ધરતીના આખરી છેડા પર આવેલો છે ભારતનો બેઝ કેમ્પ..

શું તમને ખબર છે કે ધરતીના છેડા પર ભારતનું ત્રીજુ સંશોધનમથક આવેલું છે. હા વાત સાચી છે.  એન્ટાર્કટિકામાં ભારતનું ત્રીજું સંશોધન મથક આવેલુ છે, જેનું નામ ભારતી છે. તે સમુદ્ર સપાટીથી લગભગ 90 મીટરની ઊંચાઈ પર એક ટાવર જેવું લાગે છે. આ સંશોધન મથક ભારતના મૈત્રી સંશોધન કેન્દ્રથી લગભગ 3000 કિમી દૂર છે. ભારતે આ મથક 18 માર્ચ 2012 ના રોજ શરૂ કર્યું હતું. જેથી ભારતીય એન્ટાર્કટિક કાર્યક્રમ માટે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન પ્રવૃત્તિઓ કરી શકાય. અહીં શિયાળામાં તાપમાન -60 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચે છે અને લોકો આ તાપમાનમાં અહીં કામ કરે છે.

- ભારતનું આ સંશોધન કેન્દ્ર એન્ટાર્કટિકામાં સ્ટોર્ન્સ દ્વીપકલ્પમાં થાલા ફજોર્ડ અને ક્વિલ્ટી ખાડી વચ્ચે સ્થિત છે, જે મૈત્રી પછી ખોલવામાં આવ્યું હતું.

- ઉનાળા અને શિયાળામાં, ટ્વીન શેરિંગના આધારે બેઝની મુખ્ય ઇમારતમાં 47 લોકો રહી શકે છે.

- આ ઉપરાંત, ઇમરજન્સી આશ્રયસ્થાનો અથવા સમર કેમ્પમાં 25 વધારાના લોકોને રહેવાની પણ જોગવાઈ છે. એટલે કે, કુલ ક્ષમતા 72 લોકોની છે.

• સંશોધન મથક મુખ્ય ઇમારતમાં જ હાજર છે. આ ઉપરાંત, અહીં એક ફ્યુઅલ ફાર્મ, ફ્યુઅલ સ્ટેશન, વોટર પંપ હાઉસ, સમર કેમ્પ અને મોટી સંખ્યામાં નાના મોડ્યુલ છે.

 

 

- બેઝની મુખ્ય ઇમારતમાં લાઇટ, એસી સાથે કોલ્ડ સ્ટોરેજ, પીએ સિસ્ટમ, સોના, સુંદર લિવિંગ રૂમ, ડાઇનિંગ રૂમ, લાઉન્જ અને લેબોરેટરી સ્પેસ જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ છે.

- અહીં બહારની દુનિયા અને ભારત સાથે વાતચીત સેટેલાઇટ ચેનલોમાંથી પ્રાપ્ત સિગ્નલો દ્વારા કરવામાં આવે છે.

- શિયાળા દરમિયાન, અહીંનું તાપમાન -60 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચે છે. 1983 માં એકવાર અહીંનું તાપમાન -82.2 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું હતું.

પહેલું કેન્દ્ર 34 વર્ષ પહેલાં શરૂ થયું હતું

ભારતે સૌપ્રથમ 1983-84 માં એન્ટાર્કટિકામાં દક્ષિણ ગંગોત્રી નામનો પોતાનો પહેલો બેઝ શરૂ કર્યો હતો. આ પછી, 1988 માં, ભારતે અહીં મૈત્રી નામનું સંશોધન કેન્દ્ર સ્થાપિત કર્યું. જો કે, હાલમાં બરફ નીચે દટાયેલ હોવાને કારણે દક્ષિણ ગંગોત્રીનો ઉપયોગ સપ્લાય બેઝ તરીકે થઈ રહ્યો છે. મૈત્રી અને ભારતી કેન્દ્રો કાયમી ધોરણે કાર્યરત છે.

તાજેતરમાં, પોસ્ટ વિભાગે લગભગ ચાર દાયકા પછી એન્ટાર્કટિકામાં ભારતી રિસર્ચ સ્ટેશન ખાતે પોસ્ટ ઓફિસની બીજી શાખા ખોલી છે. એન્ટાર્કટિકામાં મોકલવામાં આવતા પત્રોને હવે નવી શાખા માટે વિશિષ્ટ નવા પ્રાયોગિક પિન કોડ, MH-1718 દ્વારા સંબોધવામાં આવશે. હાલમાં, મૈત્રી અને ભારતી એ બે સક્રિય સંશોધન સ્ટેશન છે જે ભારત એન્ટાર્કટિકામાં ચલાવે છે.

એન્ટાર્કટિકામાં ભારતની પોસ્ટ ઓફિસનું મહત્વ શું છે?

