નીતિ આયોગની બેઠકમાં ચાર મુદ્દા પર મંથન

NITI Aayog Meeting: ભારતને વર્ષ 2047 સુધીમાં સંપૂર્ણ સ્કોપ સાથે વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકને પ્રાપ્ત કરવા માટે નવી દિલ્હી ખાતે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ઉચ્ચ સ્તરીય મંથન શરૂ થયું છે. નવી દિલ્હીના રાષ્ટ્રપતિ ભવન કલ્ચરલ સેન્ટર ખાતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયા (NITI) આયોગની 11મી ગવર્નિંગ કાઉન્સિલની બેઠક ગુરુવારે યોજાશે. આ ઉચ્ચ-સ્તરીય બેઠકમાં દેશના વિવિધ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરો, કેન્દ્રીય મંત્રીઓ અને નીતિ આયોગના ઉપાધ્યક્ષ, સીઈઓ સહિતના તમામ સભ્યો સક્રિયપણે ભાગ લેશે.

બેઠકની મુખ્ય થીમ
આ વર્ષની આ ઐતિહાસિક બેઠકની મુખ્ય થીમ "વિકસિત ભારત માટે સમાવિષ્ટ માનવ વિકાસ 2047" નક્કી કરવામાં આવી છે. આ વિઝન વડાપ્રધાનના 'ટીમ ઇન્ડિયા' ના પ્રખ્યાત દ્રષ્ટિકોણ સાથે સંપૂર્ણપણે સુસંગત છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઉંમર, ક્ષેત્ર, લિંગ અથવા કોઈપણ સામાજિક-આર્થિક પૃષ્ઠભૂમિના ભેદભાવ વિના દેશના પ્રત્યેક નાગરિકના કલ્યાણ અને સર્વાંગી વિકાસને સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

સમાવિષ્ટ માનવ વિકાસ માળખાના 4 મુખ્ય સ્તંભો
નીતિ આયોગ દ્વારા જારી કરાયેલા એક સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, આ ગવર્નિંગ કાઉન્સિલની બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા રાષ્ટ્રીય વિકાસના વિઝનને સાકાર કરવા માટે તેને નક્કર અને માપી શકાય તેવા પરિણામોમાં રૂપાંતરિત કરવાનો છે. બેઠક દરમિયાન તમામ મુખ્યમંત્રીઓ અને ઉપરાજ્યપાલો "સમાવેશક માનવ વિકાસ માળખા" પર વિગતવાર ચર્ચા-વિચારણા કરી રહ્યા છે. આ આખું માળખું મુખ્યત્વે 4 પાયાના મજબૂત સ્તંભો પર આધારિત છે:
1. મૂળભૂત માનવ મૂડી અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર કુશળતા: દેશની યુવા વસ્તીને વૈશ્વિક કક્ષાએ સ્પર્ધા કરવા માટે સક્ષમ બનાવવી.
2. ઉત્પાદક રોજગાર, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને વિકેન્દ્રિત વિકાસ: દરેક ક્ષેત્રમાં સ્થાનિક સ્તરે આર્થિક તકોનું સર્જન કરવું.
3. આરોગ્ય, પોષણ અને સુખાકારી: દેશના નાગરિકો માટે ગુણવત્તાયુક્ત સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ સુલભ બનાવવી.
4. બધા માટે સમાનતા અને ગૌરવ: સમાજના છેવાડાના વ્યક્તિ સુધી સામાજિક ન્યાય અને સમાન તકો પહોંચાડવી.

ટકાઉ રોજગાર અને અમલીકરણ માટે રોડમેપની તૈયારી
આ બેઠકમાં માત્ર નીતિઓ ઘડવા પર જ નહીં, પરંતુ દેશભરમાં ઉદ્યોગસાહસિકતા (Entrepreneurship) ને વ્યાપક પ્રોત્સાહન આપવા, કૌશલ્ય વિકાસ (Skill Development) ને વધુ મજબૂત બનાવવા અને લાંબા ગાળાની ટકાઉ રોજગારીની તકો ઊભી કરવાના વ્યવહારિક પગલાં પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે. આ ચર્ચાઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સુશાસન (Good Governance), ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (DPI), વિવિધ વિભાગો વચ્ચે સંકલન, જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી અને ડેટા-આધારિત સિસ્ટમ્સ જેવા આધુનિક સાધનોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરીને એક મજબૂત રાષ્ટ્રીય રોડમેપ તૈયાર કરવાનો છે. વહીવટી તંત્રમાં સંપૂર્ણ જવાબદારી નક્કી કરવા માટે ટૂંકા ગાળાના, મધ્યમ ગાળાના અને લાંબા ગાળાના પરિણામોનું સતત ડિજિટલ નિરીક્ષણ કરવા માટે એક નવી અને વ્યાપક વ્યવસ્થિત પદ્ધતિ વિકસાવવા પર પણ ગંભીર મંથન કરવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થા રાજ્યોના પોતાના સ્થાનિક વિકાસ વિઝનને રાષ્ટ્રીય દ્રષ્ટિકોણ સાથે સંકલિત કરવામાં મદદરૂપ બનશે.

