શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું રાજીનામું

Dharmendra Pradhan Resigns: દેશવ્યાપી NEET-UG પરીક્ષામાં ગેરરીતિઓ, પેપર લીક વિવાદ અને દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે ચાલતા સતત વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. તેમણે પોતાનું રાજીનામું વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મોકલી આપ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ અંગેની માહિતી શેર કરતા ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પોતાના નિર્ણય પાછળના કારણો સ્પષ્ટ કર્યા હતા. તેમણે દેશના યુવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને તથા રાજકીય વિવાદોથી તેમને દૂર રાખવાના હેતુથી આ પગલું ભર્યું હોવાનું જણાવ્યું છે.

 

pic.twitter.com/VSArqS98OJ

— Dharmendra Pradhan (@dpradhanbjp) July 25, 2026

 

શિક્ષણ ક્ષેત્ર અને રાજકારણમાં મોટી હલચલ
શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની સાથે જ દેશના શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં અને રાજકારણમાં મોટી હલચલ મચી ગઈ છે. દિલ્હીના જંતર-મંતર પર છેલ્લા 36 દિવસથી વિદ્યાર્થીઓ અને વિવિધ સંસ્થાઓ શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માગ સાથે ધરણા પર બેઠા હતા. આ વિરોધ પ્રદર્શન વચ્ચે શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાના સમાચાર આવતા જ આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓમાં ઉજવણીનો માહોલ જોવા મળ્યો હતો.

જંતર-મંતર પર 36 દિવસનો સતત વિરોધ અને રાજકીય દબાણ
NEET-UG 2026 ની પરીક્ષામાં ધાંધલી અને પેપર લીકના આરોપો સામે આવ્યા બાદ સમગ્ર દેશમાં રોષની લહેર ફરી વળી હતી. દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી આવેલા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ દિલ્હીના જંતર-મંતર પર એકઠા થયા હતા અને શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની સતત માંગ કરી રહ્યા હતા. આ આંદોલનમાં સીજેપી (કોકરોચ જનતા પાર્ટી) ના નેતૃત્વમાં વિદ્યાર્થીઓ 1 મહિનાથી વધુ સમયથી વિરોધ નોંધાવી રહ્યા હતા.

સોનમ વાંગચુકે 26 દિવસ સુધી સળંગ ભૂખ હડતાળ કરી
આ ઉપરાંત સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુકે પણ વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં 26 દિવસ સુધી સળંગ ભૂખ હડતાળ કરી હતી. સંસદમાં પણ કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધી અને અન્ય વિપક્ષી સાંસદો દ્વારા આ મુદ્દે ભારે હંગામો મચાવવામાં આવ્યો હતો. સરકાર અને આંદોલનકારીઓ વચ્ચે વાટાઘાટોના 3 રાઉન્ડ યોજનારા હતા. ત્રીજા રાઉન્ડની વાતચીત શરૂ થાય તે પહેલાં જ ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને રાજીનામું આપીને સસ્પેન્સનો અંત આણ્યો હતો. રાજીનામાની જાહેરાત બાદ આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓએ વિજય ઉત્સવ મનાવ્યો હતો.

વડાપ્રધાન મોદીને લખેલા પત્રમાં ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનનું ભાવુક નિવેદન
પોતાના રાજીનામા પત્રમાં અને સોશિયલ મીડિયા પર જારી કરેલા નિવેદનમાં ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને લખ્યું કે, "મારા યુવા સાથીઓ, હું ચાર દાયકાથી વધુ સમયથી વિદ્યાર્થીઓ, શિક્ષકો અને શિક્ષણ સુધારા માટે સમર્પિત રહ્યો છું. મેં હંમેશા માન્યું છે કે એક મજબૂત, સમાવિષ્ટ અને દૂરંદેશી શિક્ષણ પ્રણાલી એ કોઈ પણ રાષ્ટ્રના વિકાસનો પાયો છે. હું દેશના યુવાનોની આકાંક્ષાઓ, લાગણીઓ અને વાજબી અપેક્ષાઓનો ખૂબ આદર કરું છું." તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો આભાર માનતા ઉમેર્યું, "ભારતની યુવા પેઢીના સપનાઓને પૂર્ણ કરવા એ આપણા બધાની રાજકીય અને સામાજિક જીવનમાં નૈતિક પ્રતિબદ્ધતા રહી છે. વડાપ્રધાન મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ રાષ્ટ્રની સેવા કરવાની મને જે તક મળી તે માટે હું તેમનો હૃદયપૂર્વક આભાર વ્યક્ત કરું છું."

તેમણે વધુમાં લખ્યું કે, છેલ્લા 10 દિવસની ઘટનાઓએ તેમને ખૂબ જ દુઃખી કર્યા છે. આ તેમના માટે કોઈ વ્યક્તિગત સન્માન કે પ્રતિષ્ઠાનો વિષય નથી, પરંતુ દેશના યુવાનોના ભવિષ્યનો પ્રશ્ન છે. જંતર-મંતર અને દેશમાં જે પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ છે, તેનો લાભ કોઈ રાષ્ટ્રવિરોધી શક્તિઓ ન ઉઠાવે અને દેશની એકતા જાળવી રાખવા માટે તેમણે આ નિર્ણય લીધો છે.

