સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક નિર્ણય, દિવ્યાંગોને મળવી જોઈએ સમાન ન્યાયિક સેવાઓ

સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે શારીરિક અપંગતાને કારણે કોઈપણ વ્યક્તિને ન્યાયિક સેવાની ભરતીથી વંચિત રાખી શકાય નહીં. કોર્ટે ન્યાયિક સેવાઓમાં અપંગ ઉમેદવારોને સમાન તક આપવાની અનિવાર્યતા પર ભાર મૂક્યો છે, જ્યારે મધ્યપ્રદેશ ન્યાયિક સેવા નિયમોની એવી જોગવાઈને રદ કરી દીધી છે જે દૃષ્ટિહીન ઉમેદવારોને ન્યાયિક સેવા મેળવવા માટે અવરોધિત કરે છે.

સોમવારે આવેલા મહત્વપૂર્ણ નિર્ણయంలో સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે, "કોઈપણ વ્યક્તિને ફક્ત તેની શારીરિક અપંગતાને કારણે ન્યાયિક સેવા ભરતીથી વંચિત રાખી શકાતી નથી." કોર્ટે એ પણ કહ્યું કે ન્યાયિક સેવા પરીક્ષાઓમાં દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ સાથે કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ ન હોવો જોઈએ અને રાજ્યને આ દિશામાં સકારાત્મક પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણયમાં વિશેષરૂપે જણાવ્યું છે કે ન્યાયિક સેવા પ્રક્રિયામાં કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ, જેમ કે વધુ કટ-ઓફ અથવા અન્ય અવરોધો, દૂર કરવાના છે, જેથી વાસ્તવિક સમાનતા સુનિશ્ચિત થઈ શકે.

દૃષ્ટિહીન ઉમેદવારની માતાએ CJI ને મોકલ્યો હતો પત્ર

આ કેસની શરૂઆત એક દૃષ્ટિહીન ઉમેદવારની માતા દ્વારા ચંદ્રચુડને મોકલવામાં આવેલા પત્રથી થઈ. કોર્ટે આ પત્રને બંધારણની કલમ 32 હેઠળ અરજીમાં રૂપાંતરિત કરીને, મધ્યપ્રદેશ હાઈકોર્ટ, રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ ફટકારી.

માર્ચ 2024 માં, સુપ્રીમ કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, "મધ્યપ્રદેશ ન્યાયિક સેવા પરીક્ષા 2022 માં દૃષ્ટિહીન ઉમેદવારો માટે અનામત ઉપલબ્ધ નથી, જે વિકલાંગ વ્યક્તિઓના અધિકારો અધિનિયમ, 2016 ના સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરે છે."

વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે અનામતની જોગવાઈ

આ કેસમાં વરિષ્ઠ વકીલ ગૌરવ અગ્રવાલને કોર્ટ સલાહકાર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી કે, "વિકલાંગ વ્યક્તિઓના અધિકાર અધિનિયમ, 2016 હેઠળ સરકારી સેવાઓમાં વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે અનામતની જોગવાઈ ન્યાયિક અધિકારીઓ માટે પણ લાગુ પડે છે."

કોર્ટે પુછ્યું હતું કે, "શું દૃષ્ટિહીન ન્યાયાધીશો માટે ખાસ તાલીમની જરૂર પડશે?" આ બાબતે, કોર્ટ એડવાઈઝરીમાં કહ્યું કે, "ન્યાયિક અધિકારીઓ અને તેમના સાથીદારો માટે ખાસ તાલીમ અને જાગૃતિ જરૂરી છે."

નિષ્ણાત સમિતિએ સૂચવ્યું હતું કે, "દૃષ્ટિહીન વ્યક્તિઓ, જેમાં અંધ અને ઓછી દૃષ્ટિ ધરાવતાં લોકોનો સમાવેશ થાય છે, ન્યાયિક કાર્ય કરી શકે છે." સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ, હવે દિવ્યાંગ ઉમેદવારોને ન્યાયિક સેવાઓમાં ભાગ લેવા માટે સંપૂર્ણ તક મળશે અને ન્યાયિક સેવાઓમાં સમાવેશકતા અને સમાનતા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.