Commonwealth Games 2026: સ્કોટલેન્ડના ગ્લાસગો શહેરમાં આયોજિત કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026 માં ભારતે પોતાના મેડલનું ખાતું સત્તાવાર રીતે ખોલી દીધું છે. બિહારના નાલંદા જિલ્લાના 28 વર્ષીય પેરા-પાવરલિફ્ટર ઝંડુ કુમારે પુરુષોની હેવીવેઇટ પેરા-પાવરલિફ્ટિંગ શ્રેણીમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરીને બ્રોન્ઝ મેડલ પોતાના નામે કર્યો છે. ગ્લાસગોમાં યોજાયેલી આ સ્પર્ધામાં ઝંડુ કુમારે 190 કિલો વજન ઉપાડીને 130.9 પોઈન્ટ મેળવ્યા હતા. નાનપણમાં જ પોલિયોનો ભોગ બનેલા અને ભારે આર્થિક સંઘર્ષો વચ્ચે શાકભાજી વેચવાથી લઈને ઈ-રિક્ષા ચલાવનારા આ ખેલાડીની સફળતાની વાર્તા કોઈ બોલિવૂડ ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટથી ઓછી નથી.
શરૂઆતી 3 સ્પર્ધાઓમાં ભારતને નિરાશા મળી ગ્લાસગોમાં 23 જુલાઈથી શરૂ થયેલી આ કોમનવેલ્થ ગેમ્સનો પહેલો દિવસ ઉદ્ઘાટન સમારોહ માટે અનામત રાખવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 24 જુલાઈના રોજ વિવિધ રમતોની મેડલ ઇવેન્ટ્સ યોજાઈ હતી. સ્પર્ધાના પ્રથમ દિવસે ભારતીય ખેલાડીઓએ અનેક પેરા-ઇવેન્ટ્સમાં ભાગ લીધો હતો. શરૂઆતી 3 સ્પર્ધાઓમાં ભારતને નિરાશા મળી હતી, પરંતુ દિવસના અંતે રમાયેલી પુરુષોની હેવીવેઇટ પાવરલિફ્ટિંગ સ્પર્ધામાં ઝંડુ કુમારે દેશને પ્રથમ મેડલ અપાવીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો.
રોમાંચક મુકાબલો અને 190 કિલોની સફળ લિફ્ટ ગ્લાસગો ખાતે યોજાયેલી પુરુષોની હેવીવેઇટ પેરા-પાવરલિફ્ટિંગ ઇવેન્ટમાં ઝંડુ કુમારને ગ્રુપ B માં રાખવામાં આવ્યા હતા. ઝંડુ કુમારે પોતાના પ્રથમ પ્રયાસમાં 181 કિલો વજન સફળતાપૂર્વક ઉપાડીને 124.7 પોઈન્ટ મેળવ્યા હતા. પોતાના બીજા પ્રયાસમાં તેમણે વધુ સુધારો કરતાં 190 કિલો વજન ઉપાડ્યું હતું, જેનાથી તેમનો કુલ સ્કોર 130.9 પોઈન્ટ થઈ ગયો હતો. ત્યારપછી તેમણે પોતાના ત્રીજા પ્રયાસમાં 196 કિલો વજન ઉપાડીને નવો કોમનવેલ્થ રેકોર્ડ બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે, આ અંતિમ પ્રયાસ નિષ્ફળ રહ્યો હતો, પણ 130.9 પોઈન્ટના સ્કોર સાથે તેઓ પોઈન્ટ ટેબલમાં લાંબા સમય સુધી ટોપ પર રહ્યા હતા.
નાઇજીરીયાએ જીત્યો ગોલ્ડ મેડલ ત્યારબાદ ગ્રુપ A ના ખેલાડીઓની રમત શરૂ થઈ હતી, જેમાં નાઇજીરીયાના રિલવાન ઇદ્રીસે 208 કિલો વજન ઉપાડીને 132.8 પોઈન્ટ સાથે ગોલ્ડ મેડલ મેળવ્યો હતો. જ્યારે ઇંગ્લેન્ડના મેથ્યુ હાર્ડિંગે 199 કિલો વજન ઉપાડીને 131 પોઈન્ટ સાથે સિલ્વર મેડલ પર કબજો કર્યો હતો. પેરા-પાવરલિફ્ટિંગમાં ખેલાડીના શારીરિક વજન અને ઉપાડેલા વજનના ગણિતના આધારે પોઈન્ટ્સ આપવામાં આવે છે. જો ઝંડુ કુમારનો 196 કિલોનો છેલ્લો પ્રયાસ સફળ રહ્યો હોત તો તેઓ સિલ્વર અથવા ગોલ્ડ મેડલ પણ જીતી શક્યા હોત. છતાં, બ્રોન્ઝ મેડલ જીત્યા બાદ તેમના ચહેરા પર જીતનો મોટો સંતોષ દેખાતો હતો.
