવંશિક ફેરફારોમાં પણ ભાગ ભજવી શકે છે. અભ્યાસમાં IVF દ્વારા ગર્ભધારણ કરાયેલા બાળકોમાં મેટાબોલિક રોગો, હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ, ન્યુરોસાયકિયાટ્રિક સ્થિતિઓ અને કેન્સરના વિકાસ સાથે જોડાયેલા કેટલાક જનીનોના સ્તર અંગે સંકેતો નોંધાયા હતા. પરંતુ આ તારણો લાંબા ગાળે આ બાળકોમાં આ રોગો વધુ થશે તે સાબિત કરતા નથી. તેના માટે વધુ સંશોધન અને લાંબા સમય સુધી બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખતા અભ્યાસોની જરૂર છે.

IVF કરાવતા યુગલોએ શું સમજવું જોઈએ?
IVF એટલે ઇન વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન, જેને સામાન્ય રીતે ‘ટેસ્ટ ટ્યુબ બેબી’ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સારવારમાં શરીરની બહાર પ્રયોગશાળામાં અંડાણુ અને શુક્રાણુનું ફલન કરાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ બનેલા ગર્ભને ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. વંધ્યત્વનો સામનો કરતા અનેક યુગલો માટે IVF મહત્વપૂર્ણ તબીબી વિકલ્પ છે. ભારતમાં પણ આ સારવાર અંગે જાગૃતિ વધી રહી છે અને અનેક શહેરોમાં IVF કેન્દ્રો કાર્યરત છે. નવા સંશોધનને કારણે IVF અંગે ભય ફેલાવવો યોગ્ય નથી. અભ્યાસના તારણો પ્રારંભિક છે અને તેનાથી કોઈ વ્યક્તિગત બાળકના ભવિષ્યના સ્વાસ્થ્યની આગાહી કરી શકાતી નથી. IVF અંગે નિર્ણય લેતા યુગલોએ નિષ્ણાત ડૉક્ટર સાથે પોતાની તબીબી પરિસ્થિતિ, સારવારના લાભો અને સંભવિત જોખમો અંગે ચર્ચા કરવી જોઈએ.