Amarnath Yatra: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં હિન્દુ આસ્થાના સર્વોચ્ચ પ્રતીક સમાન પવિત્ર અમરનાથ ગુફામાંથી શ્રદ્ધાળુઓ માટે એક મોટા અને ચિંતાજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. આ વર્ષની વાર્ષિક અમરનાથ યાત્રા શરૂ થયાને હજી માત્ર 5 દિવસ જ વીત્યા છે, ત્યાં ગુફાની અંદર કુદરતી રીતે બનતું બરફનું શિવલિંગ (બાબા બર્ફાની) વધતા તાપમાન અને બદલાતા હવામાનના કારણે હવે સંપૂર્ણપણે પીગળી ગયું છે. 57 દિવસ સુધી ચાલનારી આ પાવન યાત્રા 3 જુલાઈના રોજ શરૂ થઈ હતી અને તે 28 ઓગસ્ટના રોજ રક્ષાબંધનના પવિત્ર દિવસે પૂર્ણ થવાની છે. જો કે, મુખ્ય આકર્ષણ અને આસ્થાનું કેન્દ્ર એવું પવિત્ર હિમલિંગ ઓગળી ગયું હોવા છતાં, દેશભરમાંથી આવતા ભક્તોના ઉત્સાહમાં કોઈ જ ખોટ આવી નથી. વહીવટીતંત્રે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે યાત્રા કોઈપણ અવરોધ વિના પોતાના નિર્ધારિત સમયપત્રક મુજબ અવિરત ચાલુ રહેશે.
શરૂઆતના દિવસોમાં જ શ્રદ્ધાળુઓનો આંકડો 1 લાખને પાર પહોંચવાની ધારણા અમરનાથ શ્રાઈન બોર્ડ અને સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા જાહેર કરાયેલા સત્તાવાર આંકડા મુજબ, યાત્રાના પ્રારંભિક 4 દિવસની અંદર જ આશરે 86,000 શ્રદ્ધાળુઓએ પવિત્ર ગુફાની મુલાકાત લઈને દર્શન કર્યા છે. મંગળવારે યાત્રાના પાંચમા દિવસે આ આંકડો સરળતાથી 1,00,000 ને પાર કરી જાય તેવી પ્રબળ સંભાવના અધિકારીઓએ વ્યક્ત કરી છે. આ વર્ષે સમગ્ર દેશમાંથી અંદાજે 4,00,000 ભક્તોએ આ પવિત્ર યાત્રા માટે અગાઉથી જ સત્તાવાર રજીસ્ટ્રેશન કરાવેલું છે. આ ગણતરી મુજબ, આગામી અઠવાડિયામાં હજુ પણ 3,00,000 થી વધુ નોંધાયેલા શ્રદ્ધાળુઓ બાબા બર્ફાનીના દરબારમાં પહોંચીને આશીર્વાદ મેળવશે.
મે મહિનામાં 7 ફૂટ ઊંચું ધરાવતું હિમલિંગ જુલાઈના પ્રથમ સપ્તાહમાં જ અદ્રશ્ય થયું હવામાનમાં આવેલા અચાનક અને તીવ્ર પરિવર્તનને કારણે પવિત્ર શિવલિંગ ખૂબ જ ઝડપથી પીગળ્યું છે. ગત 23 મેના રોજ બોર્ડર સિક્યુરિટી ફોર્સ (BSF) ના જવાનો દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી ગુફાની પ્રથમ તસવીરોમાં હિમલિંગનું કદ અંદાજે 7 ફૂટ જેટલું વિશાળ અને ભવ્ય દેખાતું હતું. ત્યારબાદ, 29 જૂનના રોજ જ્યારે પ્રથમ પૂજા અર્ચના કરવામાં આવી, ત્યારે પણ હિમલિંગની ઊંચાઈ 5 ફૂટથી વધુ નોંધાઈ હતી. જો કે, 6 જુલાઈના રોજ સામે આવેલા અહેવાલોમાં હિમલિંગ 90 ટકા ગાયબ થઈ ચૂક્યું હતું અને તાજેતરની માહિતી અનુસાર હવે તે સંપૂર્ણ રીતે ઓગળી ગયું છે. આમ છતાં, સત્તાવાર સ્તરેથી કોઈ નકારાત્મક એડવાઇઝરી જારી કરવામાં આવી નથી અને ભક્તોને ગુફાની મુલાકાત લેવાની મંજૂરી અગાઉની જેમ જ ચાલુ રાખવામાં આવી છે.