મુખ્ય સચિવોની 5મી રાષ્ટ્રીય પરિષદની ભલામણો પર વિચારણા
આ બેઠકમાં 26 થી 28 ડિસેમ્બર 2025 દરમિયાન યોજાયેલી મુખ્ય સચિવોની 5મી રાષ્ટ્રીય પરિષદના અહેવાલો અને ભલામણોને પણ ટેબલ પર મૂકવામાં આવશે. આ પરિષદમાં દેશના વરિષ્ઠ અમલદારો દ્વારા 5 મુખ્ય વિષયો પર કેન્દ્રિત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભલામણો તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેના પર કાઉન્સિલ આખરી મહોર લગાવશે:
પ્રારંભિક બાળપણ શિક્ષણ: બાળકના વિકાસનો મજબૂત પાયો નાખવો.
શાળા શિક્ષણ: શિક્ષણ વ્યવસ્થાના બિલ્ડિંગ બ્લોક્સને આધુનિક બનાવવા.
કૌશલ્ય વિકાસ: ઉદ્યોગોની જરૂરિયાત મુજબ ભવિષ્ય માટે તૈયાર કાર્યબળનું નિર્માણ કરવું.
ઉચ્ચ શિક્ષણ : દેશને જ્ઞાન આધારિત અર્થતંત્ર તરીકે વિકસાવવો.
રમતગમત અને અભ્યાસેતર પ્રવૃત્તિઓ: વિદ્યાર્થીઓનો વર્ગખંડની બહાર સર્વાંગી વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવો.

દિલ્હીની બેઠકમાં તમિલનાડુ અને કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રીઓનું વિશેષ આકર્ષણ
આ ઉચ્ચ સ્તરીય રાજકીય અને વહીવટી બેઠકમાં દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોની ભાગીદારી પર રાજકીય વિશ્લેષકોની નજર ટકેલી છે. તમિલનાડુના નવયુક્ત મુખ્યમંત્રી સી. જોસેફ વિજય બુધવારે જ પોતાની 3 દિવસની સત્તાવાર મુલાકાતે નવી દિલ્હી પહોંચી ગયા હતા. ગયા મહિને મુખ્યમંત્રી પદ સંભાળ્યા પછી રાષ્ટ્રીય રાજધાનીની આ તેમની બીજી મુલાકાત છે. તેમની સાથે મુખ્યમંત્રી કાર્યાલય (CMO) ના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને સહાયકો જગદીશ, વિષ્ણુ રેડ્ડી, રાજકુમાર, જગદીશ અવસ્થી અને રાજેન્દ્રન પણ દિલ્હી આવ્યા છે. તમિલનાડુ સરકાર આ બેઠક દ્વારા રાજ્યના વિવિધ મોટા માળખાગત પ્રોજેક્ટ્સ અને જનકલ્યાણ યોજનાઓ માટે કેન્દ્રીય નાણાકીય સહાયમાં વધારો કરવાની સત્તાવાર માંગ રજૂ કરશે.

બીજી તરફ, કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમારે પણ બેઠકમાં ભાગ લેતા પહેલા પોતાના ઉત્સાહપૂર્ણ વલણ સાથે જણાવ્યું હતું કે તેઓ કર્ણાટકના હિતો અને વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સને લગતા મુદ્દાઓને વડાપ્રધાન સમક્ષ મજબૂત રીતે ઉઠાવશે. તેમણે ઉમેર્યું કે, "જે દિવસે મેં મુખ્યમંત્રી તરીકે પદ સંભાળ્યું હતું, તે જ દિવસે વડાપ્રધાને મને કેન્દ્ર તરફથી સંપૂર્ણ સહયોગની ખાતરી આપી હતી, અને અમે રાજ્ય તેમજ દેશના વિકાસના હિતમાં સાથે મળીને કામ કરવા કટિબદ્ધ છીએ." આ બેઠકના અંતે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્ર વચ્ચે સહયોગી સંઘવાદને મજબૂત બનાવીને દેશના સંતુલિત વિકાસ માટેનો એક સર્વગ્રાહી રોડમેપ બહાર પાડવામાં આવશે.