NEET-UG 2026 પરીક્ષામાં અનિયમિતતાઓ
પોતાના પત્રમાં ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પરીક્ષા સંબંધિત ઘટનાક્રમનો વિગતવાર ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે, 3 મે, 2026 ના રોજ યોજાયેલી NEET-UG પરીક્ષામાં ગેરરીતિઓ અને અનિયમિતતાઓની ફરિયાદો સામે આવતાની સાથે જ સરકારે ત્વરિત અને કડક કાર્યવાહી કરી હતી. કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર તપાસ સીબીઆઈને સોંપવામાં આવી હતી અને જૂની પરીક્ષા રદ કરીને નવેસરથી પરીક્ષા યોજવાનો નિર્ણય લેવાયો હતો. ભવિષ્યમાં આવી ગેરરીતિઓ અટકાવવા માટે આગામી વર્ષથી NEET-UG પરીક્ષા સંપૂર્ણપણે કમ્પ્યુટર-આધારિત (CBT) મોડમાં લેવાની મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત પણ કરવામાં આવી હતી.

સરકારની ત્વરિત કાર્યવાહી
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને સ્પષ્ટ કર્યું કે 20 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ માટે નિષ્પક્ષ, પારદર્શી અને સરળ પરીક્ષાઓનું આયોજન કરવું એ તેમની સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હતી. કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકારો અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રોના સંકલિત અભિગમ તથા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓના સહયોગથી 21 જૂન, 2026 ના રોજ પુનઃપરીક્ષા સફળતાપૂર્વક લેવામાં આવી હતી. 16 જુલાઈના રોજ જાહેર થયેલા પરિણામોમાં ગરીબ અને વંચિત પૃષ્ઠભૂમિના ઘણા પ્રતિભાશાળી વિદ્યાર્થીઓએ સફળતા મેળવી હતી.

જવાબદારીનો સ્વીકાર
ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પોતાના પત્રમાં લખ્યું, "પહેલા દિવસથી જ મેં આ ઘટનાની સંપૂર્ણ જવાબદારી લીધી હતી અને હું ક્યારેય આ પરિસ્થિતિથી ભાગ્યો નથી. મારો દ્રઢ સંકલ્પ હતો કે અમે કોઈ પણ મેરિટોરિયસ વિદ્યાર્થીના ભવિષ્ય સાથે રમતો રમવા દઈશું નહીં અને પરીક્ષા માફિયાઓ દ્વારા તેમના સપનાઓને જોખમમાં મૂકાવા દઈશું નહીં."

રાજકીય વિવાદો સામે અસંતોષ
તેમણે ઉમેર્યું કે 16 જુલાઈના રોજ પરિણામો સંતોષકારક આવ્યા હોવા છતાં, સત્તા અને જવાબદારીના હોદ્દા પર રહેલા કેટલાક લોકોએ વિદ્યાર્થીઓને ગેરમાર્ગે દોરવાના પ્રયાસો કર્યા અને તેમની વચ્ચે ભ્રમ ઊભો કર્યો. આ બાબતે તેમને ભારે આઘાત પહોંચાડ્યો હતો. તેઓ નહોતા ઇચ્છતા કે દેશના હોશિયાર વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય લાંબા સમય સુધી કાનૂની ગૂંચવણો અને રાજકીય સંઘર્ષોમાં ફસાયેલું રહે અથવા તેઓ પોતાના અભ્યાસથી વિચલિત થાય. તેથી તેમણે રાજીનામું આપવાનો નિર્ણય કર્યો. તેમણે પત્રના અંતે ભગવાન શ્રી જગન્નાથજીના આશીર્વાદ સ્મરીને જણાવ્યું કે તેઓ આગામી સમયમાં પણ ભારત માતા, ઓડિશાના લોકો અને દેશના યુવાનોની સેવા માટે પૂર્ણ સમર્પણ સાથે કામ કરતા રહેશે.

NTA ના 47 અધિકારીઓ બરતરફ
શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામા પહેલાંના ચોવીસ કલાકમાં જ કેન્દ્ર સરકારે નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) સામે આકરા પગલાં લીધા હતા. શુક્રવારે મોડી રાત્રે NTA ના 47 અધિકારીઓને સેવામુકત (બરતરફ) કરી દેવામાં આવ્યા હતા. સરકારે જાહેરાત કરી છે કે આ બરતરફ કરાયેલા અધિકારીઓ સામે ફોજદારી ગુના દાખલ કરીને કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

માળખાકીય ફેરફારોની જાહેરાત
આ ઉપરાંત, પરીક્ષાઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને પેપર લીકની શક્યતાઓને તળિયેથી નાબૂદ કરવા માટે આઉટસોર્સિંગ સિસ્ટમમાં ધરખમ ફેરફારો કરવામાં આવી રહ્યા છે. સંસ્થામાં ટેકનિકલ સુધારા લાવવા માટે NTA માં UPSC ના 'પ્રતિભા સેતુ' પોર્ટલ દ્વારા 4 સિનિયર જનરલ મેનેજર અને 16 યંગ પ્રોફેશનલ્સની ભરતી કરવાની પ્રક્રિયા પણ હાથ ધરવામાં આવી છે. શિક્ષણ મંત્રાલયમાં બે ઉચ્ચ સચિવોની બદલી કરીને વહીવટી તંત્રને સુદ્રઢ બનાવવાનો પ્રયાસ કરાયો છે.

