ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીની તણાવપૂર્ણ વાતચીત વચ્ચે વિદાય

મૂળ ગુજરાતી, સર્વોચ્ચ અદાલતના ન્યાયમૂર્તિ બેલા ત્રિવેદી શુક્રવારે નિવૃત થયાં, ત્રણ વર્ષ સર્વોચ્ચ અદાલતમાં સેવા આપી ચૂકેલા ન્યાયધિશ ત્રિવેદી ના માનમાં  સુપ્રીમ કોર્ટ બાર એસોસીએશન (SCBA) એ વિદાય સમારંભ ટાળ્યો, જેને કાનૂની જગતમાં ચર્ચા જગાવી છે. તેમાં તેમના કાર્યકાળના અંતિમ દિવસે ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીની। કોર્ટમાં તેમના SCBA પ્રમુખ અને સિનિયર વકિલ કપિલ સિબલ વચ્ચે થયેલા વાક યુધ્ધ પણ ચર્ચાના ચકડોળે ચડ્યું હતું. 

વરિષ્ઠ વકીલ અને SCBA અધ્યક્ષ કપિલ સિબ્બલ તે લોકો પૈકી એક હતા જેમણે ઔપચારિક બેંચ દરમિયાન વક્તવ્ય આપ્યું હતું. ન્યાયમૂર્તિત્રિવેદીના યોગદાનની પ્રશંસા કરતાં, સિબ્બલે ભારતના ન્યાયતંત્રના સર્વોચ્ચ હોદ્દા પર પહોંચતી મહિલાઓની વિરલતા વિશે ચિંતન કર્યું.

"આ અદાલત તારાઓનું એક મંડળ છે, અને તમે તેમાંના એક છો," તેમણે નોંધ્યું કે ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદી આઝાદી પછી સુપ્રીમ કોર્ટમાં સેવા આપનારમાત્ર 11મી મહિલા હતા. "દર સાત વર્ષે એક નિમણૂક - એ પોતે જ એક સીમાચિહ્ન છે."

એક ન્યાયાલયની આપ-લેને યાદ કરતાં, સિબ્બલે ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (નિવારણ) અધિનિયમ (UAPA) સંબંધિત એક કેસનો ઉલ્લેખ કર્યો,જ્યાં તેમણે કર્ણાટકથી કેરળમાં એક આરોપીના સ્થળાંતરની માંગ કરી હતી. ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીએ વિનંતી નામંજૂર કરી, જેના કારણે સિબ્બલેઅદાલતમાં ટિપ્પણી કરી, "હું આપની લેડીશીપ પાસેથી થોડી સહાનુભૂતિની અપેક્ષા રાખું છું." આના જવાબમાં, ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીએ કહ્યું હતું, "તમે મને ઓળખતા નથી."

આ આદાન-પ્રદાન, સિબ્બલ દ્વારા સારા હાસ્ય સાથે યાદ કરવામાં આવ્યો હતો, તે ન્યાયાધીશની ન્યાયિક સ્વતંત્રતા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનાવ્યાપક વિષયને પ્રતિબિંબિત કરતો લાગતો હતો, ભલે તે લોકપ્રિય લાગણીઓનો સામનો કરતો હોય. "અમે તમને અહીં આવતા પહેલા જાણતાહતા, અને તમે જાઓ પછી પણ તમને જાણીશું,".

જો કે, ઔપચારિક વાતાવરણે એક ગંભીર વળાંક લીધો જ્યારે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ, ડી.વાય. ચંદ્રચૂડ, જેમની સાથે ન્યાયમૂર્તિ બી.આર. ગવઈ વિદાય બેંચની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યા હતા, તેમણે SCBAના ઔપચારિક વિદાય સમારોહ નહીં યોજવાના નિર્ણય પર નિરાશા વ્યક્ત કરી.

"મારે મારી નાપસંદગી વ્યક્ત કરવી જોઈએ. હું સ્પષ્ટ વાત કરવામાં માનું છું," ન્યાયમૂર્તિ ગવઈએ કહ્યું. "એસોસિયેશને આવું વલણ ન લેવું જોઈતુંહતું. મતભેદો છતાં, પરંપરા અને સંસ્થાકીય સન્માન વધુ સારું માંગ કરે છે."

મુખ્ય ન્યાયાધીશે કપિલ સિબ્બલ અને SCBA ઉપાધ્યક્ષ રચના શ્રીવાસ્તવના, એસોસિયેશનના સામૂહિક નિર્ણય છતાં, હાજર રહેવા બદલઆભાર માન્યો.

"તેમના સંગઠનના ઠરાવ છતાં, તેઓ આજે અહીં છે. તેમની હાજરી ઘણું બધું કહે છે. એસોસિયેશન દ્વારા જે ખોવાયું છે તે આજે એકત્રિત થયેલાપૂર્ણ સભાગૃહથી પૂરું થાય છે, જે દર્શાવે છે કે ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીનું કેટલું સન્માન છે," ન્યાયમૂર્તિ ગવઈએ ટિપ્પણી કરી.

ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીની ન્યાયતંત્રમાં કારકિર્દી અનેક દાયકાઓ સુધી વિસ્તરે છે. 10 જૂન 1960ના રોજ ગુજરાતના પાટણમાં જન્મેલા, તેમણે 1995માંરાજ્યની ન્યાયિક સેવામાં નિયુક્ત થયા પહેલા ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં તેમની કાનૂની પ્રેક્ટિસ શરૂ કરી હતી. અમદાવાદમાં સિટી સિવિલ અને સેશન્સકોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકે તેમની નિમણૂક એક અનોખી ક્ષણ હતી - તેમના પિતા પણ એજ અદાલતમાં ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપતા હતા, જેનાકારણે તેમને બેંચ પર વિરલ પિતા-પુત્રી જોડી તરીકે લિમ્કા બુક ઓફ ઈન્ડિયન રેકોર્ડ્સમાં માન્યતા મળી હતી.

તેમને 31 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટમાં બઢતી આપવામાં આવી હતી, જે એક ઐતિહાસિક શપથ સમારોહનો ભાગ હતો જ્યાં નવન્યાયાધીશો - જેમાં ત્રણ મહિલાઓ સહિત - એ એક જ દિવસે શપથ લીધા હતા.

જો કે તેમનો અંતિમ દિવસ મતભેદથી રંગાયેલો હતો, ન્યાયમૂર્તિ ત્રિવેદીનો વારસો કાયદા પ્રત્યેના તેમના કઠોર અભિગમ અને ભારતનાન્યાયતંત્રમાં, અમદાવાદની ટ્રાયલ કોર્ટથી લઈને દેશની સર્વોચ્ચ બેંચ સુધી, તેમની પ્રગતિ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત રહે છે.