કુદરતી રીતે બનતા આઇસ સ્ટેલેગ્માઇટની રચના અને વૈજ્ઞાનિક રહસ્ય અમરનાથ ગુફાની અંદર બાબા બર્ફાનીનું નિર્માણ કોઈ કૃત્રિમ પદ્ધતિ કે બરફના બ્લોકને કોતરીને કરવામાં આવતું નથી, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે એક કુદરતી 'આઇસ સ્ટેલેગ્માઇટ' પ્રક્રિયા છે. શિયાળા અને વસંત ઋતુ દરમિયાન ગુફાની પથરાળ છત પરથી પાણીના ટીપાં સતત નીચે ટપકતા રહે છે. ગુફાની અંદરનું તાપમાન અત્યંત ઓછું હોવાથી આ ટીપાં જમીન પર સ્તર પર સ્તર થીજી જાય છે અને ધીમે ધીમે એક ભવ્ય બરફના સ્તંભનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ હિમલિંગનો આકાર દર વર્ષે સ્થાનિક હવામાન, તાપમાન અને પાણીની ઉપલબ્ધતાના આધારે બદલાતો રહે છે. નિષ્ણાતોના મતે, ચાલુ સિઝનમાં શિવલિંગ ફરીથી બને તેવી શક્યતા નહિવત છે, કારણ કે તે માત્ર ત્યારે જ શક્ય બને જો વિસ્તારમાં ભારે બરફવર્ષા થાય અથવા તાપમાન લાંબા સમય સુધી શૂન્યથી નીચે માઈનસમાં રહે, જે વર્તમાન સ્થિતિમાં અસંભવિત લાગે છે.
નોંધણી વગર પહોંચેલા 5,000 શ્રદ્ધાળુઓને લખનપુર સરહદે અટકાવી દેવાયા યાત્રાળુઓની ભીડ નિયંત્રિત કરવા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જમ્મુ-કાશ્મીર પ્રશાસને અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું છે. વહીવટીતંત્રે સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો છે કે યોગ્ય નોંધણી વગર કોઈપણ ભક્તને આગળ વધવા દેવામાં આવશે નહીં. આ નિયમના ભાગરૂપે, જમ્મુ-કાશ્મીરના પ્રવેશદ્વાર ગણાતા લખનપુર ખાતે રવિવાર સાંજ સુધીમાં અગાઉથી રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યા વિના પહોંચેલા આશરે 5,000 શ્રદ્ધાળુઓને રોકી દેવામાં આવ્યા હતા. લખનપુર યાત્રા સ્વાગત કેન્દ્ર ખાતે કડક ચેકિંગ, RFID કાર્ડ વિતરણ અને eKYC ની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કર્યા બાદ જ માત્ર માન્ય દસ્તાવેજો ધરાવતા યાત્રીઓને સુરક્ષા હેઠળ જમ્મુ તરફ રવાના કરવામાં આવી રહ્યા છે. બાકીના ભક્તોને તેમની યાત્રાનું ફરીથી આયોજન કરીને પાછા ફરવાની સૂચના અપાઈ રહી છે.
બાબાના દરબાર સુધી પહોંચવાના 2 પરંપરાગત અને પવિત્ર માર્ગો અમરનાથ યાત્રા મુખ્યત્વે 2 અલગ-અલગ ભૌગોલિક માર્ગો દ્વારા કરવામાં આવે છે. પ્રથમ માર્ગ પરંપરાગત 48 કિલોમીટર લાંબો 'નુનવાન-પહેલગામ' રૂટ છે. આ રસ્તો અંતરની દ્રષ્ટિએ ઘણો લાંબો છે પરંતુ ચઢાણના મામલે પ્રમાણમાં ઓછો ઢાળવાળો અને સરળ માનવામાં આવે છે. બીજો માર્ગ ગાંદરબલ જિલ્લામાં આવેલો 14 કિલોમીટર લાંબો 'બાલતાલ' રૂટ છે. આ રસ્તો ઘણો ટૂંકો છે પરંતુ તે અત્યંત સીધો, ઘણો ઊંચો અને વધુ પડકારજનક ચઢાણ ધરાવે છે. આ બંને રૂટ પરથી દરરોજ હજારો પ્રવાસીઓ કોઈપણ મુશ્કેલી વિના સતત પવિત્ર ગુફા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે અને પ્રશાસન પણ દરેક પોઇન્ટ પર તૈનાત છે.
ઉપરાજ્યપાલ મનોજ સિંહાએ નુનવાન બેઝ કેમ્પની મુલાકાત લઈ સુવિધાઓ ચકાસી ભક્તોની સુરક્ષા અને સુવિધાઓને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપતા જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉપરાજ્યપાલ મનોજ સિંહાએ રવિવારે વ્યક્તિગત રીતે ચંદનવારી અને નુનવાન બેઝ કેમ્પની મુલાકાત લીધી હતી. તેમણે ત્યાં શ્રી અમરનાથ યાત્રાના સમગ્ર સંચાલનની ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા કરી હતી. લેફ્ટનન્ટ ગવર્નરે તમામ સેવા પ્રદાતાઓ અને સત્તાવાળાઓને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ યાત્રાળુઓ તરફથી મળતા પ્રતિસાદ પર ખાસ ધ્યાન આપે અને ભક્તો માટે 24 કલાક સહાય માટે તૈનાત રહે જેથી ઊંચાઈવાળા માર્ગો પર કોઈ અણધારી આફત ન સર્જાય.

માત્ર 86 હજાર શ્રદ્ધાળુઓ જ દર્શન કરી શક્યા, 3 લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન વગર પાછા ફરશે

July 7, 2026 | 11:20 IST