બાળપણમાં પોલિયોનું ગ્રહણ ઝાંડુ કુમારની આ સિદ્ધિ પાછળ બે દાયકાથી વધુ સમયનો કઠોર પરિશ્રમ અને કૌટુંબિક લાચારી છુપાયેલી છે. બિહારના નાલંદા જિલ્લાના હરનૌત ગામના નિવાસી ઝંડુ કુમાર જ્યારે માત્ર 5 વર્ષના હતા, ત્યારે પોલિયોની બીમારીના કારણે તેના બંને પગ લકવાગ્રસ્ત થઈ ગયા હતા. શારીરિક અક્ષમતાની સાથે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી જ્યારે પરિવારે ગંભીર આર્થિક સંકટનો સામનો કરવો પડ્યો. ઝંડુ કુમારના માતા-પિતા હરનૌત બજારમાં શાકભાજી વેચીને પરિવારનું ગુજરાન ચલાવતા હતા.
ગરીબી સામે આકરો સંઘર્ષ ઝાંડુ કુમાર પણ નાની ઉંમરે પોતાના પરિવારને મદદ કરવા માટે શાકભાજી વેચવાના કામમાં જોડાયા હતા. તે સમયે તેમની પાસે વ્હીલચેર પણ નહોતી. તે દરરોજ વહેલી સવારે શાકભાજી ખરીદવા માટે પોતાના ઘરથી આશરે 20 કિમી દૂર આવેલા બિહાર શરીફ જતાં હતા. ત્યાંથી શાકભાજી લાવીને હરનૌતના સ્થાનિક બજારમાં વેચતા અને સાંજના સમયે જીમમાં જઈને કસરત કરતાં હતા.
કોવિડ-19 મહામારી, ઈ-રિક્ષા અને નેશનલ ચૅમ્પિયનશિપનો આઘાત પરિવારની આજીવિકા માંડ-માંડ ચાલતી હતી તેવામાં કોવિડ-19 રોગચાળા દરમિયાન ઓવરબ્રિજના નિર્માણકાર્યના કારણે તેમની શાકભાજીની દુકાન બંધ થઈ ગઈ. આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત બંધ થઈ જતાં ઝંડુએ મિત્રો પાસેથી નાણાં ઉધાર લઈને એક ઈ-રિક્ષા ખરીદી અને તેને ચલાવવાનું શરૂ કર્યું. ઈ-રિક્ષા ચલાવીને તેઓ દરરોજ 400 થી 500 રૂપિયા કમાતા હતા, જે પરિવારના ગુજરાન માટે પૂરતા હતા. પરંતુ એક રમતવીર તરીકે તેમને જરૂરી પ્રોટીન સપ્લિમેન્ટ્સ માટે દરરોજ 1000 રૂપિયાનો ખર્ચ થતો હતો, જે પહોંચી વળવો તેમના માટે અશક્ય હતો.
ભૂલોમાંથી મેળવ્યો બોધપાઠ વર્ષ 2023 માં રાષ્ટ્રીય પેરા પાવરલિફ્ટિંગ ચેમ્પિયનશિપમાં ભાગ લેવા માટે ઝંડુ પાસે મુસાફરી અને નોંધણીના પૈસા નહોતા. રમત પ્રત્યેના પોતાના જુનૂનને કારણે તેમણે પોતાની આવકનું સાધન એવી ઈ-રિક્ષા પણ વેચી દીધી. પરંતુ તે સ્પર્ધામાં નસીબે સાથ ન આપ્યો અને તે એક પણ સફળ લિફ્ટ કરી શક્યા નહીં. આ નિષ્ફળતાથી ભાંગી પડવાને બદલે ઝંડુએ પોતાની ભૂલોમાંથી શીખીને નવી શરૂઆત કરવાનો દ્રઢ નિશ્ચય કર્યો.
