Nepal's PM Balen Shah's visit to India: ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધોમાં નવી હલચલ જોવા મળી શકે છે. નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહ 22 અને 23 નવેમ્બરના રોજ ભારતની બે દિવસીય સત્તાવાર મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર યોજાનારી આ મુલાકાતમાં બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, ઊર્જા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કનેક્ટિવિટી જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થશે. જોકે, આ મુલાકાતમાં સૌથી વધુ ચર્ચા નેપાળ દ્વારા ભારત પાસેથી માંગવામાં આવનારી અંદાજે 2.15 અબજ ડોલરની આર્થિક સહાયની છે. નેપાળમાં ઓગસ્ટ મહિનામાં આવેલા વિનાશક પૂરને કારણે રસ્તાઓ, પુલો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓને ભારે નુકસાન થયું હતું. હવે આ નુકસાનની ભરપાઈ અને વિકાસકાર્યોને ફરી વેગ આપવા માટે કાઠમંડુ ભારત પાસેથી મોટી આર્થિક મદદ મેળવવાની આશા રાખી રહ્યું છે.
34 સભ્યોના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ભારત આવશે બાલેન શાહ
નેપાળના વિદેશ સચિવ અમૃત બહાદુર રાયે મુલાકાતની સત્તાવાર જાહેરાત કરતાં જણાવ્યું હતું કે વડાપ્રધાન બાલેન શાહ 22થી 23 નવેમ્બર દરમિયાન ભારતની મુલાકાત લેશે. તેમની સાથે નેપાળ સરકારનું 34 સભ્યોનું પ્રતિનિધિમંડળ પણ નવી દિલ્હી આવશે. 23 નવેમ્બરે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને બાલેન શાહ વચ્ચે પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની બેઠક યોજાશે. આ બેઠકમાં બંને દેશોના દ્વિપક્ષીય સંબંધો અને સહયોગના વિવિધ ક્ષેત્રો અંગે ચર્ચા થશે. બેઠક બાદ બંને નેતાઓ સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદને સંબોધિત કરશે. આ ઉપરાંત બાલેન શાહ ભારતનાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે મુલાકાત કરશે. તેઓ રાજઘાટ ખાતે મહાત્મા ગાંધીને શ્રદ્ધાંજલિ આપશે અને ભારત-નેપાળ બિઝનેસ ફોરમમાં પણ ભાગ લેશે.
ભારત પાસેથી $2.15 અબજની સહાય મેળવવાની યોજના
આ મુલાકાતનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો નેપાળનું પ્રસ્તાવિત આર્થિક સહાય પેકેજ છે. નેપાળ ભારત પાસેથી કુલ 2.15 અબજ ડોલરની સહાય મેળવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ રકમમાં 1 અબજ ડોલરની ગ્રાન્ટ અને 1.15 અબજ ડોલરની રાહત દરે લોન એટલે કે ક્રેડિટ લાઇનનો સમાવેશ થાય છે. નેપાળ આ નાણાંનો ઉપયોગ પૂરથી નુકસાન પામેલા રસ્તા, પુલ, ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓના પુનર્નિર્માણ માટે કરવા માંગે છે. 26 ઓગસ્ટે ભોટેકોશી અને ત્રિશુલી નદી વિસ્તારમાં આવેલા વિનાશક પૂરે ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું. વિશ્વ બેંકના અંદાજ મુજબ આ કુદરતી આપત્તિને કારણે લગભગ 1.66 અબજ ડોલરનું ભૌતિક નુકસાન થયું હતું. નોંધનીય છે કે 2.15 અબજ ડોલરની આ રકમ નેપાળ દ્વારા માંગવામાં આવનારી સહાય છે. ભારતે આ પેકેજને અંતિમ મંજૂરી આપી હોવાની જાહેરાત થઈ નથી.
ઊર્જા અને કનેક્ટિવિટી પ્રોજેક્ટ્સ પર પણ ચર્ચા
બંને દેશો વચ્ચે ઊર્જા સહયોગ લાંબા સમયથી મહત્વનો મુદ્દો રહ્યો છે. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને વડાપ્રધાનો અનેક ઊર્જા સંબંધિત પ્રોજેક્ટ્સનું ઉદ્ઘાટન કરશે. આ ઉપરાંત વીજળી વેપાર, સરહદ પારના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને પરિવહન સુવિધાઓ અંગે પણ ચર્ચા થશે. ભારત અને નેપાળ વચ્ચે વેપાર, રેલવે, માર્ગ પરિવહન અને હવાઈ કનેક્ટિવિટી વધારવાના મુદ્દાઓ પણ બેઠકમાં મહત્વના રહેશે. સહયોગના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સમજૂતી કરારો પર હસ્તાક્ષર અને દસ્તાવેજોની આપ-લે થવાની શક્યતા છે.
ભારત-નેપાળ સંબંધો માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે મુલાકાત?
ભારત અને નેપાળ વચ્ચે ઐતિહાસિક, સાંસ્કૃતિક અને ભૌગોલિક સંબંધો છે. ભારત નેપાળનો મહત્વપૂર્ણ વેપારી અને વિકાસ સહયોગી દેશ છે. આવી સ્થિતિમાં બાલેન શાહની ભારત મુલાકાત બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોને નવી દિશા આપી શકે છે. હવે સૌની નજર 23 નવેમ્બરની વડાપ્રધાન મોદી અને બાલેન શાહ વચ્ચેની બેઠક પર છે. ખાસ કરીને નેપાળની આર્થિક સહાયની માંગ, પૂર બાદનું પુનર્નિર્માણ અને ઊર્જા પ્રોજેક્ટ્સ અંગે કયા નિર્ણયો લેવાય છે તે જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે.