નેપાળમાં વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલન: 626થી વધુનાં મોત, 2,482 ગુમ, ભારત સહિત 4 દેશોની મદદ

Nepal Flood: નેપાળમાં ભોટેકોશી, ત્રિશુલી અને નારાયણી નદીઓમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલનથી ભારે તબાહી સર્જાઈ છે. નેપાળ-તિબેટ સરહદી વિસ્તારોમાં સર્જાયેલી આ કુદરતી આફતમાં 626 થી વધુ લોકોનાં મોત થયા છે, જ્યારે 2,482 થી વધુ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. વિદેશી નાગરિકો અને યાત્રાળુઓ પણ ગુમ થતાં નેપાળ સરકારે આંતરરાષ્ટ્રીય તકનીકી સહાય સ્વીકારવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારત, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના નિષ્ણાતોને ખાસ કામગીરીમાં મદદ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. બીજી તરફ ભારતે રાહત સામગ્રી અને વિશેષ બચાવ ટીમ નેપાળ મોકલી છે. સતત વરસાદ, વધતું નદીનું જળસ્તર અને ભૂસ્ખલનને કારણે બચાવ કામગીરી હજુ પણ પડકારજનક બની છે.

નેપાળમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનથી ભારે તબાહી
હિમાલયી વિસ્તારમાં ભારે વરસાદ બાદ ભોટેકોશી, ત્રિશુલી અને નારાયણી નદીઓમાં પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધ્યું હતું. અચાનક આવેલા પૂરે અનેક વિસ્તારોને અસર કરી છે, જ્યારે ભૂસ્ખલનથી રસ્તા, પુલ અને અન્ય માળખાને નુકસાન થયું છે. કેટલાક અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોનો મુખ્ય શહેરો સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. નદી કિનારા અને ભૂસ્ખલનગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં કાટમાળ વચ્ચે લોકોને શોધવાની કામગીરી પણ મુશ્કેલ બની રહી છે. મૃત્યુઆંક અને ગુમ લોકોની સંખ્યા વધવાની શક્યતા વચ્ચે નેપાળી સુરક્ષા દળો તથા આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતો દ્વારા શોધ અને બચાવ કામગીરી ચાલુ રાખવામાં આવી છે.

નેપાળે વિદેશી બચાવ સહાય અંગે નિર્ણય કેમ બદલ્યો?
આપત્તિની શરૂઆતમાં નેપાળ સરકારે વિદેશી શોધ અને બચાવ ટીમોને દેશમાં પ્રવેશ આપવાનો નિર્ણય કર્યો ન હતો. સરકારનું કહેવું હતું કે સ્થાનિક સુરક્ષા દળો અને બચાવકર્મીઓ પર્વતીય ભૂગોળથી પરિચિત હોવાથી સામાન્ય શોધ અને બચાવ કામગીરી સંભાળી શકે છે. પરંતુ મોટી સંખ્યામાં વિદેશી નાગરિકો અને યાત્રાળુઓ ગુમ થયાના અહેવાલો સામે આવ્યા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વધ્યું હતું. આ સ્થિતિમાં નેપાળે પોતાનું વલણ બદલ્યું અને ચોક્કસ તકનીકી કામગીરી માટે વિદેશી નિષ્ણાતોની મદદ સ્વીકારવાની મંજૂરી આપી. ટનલ રેસ્ક્યૂ, ફોરેન્સિક તપાસ અને DNA ઓળખ જેવી વિશિષ્ટ કામગીરીમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ટીમો સ્થાનિક સુરક્ષા દળોને મદદ કરશે.

ભારત સહિત 4 દેશોના નિષ્ણાતોને મંજૂરી
નેપાળ સરકારે ભારત, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના નિષ્ણાતો અને ટેકનિકલ ટીમોને ચોક્કસ કામગીરીમાં સહાય કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ ટીમો ટનલમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવા, મૃતદેહોની ઓળખ, ફોરેન્સિક તપાસ અને DNA પ્રોફાઇલિંગ જેવી કામગીરીમાં મદદ કરશે. નેપાળે તમામ દેશોની સામાન્ય શોધ અને બચાવ ટીમોને મંજૂરી આપવાને બદલે હાલમાં ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં જરૂરી તકનીકી સહાય પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

ભારતે નેપાળ માટે રાહત અને બચાવ મિશન શરૂ કર્યું
નેપાળમાં કુદરતી આફત બાદ ભારતે રાહત અને બચાવ માટે મદદ મોકલી છે. ભારતીય વાયુસેનાનું C-130J વિમાન જરૂરી રાહત સામગ્રી સાથે કાઠમંડુ પહોંચ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. રાહત સામગ્રીમાં દવાઓ, ખાદ્ય સામગ્રી, ટેન્ટ અને પીવાનું પાણી સહિતની જરૂરી વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારતીય વાયુસેનાએ C-17 ગ્લોબમાસ્ટર સહિતના મોટા પરિવહન વિમાનોને પણ જરૂરિયાત મુજબ રાહત સામગ્રી પહોંચાડવા માટે તૈયાર રાખ્યા છે.

