સરકારે પેટ્રોલ- ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડી

વિશ્વભરમાં વધી રહેલા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો અને ઇઝરાયલ-ઈરાન વચ્ચેના વધતા તણાવ વચ્ચે ભારત સરકારે સામાન્ય નાગરિકોને મોટી રાહત આપવાનો નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર લેવામાં આવતી એક્સાઇઝ ડ્યુટી (ઉત્પાદન શુલ્ક) માં સીધો 10-10 રૂપિયાનો જંગી ઘટાડો જાહેર કર્યો છે. આ નિર્ણયથી દેશભરમાં ઇંધણના ભાવમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળશે અને મોંઘવારીના બોજ હેઠળ દબાયેલી જનતાને હાશકારો મળશે.

ટેક્સ માળખામાં મોટો ફેરફાર

ન્યૂઝ એજન્સી પીટીઆઈ દ્વારા મળેલી માહિતી અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી જે અગાઉ પ્રતિ લિટર 13 રૂપિયા હતી, તેને ઘટાડીને માત્ર 3 રૂપિયા કરી દીધી છે. તેવી જ રીતે, ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી જે 10 રૂપિયા હતી, તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરીને શૂન્ય કરી દેવામાં આવી છે. સરકારના આ ઐતિહાસિક પગલા પાછળ મુખ્ય હેતુ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના વધતા ભાવની અસર ભારતીય ગ્રાહકો સુધી પહોંચતી અટકાવવાનો છે.

ક્રૂડ ઓઇલ સંકટ અને યુદ્ધની અસર

વર્તમાનમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય ખોરવાઈ છે. જેને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $70થી વધીને $100થી વધુ થઈ ગયા છે. આ ભાવ વધારાને કારણે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ભારે નુકસાન વેઠી રહી હતી. જો સરકાર ટેક્સ ન ઘટાડત, તો કંપનીઓએ આ નુકસાનની ભરપાઈ કરવા માટે ગ્રાહકો પર ભાવ વધારો ઝીંકવો પડત.

પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ આ અંગે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, વિશ્વભરમાં ઇંધણના ભાવોમાં 30% થી 50% સુધીનો ઉછાળો આવ્યો છે. ભારતમાં તેલ કંપનીઓ અત્યારે પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર ₹24 અને ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹30 નું નુકસાન કરી રહી છે. આ આર્થિક દબાણને સંતુલિત કરવા માટે સરકારે કરવેરા ઘટાડવાનો માર્ગ અપનાવ્યો છે.

એક્સાઇઝ ડ્યુટી શું છે?

સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો એક્સાઇઝ ડ્યુટી એ એક પ્રકારનો પરોક્ષ કર (Indirect Tax) છે, જે માલના ઉત્પાદન અથવા મેન્યુફેક્ચરિંગ સમયે કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા વસૂલવામાં આવે છે. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના અંતિમ ભાવમાં કેન્દ્રની એક્સાઇઝ ડ્યુટી અને રાજ્ય સરકારોના વેટ (VAT) નો મોટો હિસ્સો હોય છે. કેન્દ્ર દ્વારા ડ્યુટી ઘટાડવાને કારણે હવે રાજ્યો પર પણ વેટ ઘટાડવાનું દબાણ વધશે, જે જો અમલમાં આવે તો જનતાને બમણી રાહત મળી શકે છે.

મોંઘવારી પર લગામ લાગશે

ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો થવાથી તેની સીધી અસર દેશના પરિવહન અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્ર પર પડશે. માલસામાનની હેરફેર સસ્તી થવાથી:

• શાકભાજી અને ફળોના ભાવ ઘટશે.

• ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં સ્થિરતા આવશે.

• ખેતીકામમાં વપરાતા ટ્રેક્ટર અને પંપના ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.

• મુસાફરી અને માલવાહક વાહનોના ભાડામાં રાહત મળી શકે છે.

વડાપ્રધાનની મુખ્યમંત્રીઓ સાથે બેઠક

વધતા વૈશ્વિક તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી 27 માર્ચે તમામ રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ સાથે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા મહત્વની બેઠક યોજશે. આ બેઠકમાં ઈરાન યુદ્ધ પછી ઊભી થયેલી આર્થિક પરિસ્થિતિ અને મોંઘવારીને કાબૂમાં લેવા માટે કેન્દ્ર-રાજ્યના સંયુક્ત પ્રયાસો પર ચર્ચા કરવામાં આવશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, વડાપ્રધાને અગાઉ રાજ્યસભામાં પણ ચેતવણી આપી હતી કે આ સમય 'કોરોનાકાળ' જેવી મોટી પરીક્ષાનો છે અને જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો તેના પરિણામો ગંભીર હોઈ શકે છે.

અફવાઓથી દૂર રહેવા અપીલ

સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી તેલની અછતની અફવાઓને પણ સરકારે સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢી છે. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે દેશવાસીઓને ખાતરી આપી છે કે દુનિયામાં ગમે તેવા સંજોગો સર્જાય, ભારત પાસે આગામી 60 દિવસ સુધીનો પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે, તેથી નાગરિકોએ ગભરાવાની જરૂર નથી.

આમ, કેન્દ્ર સરકારનો આ નિર્ણય એકતરફ તેલ કંપનીઓના નુકસાનને ઘટાડશે અને બીજી તરફ સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર પડતો બોજ ઓછો કરીને બજારમાં નવી રોનક લાવશે તેવી અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.