NEET પેપર લીક કેસની સીબીઆઈ તપાસ
3 મે, 2026 ના રોજ લેવાયેલી NEET-UG 2026 ની પરીક્ષામાં પેપર લીકની ઘટના સામે આવ્યા બાદ દેશભરમાં વ્યાપક વિરોધ થયો હતો. વિવાદ અને માનસિક તાણના કારણે દેશના કેટલાક ભાગોમાં વિદ્યાર્થીઓએ આપઘાત જેવા કટોકટીના પગલાં ભર્યા હોવાના અહેવાલો પણ આવ્યા હતા, જેનાથી સમગ્ર દેશ સ્તબ્ધ થઈ ગયો હતો. હાલમાં CBI દ્વારા આ કેસની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. મહારાષ્ટ્ર, રાજસ્થાન, બિહાર અને દિલ્હી સહિત અનેક રાજ્યોમાં દરોડા પાડીને પુરાવા એકઠા કરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં આ પેપર લીક રેકેટમાં સામેલ 13 મુખ્ય આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. સીબીઆઈ ટૂંક સમયમાં અદાલતમાં ચાર્જશીટ દાખલ કરશે તેવી શક્યતા છે.

પેપર લીક સામેનો કેન્દ્રીય કાયદો અને કડક જોગવાઈઓ
પરીક્ષાઓમાં થતી ગેરરીતિઓ અટકાવવા માટે દેશમાં કાયદાકીય માળખું કેવી રીતે મજબૂત બન્યું છે તે પણ સમજવું જરૂરી છે:
જૂન 2024 પહેલાંની સ્થિતિ: જૂન 2024 સુધી પેપર લીક અટકાવવા માટે કોઈ ચોક્કસ કેન્દ્રીય કાયદો નહોતો. આવા કિસ્સાઓમાં સામાન્ય છેતરપિંડી, ગુનાહિત કાવતરું અને બનાવટી દસ્તાવેજો બનાવવાની કલમો હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવતા હતા, જેમાં જામીન સરળતાથી મળી જતા હતા.
રાજ્ય કક્ષાના કાયદા: કેટલાક રાજ્યોએ પોતાના સ્તરે નકલ વિરોધી કાયદા બનાવ્યા હતા, જેમાં ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં ગેંગસ્ટર એક્ટ અને મની લોન્ડરિંગ એક્ટ હેઠળ પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવતી હતી.
જાહેર પરીક્ષા કાયદો 2024: NEET-UG અને UGC-NET પરીક્ષાઓના વિવાદ બાદ કેન્દ્ર સરકારે 21 જૂન, 2024 ના રોજ "જાહેર પરીક્ષા (અન્યાયી સાધનો નિવારણ) કાયદો, 2024" અમલમાં મૂક્યો. આ કાયદા હેઠળ પેપર લીક કરવું, OMR શીટ સાથે ચેડાં કરવા, નકલી વેબસાઇટ બનાવીને ઉમેદવારોને છેતરવા કે પરીક્ષકોને ધમકી આપવી એ ગુનો બને છે.
સજા અને દંડની જોગવાઈઓ: આ કાયદા હેઠળ તમામ ગુનાઓને બિનજામીનપાત્ર બનાવવામાં આવ્યા છે. જેમાં સામાન્ય ગુનાઓ માટે 3 થી 5 વર્ષની કેદ અને 10 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ છે. જ્યારે સંસ્થા, એજન્સી કે મેનેજમેન્ટના અધિકારીઓ ગુનામાં સામેલ હોય તો તેમને 3 થી 10 વર્ષ સુધીની જેલ અને 1 કરોડ રૂપિયા સુધીના દંડની કડક જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

NEET-UG વિવાદમાં એક નવો વળાંક
શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાથી NEET-UG વિવાદમાં એક નવો વળાંક આવ્યો છે. એક તરફ જ્યાં આંદોલનકારી વિદ્યાર્થીઓ અને વિપક્ષ આને પોતાના સંઘર્ષની જીત ગણાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ વહીવટી સ્તરે NTA માં મોટા સુધારાઓ કરીને ભવિષ્યની પરીક્ષાઓને પારદર્શી બનાવવાની કવાયત તેજ કરી દેવામાં આવી છે. દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ હવે એ આશા રાખી રહ્યા છે કે આ તમામ ઘટનાક્રમ બાદ દેશની પરીક્ષા પ્રણાલી વધુ ભરોસાપાત્ર અને શોષણમુક્ત બનશે.