11 સભ્યોની ભારતીય ટેકનિકલ ટીમ નેપાળ પહોંચી
નેપાળ સરકારની વિનંતી બાદ ભારતે 11 સભ્યોની વિશેષ ટેકનિકલ અને મેડિકલ ટીમ મોકલી છે. આ ટીમમાં ટનલ રેસ્ક્યૂ અને ઇમરજન્સી મેડિકલ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે. હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટની સુરંગો, કાટમાળ અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવા માટે ભારતીય નિષ્ણાતો નેપાળી સુરક્ષા દળોને સહયોગ આપી રહ્યા છે.

ભારત અને ચીન પાસે 42 બેલી બ્રિજની માંગ
ભારે પૂર અને ભૂસ્ખલનના કારણે નેપાળના અનેક રસ્તા અને પુલને નુકસાન થયું છે. તેના કારણે રાહત સામગ્રી અને બચાવ ટીમોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ છે. આ સ્થિતિમાં નેપાળે ભારત અને ચીન પાસે 42 બેલી બ્રિજ બનાવવામાં મદદ માંગેલી છે. પોર્ટેબલ બેલી બ્રિજ ઝડપથી તૈયાર કરી શકાય છે અને તૂટેલા માર્ગ નેટવર્કને ફરી જોડવામાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. ભોટેકોશી અને ત્રિશુલી નદી નજીકના સંપર્કવિહોણા વિસ્તારો સુધી પહોંચ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે આવા પુલ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

નેપાળ પૂરથી 626 થી વધુનાં મોત, 2,482 ગુમ
આપત્તિમાં અત્યાર સુધીમાં 626થી વધુ લોકોનાં મોત અને 2,482થી વધુ લોકો ગુમ હોવાના અહેવાલ છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શોધખોળ ચાલુ હોવાથી આ આંકડામાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ભોટેકોશી અને નારાયણી નદીના કિનારે અનેક મૃતદેહો મળી આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે. બચાવકર્મીઓ નદી કિનારા, કાટમાળ અને ભૂસ્ખલનગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શોધખોળ કરી રહ્યા છે. ખરાબ હવામાન અને ઓછી દૃશ્યતાને કારણે હેલિકોપ્ટર આધારિત બચાવ કામગીરીમાં પણ મુશ્કેલી ઊભી થઈ રહી છે.

320 ભારતીય નાગરિકો સંપર્કવિહોણા
નેપાળની આ કુદરતી આફતમાં ભારતીય નાગરિકો પણ અસરગ્રસ્ત થયા છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર સંપર્કવિહોણા ભારતીય નાગરિકોની સંખ્યા 320 સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત ભારતીય મૂળના લગભગ 100 લોકો પણ હજુ સુધી મળી આવ્યા નથી. નેપાળ અને તિબેટ સરહદ નજીકના વિસ્તારોમાં ફસાયેલા ભારતીય યાત્રાળુઓ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ભારતીય અધિકારીઓ નેપાળના વહીવટીતંત્ર સાથે સંકલન કરીને ગુમ થયેલા નાગરિકોને શોધવાના પ્રયાસો કરી રહ્યા છે.

84 ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કઢાયા
રાહતની વાત એ છે કે અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 84 ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલ છે. આમાં હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા લોકો અને તમિલનાડુના યાત્રાળુઓનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક ભારતીય નાગરિકોને નેપાળમાંથી સુરક્ષિત રીતે ભારત પરત લાવવામાં આવ્યા છે. અન્ય અસરગ્રસ્ત ભારતીય નાગરિકોને શોધવા માટે પણ સંપર્ક અને બચાવ કામગીરી ચાલુ છે.

