ભદ્રના ફેરિયાઓ અંગે સુપ્રીમનો 'સ્ટેટસ ક્વૉ' આદેશ

અમદાવાદના હૃદય સમાન અને ઐતિહાસિક ભદ્ર પરિસરમાં પાથરણા પાથરીને રોજીરોટી કમાતા સેંકડો ફેરિયાઓ અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) વચ્ચેનો વિવાદ હવે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત, સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટે ફેરિયાઓના પક્ષમાં આપેલા ચુકાદાને એએમસીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના ચુકાદા પર સ્ટે આપવાને બદલે હાલની સ્થિતિ (Status Quo) જાળવી રાખવાનો મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ આપ્યો છે. આ આદેશથી કાયદેસરના ફેરિયાઓને હાલ પૂરતી રાહત મળી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી: શું છે 'સ્ટેટસ ક્વો'નો અર્થ?

સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી દરમિયાન અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન વતી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા હાજર રહ્યા હતા. તેમણે દલીલ કરી હતી કે ભદ્ર જેવો ગીચ અને સંવેદનશીલ વિસ્તાર ટ્રાફિક અને જાહેર સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્વનો છે, ત્યાં ફેરિયાઓને બેસવા દેવાથી વ્યવસ્થા ખોરવાઈ શકે છે.

બીજી તરફ, ફેરિયાઓના હક માટે લડતી 'સેવા' (SEWA) સંસ્થાના સભ્યોએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના ઓર્ડર પર કોઈ રોક લગાવી નથી. કોર્ટે માત્ર એટલું જ જણાવ્યું છે કે:

• જે ૧૭૭ ફેરિયાઓને કોર્પોરેશન દ્વારા વેરિફાઈ કરીને જગ્યા ફાળવવામાં આવી છે, તેમને અત્યારે ત્યાંથી ખસેડવા નહીં.

• આ 'સ્ટેટસ ક્વો' એટલે કે હાલની સ્થિતિ આગામી ૬ઠ્ઠી એપ્રિલ સુધી જાળવી રાખવાની રહેશે.

• જે ફેરિયાઓ પાસે કાયદેસરના લાયસન્સ કે પ્રમાણપત્ર છે, તેઓ ફૂટપાથ પર પોતાનો વેપાર ચાલુ રાખી શકશે, પરંતુ જાહેર માર્ગો પર અવરોધ ઊભો કરી શકાશે નહીં.

સંઘર્ષનો ઈતિહાસ: ૨૦૧૪થી શરૂ થયેલી લડત

ભદ્ર વિસ્તારમાં પાથરણાવાળા અને એએમસી વચ્ચેનો સંઘર્ષ આજકાલનો નથી, પણ એક દાયકા જૂનો છે.

1. વર્ષ ૨૦૧૪: ભદ્ર પ્લાઝાના બ્યુટિફિકેશન અને વિકાસ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત કોર્પોરેશને બેરિકેડ્સ લગાવીને કામ શરૂ કર્યું, જેના કારણે પેઢીઓથી ત્યાં ધંધો કરતા ફેરિયાઓની રોજીરોટી છીનવાઈ ગઈ.

2. કાયદાકીય જંગ: 'સેવા' અને 'સેલો' જેવી સંસ્થાઓ મેદાને આવી. તેમણે ૨૦૧૪ના 'સ્ટ્રીટ વેન્ડર્સ એક્ટ' (ફેરિયા ધારા) અને ફેરિયાઓ પાસે રહેલા ૬૦-૭૦ વર્ષ જૂના પુરાવાઓના આધારે હાઈકોર્ટમાં જાહેર હિતની અરજી કરી.

3. હાઈકોર્ટનો આદેશ: તાજેતરમાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે ૫૮૬ પાથરણાવાળાને વેરિફિકેશન બાદ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો, જેની સામે એએમસીએ સુપ્રીમમાં ધા નાખી હતી.

કોર્પોરેશનની દલીલો અને ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટી

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની મુખ્ય દલીલ રોડ સેફ્ટી અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાને લઈને છે. સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને જણાવ્યું કે આ વિસ્તારમાં વેન્ડિંગની મંજૂરી આપવાથી કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવી મુશ્કેલ બનશે. જોકે, સેવા સંસ્થાના મતે, કોર્પોરેશન માત્ર નડતરની વાતો કરે છે, પરંતુ જે ફેરિયાઓ લાયસન્સ ધરાવે છે તેમને રોજગારી આપવી એ પણ કાયદાકીય જવાબદારી છે. હકીકતમાં ૨૬૦ લોકોને બેસાડવા અને બાકીના ૧૧૨ લોકોના વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા પર હજુ કોઈ મનાઈ હુકમ આવ્યો નથી.

આગામી પગલાં અને ફેરિયાઓની આશા

સુપ્રીમ કોર્ટે હાલ પૂરતો વચગાળાનો આદેશ આપીને આગામી સુનાવણી સુધી સ્થિતિ યથાવત્ રાખી છે. ૨૧મી માર્ચ સુધીમાં હાઈકોર્ટે પુનઃસ્થાપિત કરવાની જે સમયમર્યાદા આપી હતી, તેમાં હવે સુપ્રીમના 'સ્ટેટસ ક્વો' બાદ વેરિફાઈડ ૧૭૭ લોકો સુરક્ષિત છે. ફેરિયાઓ હવે આશા રાખી રહ્યા છે કે ૬ઠ્ઠી એપ્રિલની સુનાવણીમાં તેમના કાયમી પુનઃસ્થાપન અંગે કોઈ નક્કર નિર્ણય આવશે.