ભારતે 1984 માં એન્ટાર્કટિકામાં દક્ષિણ ગંગોત્રી (ભારતનું પ્રથમ સંશોધન સ્ટેશન) ખાતે તેની પ્રથમ પોસ્ટ ઓફિસની સ્થાપના કરી. કમનસીબે, દક્ષિણ ગંગોત્રી સ્ટેશન 1988-89 માં બરફમાં ડૂબી ગયું અને ત્યારબાદ તેને બંધ કરી દેવામાં આવ્યું હતું.

જો કે પરંપરા ચાલુ રાખતા ભારતે 26 જાન્યુઆરી 1990 ના રોજ એન્ટાર્કટિકામાં મૈત્રી રિસર્ચ સ્ટેશન ખાતે બીજી પોસ્ટ ઓફિસની સ્થાપના કરી. ભારતના બે એન્ટાર્કટિક સંશોધન સ્ટેશન, મૈત્રી અને ભારતી, જોકે 3,000 કિમી દૂર સ્થિત છે, બંને ગોવા પોસ્ટલ વિભાગ હેઠળ આવે છે.

ઓપરેશનલ પ્રક્રિયા શું છે

એન્ટાર્કટિકામાં પોસ્ટ ઓફિસ માટે નિયત પત્રો ગોવામાં નેશનલ સેન્ટર ફોર પોલર એન્ડ ઓશન રિસર્ચ (NCPOR) ને મોકલવામાં આવે છે. જ્યારે NCPOR થી એન્ટાર્કટિકામાં કોઈ વૈજ્ઞાનિક અભિયાન રવાના થાય છે, ત્યારે એક સંશોધક પત્રોનો માલ લઈ જાય છે. પત્રોને સંશોધન સ્ટેશન પર 'રદ' કરવામાં આવે છે, પાછા લાવવામાં આવે છે અને પોસ્ટ દ્વારા પાછા મોકલવામાં આવે છે. 'રદ' શબ્દનો અર્થ સ્ટેમ્પ અથવા પોસ્ટલ સ્ટેશનરી પર લાગુ કરાયેલ ચિહ્ન છે, જે તેને ફરીથી ઉપયોગ માટે અયોગ્ય બનાવે છે.

વ્યૂહાત્મક હાજરી:

એન્ટાર્કટિકામાં ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસનું અસ્તિત્વ એક વ્યૂહાત્મક હેતુ પૂરો પાડે છે. સામાન્ય રીતે, ભારતીય પોસ્ટ ઓફિસ ફક્ત ભારતીય પ્રદેશ પર જ કાર્યરત હોય છે. એન્ટાર્કટિક સંધિ હેઠળ વિદેશી અને તટસ્થ હોવાથી, એન્ટાર્કટિક ખંડ પર ભારતની હાજરી દર્શાવવાની એક અનોખી તક આપે છે. તે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાનું પ્રતીક છે.

ભારતનો એન્ટાર્કટિક કાર્યક્રમ શું છે?

તે નેશનલ સેન્ટર ફોર એન્ટાર્કટિક એન્ડ ઓશન રિસર્ચ (NCPOR) હેઠળ એક વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને શોધ કાર્યક્રમ છે. તે 1981 માં શરૂ થયો હતો જ્યારે એન્ટાર્કટિકામાં પ્રથમ ભારતીય અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. NCPOR ની સ્થાપના 1998 માં થઈ હતી.

દક્ષિણ ગંગોત્રી:

 

દક્ષિણ ગંગોત્રી એ ભારતીય એન્ટાર્કટિક કાર્યક્રમના ભાગ રૂપે એન્ટાર્કટિકામાં સ્થાપિત પ્રથમ ભારતીય વૈજ્ઞાનિક સંશોધન બેઝ સ્ટેશન હતું. જોકે, તે 1988-89 માં બરફમાં ડૂબી ગયું હતું અને પછીથી બંધ કરવામાં આવ્યું હતું.

મૈત્રી:

મૈત્રી એ એન્ટાર્કટિકામાં ભારતનું બીજું કાયમી સંશોધન સ્ટેશન છે. તેનું બાંધકામ 1989 માં પૂર્ણ થયું હતું.

મૈત્રી શિરમાચર ઓએસિસ નામના ખડકાળ ડુંગરાળ વિસ્તારમાં સ્થિત છે. ભારતે મૈત્રીની આસપાસ પ્રિયદર્શિની તળાવ તરીકે ઓળખાતા મીઠા પાણીનું તળાવ પણ બનાવ્યું છે.

ભારતી:

ભારતી 2012 થી ભારતનું નવું સંશોધન મથક છે. તે કઠોર હવામાન છતાં સંશોધકોને સુરક્ષિત રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. તે ભારતનું પ્રથમ પ્રતિબદ્ધ સંશોધન સુવિધા છે અને મૈત્રીથી લગભગ 3000 કિમી પૂર્વમાં સ્થિત છે.

આ પણ વાંચો---

મંડીના ભયાનક પૂરમાં આખો પરિવાર તણાયો પણ 10 મહિનાની બાળકી...