કટોકટી અને સલામતી પ્રણાલીઓમાં રાષ્ટ્રવ્યાપી સુધારાની માંગ કરતી જાહેર હિતની અરજી (પીઆઈએલ) સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચી છે. આ અરજી દિનેશ કેદવીયા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમની પુત્રી સુરતના તક્ષશિલા કોચિંગ સેન્ટરમાં 2019માં લાગેલી આગમાં માર્યા ગયેલા 22 વિદ્યાર્થીઓમાંની એક હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્ય સરકારોને નોટિસ જારી કરી છે અને 5 જાન્યુઆરી માટે સુનાવણીનું આયોજન કર્યું છે.
કેદવીયાએ પીઆઈએલને "વ્યક્તિગત દુ:ખથી નહીં, પરંતુ આવા અકસ્માતો ફરીથી ન બને તેની ખાતરી કરવા માટે" એક પહેલ તરીકે વર્ણવી હતી અને કહ્યું હતું કે તેઓ સતત પ્રણાલીગત ખામીઓનું અવલોકન કરે છે જે "યોગ્ય વ્યવસ્થા દ્વારા અટકાવી શકાય તેવા મૃત્યુ તરફ દોરી જાય છે."
તક્ષશિલા અકસ્માતે મ્યુનિસિપલ દેખરેખ અને મકાન સલામતીમાં નોંધપાત્ર ખામીઓ ઉજાગર કરી. આગ એક કોમર્શિયલ કોમ્પ્લેક્સમાં લાગી હતી જ્યાં ઉપરના માળે કોચિંગ ક્લાસ ચાલતા હતા, જેના કારણે ડઝનબંધ વિદ્યાર્થીઓ ગાઢ ધુમાડામાં ફસાઈ ગયા હતા.
બચવાના પ્રયાસમાં ઇમારત પરથી કૂદીને ઘણા કિશોરોના મોત થયા હતા. ત્યારબાદની તપાસમાં જરૂરી ફાયર સેફ્ટી પરમિટનો અભાવ અને માળખાકીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન બહાર આવ્યું હતું.
આ ઘટનાને ઊંડા રાષ્ટ્રીય સંકટનું લક્ષણ ગણાવતા, કેદાવીયાએ પીઆઈએલમાં જણાવ્યું છે કે ભારત ફાયર સર્વિસ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ અને રોડ ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સમાં "ગંભીર અને સતત નિષ્ફળતાઓ"નો સામનો કરી રહ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે આ ખામીઓ "રોજિંદા મૃત્યુ અને ઇજાઓ" તરફ દોરી જાય છે જે જો હાલના સલામતી નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા હોત તો ટાળી શકાયા હોત.
પીઆઈએલ જવાબદારી સોંપવા, વળતર નક્કી કરવા અને મોટા અકસ્માતો પછી સુધારાત્મક પગલાં લેવા માટે સ્પષ્ટ સિસ્ટમના અભાવ તરફ નિર્દેશ કરે છે. તે મૂળભૂત ચિંતાઓ ઉભી કરે છે: "જવાબદારી કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવશે? વળતર કેવી રીતે પૂરું પાડવામાં આવશે? નિવારક પગલાં કોણ લેશે?"
તેમાં જણાવાયું છે કે વર્તમાન પરિસ્થિતિ નાગરિકોના સુરક્ષિત જીવનના અધિકાર સાથે ચેડા કરીને કલમ 21નું ઉલ્લંઘન કરે છે, અને એક સમાન રાષ્ટ્રીય માળખાના અભાવને કારણે કટોકટી પ્રતિભાવ માટે "મનસ્વી અને અસમાન" પહોંચ બનાવીને કલમ 14નું ઉલ્લંઘન કરે છે.
અરજીમાં રાષ્ટ્રીય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ, 2005 અને રાષ્ટ્રીય મકાન સંહિતાના અમલીકરણમાં નિષ્ફળતાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, દલીલ કરવામાં આવી છે કે આવશ્યક સલામતી નિયમો "સરકારો અને સ્થાનિક અધિકારીઓ દ્વારા લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા નથી."
વધુમાં, તે આરોપ લગાવે છે કે રાજ્યની "જીવન, સંપત્તિ અને ગૌરવનું રક્ષણ કરવાની બંધારણીય જવાબદારી" તેમજ જાહેર ટ્રસ્ટ સિદ્ધાંત હેઠળના સિદ્ધાંતો અને પ્રસ્તાવનામાં સમાવિષ્ટ કલ્યાણકારી જવાબદારીઓનું અવમૂલ્યન કરવામાં આવ્યું છે.
પીઆઈએલમાં કલમ 39(a), 39(e), અને 47 હેઠળના નિર્દેશક સિદ્ધાંતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, અને દલીલ કરવામાં આવી છે કે જ્યારે તેમને અલગથી લાગુ કરી શકાતા નથી, ત્યારે તેઓ જાહેર સલામતીને લગતા મુદ્દાઓમાં કલમ 14 અને 21 સાથે વાંચવામાં આવે ત્યારે અસરકારક બને છે.
જીવનના અધિકારને સલામતી, સુરક્ષા અને ગૌરવના અધિકાર તરીકે અર્થઘટન કરતા સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓ પર આધાર રાખીને, અરજદાર દલીલ કરે છે કે "જ્યારે રાજ્ય નિષ્ક્રિય રહે છે ત્યારે ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ જરૂરી છે," અને કથિત નિષ્ફળતાઓને "રાષ્ટ્રીય પ્રણાલીગત ભંગાણ" કહે છે જેના માટે કલમ 32 હેઠળ તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂર છે.
&nbsp;

પીડિતાના પિતાની સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી

દુર્ઘટના બાદ રાષ્ટ્રીય કટોકટી અને સલામતી પ્રણાલીમાં વ્યાપક સુધારાની માંગ

December 2, 2025 | 16:16 IST