Blood group B અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચે સંબંધ જોવા મળ્યો છે. 2024ની એક મોટી umbrella reviewમાં B બ્લડ ગ્રુપ ધરાવતા લોકોમાં non-B બ્લડ ગ્રુપની સરખામણીમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધુ જોવા મળ્યું હતું. જોકે, માત્ર B બ્લડ ગ્રુપ હોવાનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ થશે જ. ડાયાબિટીસ આજે સામાન્ય પરંતુ ગંભીર જીવનશૈલી સંબંધિત બીમારી બની રહી છે. વધતું વજન, શારીરિક કસરતનો અભાવ, બિનઆરોગ્યપ્રદ આહાર, ઉંમર અને ડાયાબિટીસનો પારિવારિક ઇતિહાસ જેવા પરિબળો ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારી શકે છે. હવે સંશોધનોમાં ABO બ્લડ ગ્રુપ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના જોખમ વચ્ચેના સંભવિત સંબંધ પર પણ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
કયા બ્લડ ગ્રુપમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારે?
ઉપલબ્ધ સંશોધન મુજબ, બ્લડ ગ્રુપ B અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચે નોંધપાત્ર સંબંધ જોવા મળ્યો છે. 2024માં પ્રકાશિત થયેલી એક umbrella reviewમાં 51 systematic reviews અને meta-analysisમાંથી 270 અલગ-અલગ blood group-health outcome associationsનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં બ્લડ ગ્રુપ B અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચેના સંબંધને મજબૂત પુરાવા તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો હતો. અભ્યાસ મુજબ, non-B બ્લડ ગ્રુપની સરખામણીમાં B બ્લડ ગ્રુપ માટે ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસનું odds ratio 1.28 હતું. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, સંશોધનમાં B બ્લડ ગ્રુપ ધરાવતા લોકોમાં ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ સાથે વધુ જોખમનો સંબંધ જોવા મળ્યો છે.
શું B બ્લડ ગ્રુપ હોય તો ડાયાબિટીસ થશે જ?
આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. બ્લડ ગ્રુપ B અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચે સંશોધનમાં સંબંધ જોવા મળ્યો છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે B બ્લડ ગ્રુપ ડાયાબિટીસનું સીધું કારણ છે. ડાયાબિટીસનું જોખમ અનેક પરિબળો પર આધારિત હોય છે. તેમાં વધતું વજન, પેટની ચરબી, શારીરિક નિષ્ક્રિયતા, બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક, પારિવારિક ઇતિહાસ, ઉંમર અને અન્ય મેટાબોલિક પરિબળો મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. 2022માં પ્રકાશિત systematic review અને meta-analysisમાં 26 અભ્યાસો અને કુલ 6,870 ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના દર્દીઓ તથા 11,879 controlsના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં B બ્લડ ગ્રુપ માટે અન્ય ABO ગ્રુપની સરખામણીમાં વધુ જોખમ અને O બ્લડ ગ્રુપ માટે થોડું ઓછું જોખમ જોવા મળ્યું હતું, જ્યારે A અને AB ગ્રુપ માટે નોંધપાત્ર સંબંધ મળ્યો નહોતો.
A, AB અને O બ્લડ ગ્રુપ વિશે શું કહે છે સંશોધન?
બ્લડ ગ્રુપ A, AB અને O અંગેના પરિણામો દરેક અભ્યાસમાં એકસરખા નથી. કેટલાક સંશોધનોમાં O બ્લડ ગ્રુપને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના ઓછા જોખમ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. જોકે, અલગ-અલગ અભ્યાસોની પદ્ધતિ, population અને comparison group અલગ હોવાથી આ પરિણામોને સાવચેતીપૂર્વક સમજવાની જરૂર છે. એટલે માત્ર “O બ્લડ ગ્રુપ સુરક્ષિત છે” અથવા “B બ્લડ ગ્રુપ હોવાથી ડાયાબિટીસ થશે” જેવી સીધી વાત કરવી યોગ્ય નથી.
બ્લડ ગ્રુપ અને ડાયાબિટીસ વચ્ચે સંબંધ શા માટે?
બ્લડ ગ્રુપ અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચેનો સંબંધ શા માટે જોવા મળે છે તેનું ચોક્કસ કારણ હજુ સંપૂર્ણ રીતે સ્પષ્ટ નથી. સંશોધકો ABO બ્લડ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલી વિવિધ જૈવિક પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે. તેમાં inflammation, blood clotting અને blood vessel function જેવા પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ હાલમાં ઉપલબ્ધ પુરાવાના આધારે બ્લડ ગ્રુપને ડાયાબિટીસનું સીધું કારણ ગણાવી શકાય નહીં. 2024ની umbrella reviewમાં પણ વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત અને મોટા prospective studiesની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે.
ડાયાબિટીસનું જોખમ ઘટાડવા શું કરવું?
બ્લડ ગ્રુપ બદલી શકાતું નથી, પરંતુ ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના ઘણા મહત્વપૂર્ણ જોખમી પરિબળોને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
આ માટે:
- સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર લો
- નિયમિત શારીરિક કસરત કરો
- સ્વસ્થ વજન જાળવો
- પેટની વધતી ચરબી પર નિયંત્રણ રાખો
- પૂરતી ઊંઘ લો
- બ્લડ સુગરની સમયાંતરે તપાસ કરાવો
- ડાયાબિટીસનો પારિવારિક ઇતિહાસ હોય તો નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરાવો
ખાસ કરીને વધુ વજન, પેટની ચરબી, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, વધેલું કોલેસ્ટ્રોલ અથવા ડાયાબિટીસનો પારિવારિક ઇતિહાસ ધરાવતા લોકો માટે નિયમિત તપાસ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
લાંબા સમય સુધી હાઈ બ્લડ સુગર કેમ ખતરનાક?
ડાયાબિટીસમાં લાંબા સમય સુધી બ્લડ સુગરનું સ્તર વધારે રહે તો શરીરની રક્તવાહિનીઓ અને ચેતાને નુકસાન થઈ શકે છે. તેના કારણે હૃદય, કિડની, આંખો અને નસોને લગતી ગંભીર સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે. આથી તમારું બ્લડ ગ્રુપ A, B, AB કે O હોય, માત્ર બ્લડ ગ્રુપના આધારે ડાયાબિટીસનું જોખમ નક્કી કરવું યોગ્ય નથી. બ્લડ સુગરની નિયમિત તપાસ, યોગ્ય આહાર, કસરત અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસના જોખમને સંભાળવા માટે વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.
નોંધ: બ્લડ ગ્રુપ B અને ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ વચ્ચે સંશોધનમાં association જોવા મળ્યું છે; આ કારણ-પરિણામનો સીધો પુરાવો નથી. વ્યક્તિગત ડાયાબિટીસ જોખમ માટે ડૉક્ટરની સલાહ અને જરૂરી ટેસ્ટ મહત્વપૂર્ણ છે.