પશ્ચિમ બંગાળના 39 પ્રવાસીઓમાંથી 37 ગુમ
નેપાળ પ્રવાસે ગયેલા પશ્ચિમ બંગાળના 39 પ્રવાસીઓમાંથી માત્ર 2 લોકોનો સંપર્ક થઈ શક્યો હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે 37 પ્રવાસીઓ હજુ ગુમ છે. આ મામલે પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર કેન્દ્ર સરકાર અને નેપાળના વહીવટીતંત્ર સાથે સંપર્કમાં છે. ગુમ થયેલા પ્રવાસીઓના પરિવારજનો પાસેથી પણ માહિતી એકત્ર કરવામાં આવી રહી છે. રાજ્ય સરકાર દ્વારા પ્રવાસીઓને શોધી સુરક્ષિત પરત લાવવા માટે જરૂરી સંકલન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

WHOએ નેપાળ માટે ઈમરજન્સી સહાય જાહેર કરી
વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થા WHOએ પણ નેપાળની કુદરતી આફત સામે સહાય જાહેર કરી છે. WHO દ્વારા તાત્કાલિક US$150,000ની ઈમરજન્સી ફંડિંગ જાહેર કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત અસરગ્રસ્ત લોકો માટે જરૂરી આરોગ્ય અને તબીબી સામગ્રી પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં માસ્ક, ગ્લોવ્ઝ, હેન્ડ સેનિટાઇઝર અને અન્ય તબીબી પુરવઠો મોકલવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારે વરસાદથી ત્રિશુલી નદીનું જળસ્તર વધ્યું
નેપાળ અને તિબેટના ઉપરવાસમાં વરસાદ ચાલુ રહેતા ત્રિશુલી નદીનું જળસ્તર ફરી વધ્યું છે. ખરાબ હવામાન, ધુમ્મસ અને ઓછી દૃશ્યતાને કારણે હેલિકોપ્ટર ઓપરેશનમાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ રહી છે. તેના કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં બચાવ કામગીરી અસ્થાયી રીતે રોકવી પડી છે. નદી કિનારે આવેલા નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં લોકોને સાવચેત રહેવા અને જરૂર પડે ત્યારે સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવાની કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે.

તિબેટમાં GLOFનો ખતરો
નેપાળમાં પૂર અને ભૂસ્ખલનની સ્થિતિ વચ્ચે તિબેટ વિસ્તારમાં ભૂસ્ખલનના કાટમાળથી બનેલા પાણીના તળાવો અંગે પણ ચિંતા વધી છે. જો આવા તળાવો તૂટી પડે તો મોટા પ્રમાણમાં પાણી અને કાટમાળ નદીમાં પ્રવેશી શકે છે. આવી અચાનક પૂર જેવી ઘટનાને ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ એટલે કે GLOF સાથે જોડવામાં આવે છે. આથી નેપાળ અને તિબેટના સરહદી વિસ્તારોમાં પાણીના સ્તર, ભૂસ્ખલન અને હવામાનની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવી જરૂરી બની છે.

નેપાળમાં વિદેશી પત્રકારો માટે નવા નિયમો
આપત્તિ વચ્ચે નેપાળ સરકારે પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોના મીડિયા કવરેજ માટે કેટલાક નવા નિયમો જાહેર કર્યા છે. વિદેશી પત્રકારોને પાસપોર્ટ, માન્ય વિઝા, મીડિયા સંસ્થા સાથેનું નિમણૂક પત્ર અથવા કરાર સહિતની વિગતો રજૂ કરવાની રહેશે. સરકાર દ્વારા આ પ્રક્રિયાનો હેતુ આપત્તિ દરમિયાન માહિતીના પ્રવાહને વ્યવસ્થિત કરવો અને અફવાઓને નિયંત્રિત કરવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.

નેપાળની કુદરતી આફત હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સંકટ
નેપાળમાં વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ સર્જાયેલી સ્થિતિ હવે માત્ર સ્થાનિક આપત્તિ રહી નથી. 626થી વધુ લોકોનાં મોત, 2,482થી વધુ લોકો ગુમ અને મોટી સંખ્યામાં વિદેશી નાગરિકો સંપર્કવિહોણા હોવાના અહેવાલ વચ્ચે આંતરરાષ્ટ્રીય સહાયનું મહત્વ વધ્યું છે. ભારત સહિતના દેશોની રાહત અને તકનીકી મદદથી બચાવ કામગીરીને વેગ આપવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જોકે, સતત વરસાદ, નદીઓનું વધતું જળસ્તર, ભૂસ્ખલન અને ખરાબ હવામાનને કારણે સ્થિતિ હજુ પણ ગંભીર છે. હાલ નેપાળ માટે સૌથી મોટો પડકાર અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી બચાવ ટીમો અને રાહત સામગ્રી પહોંચાડવાનો, ગુમ થયેલા લોકોને શોધવાનો અને આગામી પૂર તથા ભૂસ્ખલનના જોખમને ઘટાડવાનો છે. આગામી દિવસોમાં હવામાનની સ્થિતિ, નદીઓના જળસ્તર અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ચાલી રહેલી શોધખોળના આધારે પરિસ્થિતિ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે.