વૈષ્ણવ અખાડાઓની અદ્ભુત અગ્નિસ્નાન પ્રથા વસંત પંચમીના અમૃત સ્નાન ઉત્સવથી શરૂ

 મહાકુંભ એ વિવિધ સાધનાના સંકલ્પની સાથે બલિદાન અને તપસ્યાનો પણ તહેવાર છે. પ્રયાગરાજ મહાકુંભ સાધનાના વિવિધ સંકલ્પોનું સાક્ષી બની રહ્યું છે. આવી જ એક સાધના પંચધૂની તપસ્યા છે, જેને અગ્નિ સ્નાન સાધના તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જેની શરૂઆત વસંત પંચમીના અમૃત સ્નાન ઉત્સવથી થઈ હતી.

મહાકુંભ ક્ષેત્ર જપ, ધ્યાન અને તપસ્યાનું ક્ષેત્ર છે; તેના દરેક ખૂણામાં, એક યા બીજા ભક્ત પોતાના ધ્યાનમાં મગ્ન જોવા મળે છે. વસંત પંચમીથી મહાકુંભના તપસ્વી નગરમાં એક ખાસ પ્રકારની સાધના શરૂ થઈ છે, જેના કારણે ભક્તોમાં ઘણી ઉત્સુકતા પેદા થઈ છે. આ સાધનાને પંચ ધુની તપસ્યા કહેવામાં આવે છે, જેને સામાન્ય ભક્તો અગ્નિ સ્નાન સાધના તરીકે પણ ઓળખે છે.

આ સાધનામાં, સાધક પોતાની આસપાસ સળગતા અગ્નિના અનેક વર્તુળો બનાવે છે અને તેમની વચ્ચે બેસીને પોતાની સાધના કરે છે. આ તપસ્વીઓ ગરમીના વર્તુળમાં બેસીને ધ્યાનનો અભ્યાસ કરે છે જે અગ્નિની જ્વાળા કરતા અનેક ગણી વધુ તીવ્ર હોય છે જે માનવ ત્વચાને બાળી શકે છે.

વૈષ્ણવ અખાડાના ખાલસામાં આ અગ્નિસ્નાન કરવાની પરંપરા છે, જે અત્યંત ત્યાગ અને સંયમની સ્થિતિમાં પહોંચ્યા પછી કરવામાં આવે છે.

શ્રી દિગંબર આણી અખાડાના મહંત રાઘવ દાસ જણાવે છે કે અગ્નિ સાધના એ વૈષ્ણવ અખાડાના મુખ્ય અખાડા, દિગંબર આણી અખાડાના અખિલ ભારતીય પંચ તેરા ભાઈ ત્યાગી ખાલસાના સાધકોની એક ખાસ પ્રથા છે. આ સાધના અઢાર વર્ષ સુધી ચાલે છે. આ વિધિ પૂર્ણ કરવા પાછળનો હેતુ માત્ર સાધનાના ઉદ્દેશ્યને પૂર્ણ કરવાનો નથી પણ સાધુની ક્ષમતા અને સહનશક્તિની કસોટી કરવાનો પણ છે. સતત 18 વર્ષ સુધી વર્ષમાં 5 મહિના આ કઠોર તપસ્યા કર્યા પછી, તે સાધુને વૈષ્ણવનું બિરુદ મળે છે.

—IANS