મેઘાલયની કોલસા ખાણમાં ભયાનક વિસ્ફોટ, 10 ના મોત

મેઘાલયના પહાડી વિસ્તારોમાં ફરી એકવાર ખાણકામની જોખમી પ્રક્રિયાએ અનેક પરિવારોના માળા વિખેરી નાખ્યા છે. તાશખાઈ વિસ્તારમાં ગુરુવારે સવારે સર્જાયેલી આ કરુણ દુર્ઘટનાએ દેશભરમાં ગેરકાયદેસર અને જોખમી માઈનિંગ સામે સવાલો ઉભા કર્યા છે.

મેઘાલયના પૂર્વ જયંતિયા હિલ્સ જિલ્લામાં આવેલ તાશખાઈ (Tashkhai) વિસ્તારમાં ગુરુવારે સામાન્ય દિવસની જેમ જ ખાણકામની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી હતી. શ્રમિકો જમીનની ઊંડાણમાં કોલસો કાઢવાની કામગીરીમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે અચાનક ખાણની અંદર એક ભયાનક વિસ્ફોટ થયો હતો. આ બ્લાસ્ટ એટલો પ્રચંડ હતો કે તેનો અવાજ આસપાસના કેટલાક કિલોમીટર સુધી સંભળાયો હતો.

પ્રાથમિક અહેવાલો મુજબ, વિસ્ફોટ થતાની સાથે જ ખાણનો ઉપરનો ભાગ ધરાશાયી થયો હતો અને અંદર કામ કરી રહેલા શ્રમિકો જીવતા દફનાઈ ગયા હતા. અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 10 શ્રમિકોના કમકમાટીભર્યા મોત થયા હોવાની આશંકા સેવાઈ રહી છે. વિસ્ફોટની પ્રચંડતા જોતા એવું મનાય છે કે મૃત્યુઆંક હજુ પણ વધી શકે છે.

મૃતકોમાં આસામના શ્રમિકોની સંખ્યા વધુ

સ્થાનિક અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ખાણમાં કામ કરતા મોટાભાગના શ્રમિકો પાડોશી રાજ્ય આસામના હતા. ગરીબ પરિવારોના આ શ્રમિકો રોજીરોટીની શોધમાં મેઘાલયની આ જોખમી ખાણોમાં કામ કરવા આવતા હોય છે. આસામના શ્રમિકોના મોતની આશંકાને પગલે આસામ સરકાર પણ મેઘાલય વહીવટીતંત્રના સંપર્કમાં છે. જે શ્રમિકોના મોત થયા છે, તેમના મૃતદેહોને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા અત્યંત જટિલ બની રહી છે કારણ કે ખાણની અંદર ઝેરી ગેસ અને કાટમાળનો ખતરો હજુ પણ તોળાઈ રહ્યો છે.

રેસ્ક્યુ ઓપરેશન અને વહીવટી તંત્રની કામગીરી

દુર્ઘટનાની જાણ થતાની સાથે જ મેઘાલય પોલીસ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટની ટીમો અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગયું હતું. પહાડી વિસ્તાર હોવાને કારણે અને રસ્તાઓ સાંકડા હોવાથી બચાવ સામગ્રી પહોંચાડવામાં શરૂઆતમાં મુશ્કેલી પડી હતી. હાલમાં વિશેષ બચાવ ટુકડીઓ ખાણની અંદર ઉતરીને કાટમાળ નીચે ફસાયેલા અન્ય શ્રમિકોને શોધવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

પોલીસ અધિક્ષકના જણાવ્યા મુજબ, પ્રાથમિકતા અત્યારે ફસાયેલા લોકોને જીવિત બહાર કાઢવાની છે. ખાણની અંદર પૂરતો ઓક્સિજન નથી અને વિસ્ફોટ બાદ ગરમીનું પ્રમાણ વધી ગયું હોવાથી રેસ્ક્યુ ટીમો સાવચેતીપૂર્વક આગળ વધી રહી છે.

સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન અને તપાસના આદેશ

મેઘાલયમાં ખાણકામ દરમિયાન સુરક્ષાના નિયમોના લીરેલીરા ઉડાડવામાં આવતા હોવાના આક્ષેપો અવારનવાર થતા રહે છે. વહીવટીતંત્ર દ્વારા આ દુર્ઘટના પાછળનું ચોક્કસ કારણ જાણવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે. તપાસના મુખ્ય મુદ્દાઓ નીચે મુજબ રહેશે: ૧. વિસ્ફોટનું કારણ: શું વિસ્ફોટ મિથેન ગેસના જથ્થાને કારણે થયો હતો કે પછી ગેરકાયદેસર રીતે વિસ્ફોટકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો? ૨. ગેરકાયદેસર માઈનિંગ: શું આ ખાણને સરકારની મંજૂરી હતી? મેઘાલયમાં 'રેટ-હોલ માઈનિંગ' પર પ્રતિબંધ હોવા છતાં આવી પ્રવૃત્તિઓ કેવી રીતે ચાલે છે? ૩. સુરક્ષા સાધનો: શ્રમિકો પાસે સુરક્ષા માટેના હેલ્મેટ, ઓક્સિજન માસ્ક કે ઈમરજન્સી એલાર્મ જેવી સુવિધાઓ હતી કે કેમ?

ભૂતકાળની દુર્ઘટનાઓ અને બોધપાઠ

મેઘાલયની કોલસા ખાણોમાં આ પ્રકારની દુર્ઘટનાઓ નવી નથી. અગાઉ પણ પૂર્વ જયંતિયા હિલ્સમાં ૨૦૧૮માં ખાણમાં પાણી ભરાઈ જવાથી અનેક શ્રમિકોના મોત થયા હતા. વારંવાર બનતી આ ઘટનાઓ સાબિત કરે છે કે ખાણ માલિકો નફાખોરીમાં શ્રમિકોના જીવની પરવા કરતા નથી. જો કડક પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો ગરીબ શ્રમિકો આમ જ મોતને ભેટતા રહેશે.

તાશખાઈની આ દુર્ઘટનાએ ફરી એકવાર શ્રમિકોની સુરક્ષા અને ખાણકામ નીતિ પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. આસામ અને મેઘાલયના અનેક પરિવારોએ પોતાના કમાનારા સભ્યો ગુમાવ્યા છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર માત્ર આશ્વાસનો આપે છે કે પછી જવાબદાર ખાણ માલિકો સામે કડક કાર્યવાહી કરીને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓ અટકાવવા માટે નક્કર કાયદા અમલી બનાવે છે.