કોચ રાજિન્દર સિંહ રાહેલુ અને SAI નો સાથ ઝાંડુ કુમારની આ અથાક મહેનત પર ભારતના પૂર્વ પેરા-પાવરલિફ્ટર અને રાષ્ટ્રીય કોચ રાજિન્દર સિંહ રાહેલુની નજર પડી. તેમણે ઝંડુની અંદર રહેલી ક્ષમતાને ઓળખી લીધી અને તેમને ગાંધીનગર સ્થિત સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (SAI) ના નેશનલ સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સ ખાતે તાલીમ મેળવવાની તક પૂરી પાડી. ગાંધીનગરમાં મળેલી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરની સુવિધાઓ અને યોગ્ય પોષણે ઝંડુ કુમારની કારકિર્દીનો આખો નકશો બદલી નાખ્યો.
કારકિર્દીનો નવો વળાંક ત્યારબાદ તેમણે ક્યારેય પાછળ વળીને જોયું નથી. ઝંડુ કુમારે ખેલો ઈન્ડિયા પેરા ગેમ્સમાં સિલ્વર મેડલ જીત્યો હતો. આ ઉપરાંત તેમણે એશિયા-ઓશેનિયા ઓપન પેરા પાવરલિફ્ટિંગ ચેમ્પિયનશિપમાં પણ બ્રોન્ઝ મેડલ મેળવીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની છાપ છોડી હતી. બિહારના રમત સચિવે પણ તેમને પાવરલિફ્ટિંગ ક્ષેત્રે આગળ વધવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.
"મને લાગે છે કે હું ઉડી રહ્યો છું": મેડલ જીત્યા બાદ ઝંડુની ભાવુક પ્રતિક્રિયા કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026 માં ભારત માટે પ્રથમ મેડલ જીત્યા બાદ ઝંડુ કુમાર અત્યંત ભાવુક થઈ ગયા હતા. તેમણે પોતાના વક્તવ્યમાં જણાવ્યું કે, "મેડલ જીત્યા બાદ મને એવું લાગી રહ્યું છે કે હું હવામાં ઉડી રહ્યો છું. આ મારો પહેલો કોમનવેલ્થ ગેમ્સ મેડલ છે. સ્પર્ધા દરમિયાન મારા મનમાં માત્ર એક જ વાત હતી કે ગમે તે ભોગે મારે ભારત માટે મેડલ જીતવો છે." ઝાંડુ કુમારે પોતાની સફળતાનો શ્રેય સ્પોર્ટ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (SAI) અને ટાર્ગેટ ઓલિમ્પિક પોડિયમ સ્કીમ (TOPS) ને આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જો આ સંસ્થાઓ તરફથી યોગ્ય તાલીમ, નાણાકીય સહયોગ અને માર્ગદર્શન ન મળ્યું હોત તો તેમનું દેશ માટે મેડલ જીતવાનું સ્વપ્ન ક્યારેય સાકાર થઈ શક્યું ન હોત.
અન્ય ભારતીય ખેલાડીઓનું પ્રદર્શન ગ્લાસગો 2026 કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં પુરુષોની આ જ હેવીવેઇટ પાવરલિફ્ટિંગ ઇવેન્ટમાં ભારતના અન્ય લિફ્ટર સુધીરે પણ ભાગ લીધો હતો, જે 114.1 પોઈન્ટના સ્કોર સાથે છઠ્ઠા સ્થાને રહ્યો હતો. આ ઉપરાંત પુરુષોની લાઈટવેઈટ કેટેગરીમાં ભારતનો અશોક મલિક સહેજ માટે મેડલ ચૂક્યો હતો અને ચોથા સ્થાને રહ્યો હતો, જ્યારે પરમજીત કુમારે સાતમું સ્થાન મેળવ્યું હતું.
જસપ્રીત કૌર અને સુમન દેવી પણ મેડલ મેળવવામાં અસફળ મહિલાઓની કેટેગરીમાં ભારતીય લિફ્ટર્સ માટે દિવસ નિરાશાજનક રહ્યો હતો. મહિલાઓની હેવીવેઇટ કેટેગરીમાં ભારતની કસ્તુરી રાજામણિ પોતાના ત્રણેય પ્રયાસોમાં નિષ્ફળ રહી હતી. તે જ રીતે મહિલાઓની લાઈટવેઈટ કેટેગરીમાં જસપ્રીત કૌર અને સુમન દેવી પણ મેડલ મેળવવામાં અસફળ રહી હતી. આમ છતાં, ઝંડુ કુમારના આ ઐતિહાસિક બ્રોન્ઝ મેડલે સમગ્ર ભારતીય ટુકડીમાં નવા ઉત્સાહનો સંચાર કર્યો છે.

પોલિયોની બીમારીથી કોમનવેલ્થના પોડિયમ સુધી સંઘર્ષપૂર્ણ રહી છે સફર!

July 25, 2026 | 13:21 IST