ગુજરાત તેના વિશાળ દરિયાકિનારાના સથવારે 'બ્લુ ઇકોનોમી' (વાદળી અર્થતંત્ર) ક્ષેત્રે ક્રાંતિ લાવવા સજ્જ છે. રાજ્યના કુલ દરિયાકિનારાનો ચોથો ભાગ ધરાવતું કચ્છ હવે મત્સ્યઉદ્યોગ અને દરિયાઈ સંસાધનોના ઉપયોગ દ્વારા આર્થિક વિકાસનું નવું એન્જિન બનવા જઈ રહ્યું છે.
ભારતના પશ્ચિમ છેડે આવેલું ગુજરાત દેશનો સૌથી લાંબો એટલે કે 1,600 કિમીનો દરિયાકિનારો ધરાવે છે. આ કુદરતી સંપત્તિનો વ્યૂહાત્મક ઉપયોગ કરીને રાજ્ય સરકારે 'બ્લુ ઇકોનોમી'ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક નીતિઓ અમલમાં મૂકી છે. બ્લુ ઇકોનોમી એટલે માત્ર માછીમારી જ નહીં, પરંતુ દરિયાઈ બાયોટેકનોલોજી, નવીનીકરણીય ઉર્જા, ઈકો-ટુરિઝમ અને સ્માર્ટ શિપિંગનો સમન્વય. આ સક્રિય પ્રયાસોને કારણે જ ગુજરાત હાલમાં દરિયાઈ માછલી ઉત્પાદનમાં સમગ્ર દેશમાં&nbsp;બીજા ક્રમે છે.
<h3 data-path-to-node="6">કચ્છમાં મત્સ્યઉદ્યોગ: આંકડાકીય પ્રગતિ</h3>
કચ્છ જિલ્લો 406 કિમી લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવે છે, જે રાજ્યના કુલ કિનારાના 25.38 ટકા છે.
<ul data-path-to-node="8">
<li>
ઉત્પાદન: કચ્છનું દરિયાઈ માછલી ઉત્પાદન વાર્ષિક 59,213 મેટ્રિક ટન જેટલું છે.
</li>
<li>
આવક: વર્ષ 2023-24 દરમિયાન કચ્છના મત્સ્યઉદ્યોગ દ્વારા અંદાજે ₹980 કરોડની જંગી આવક પ્રાપ્ત થઈ છે.
</li>
<li>
સહાય: છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 444 લાભાર્થીઓને ₹1 કરોડથી વધુની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે, જે સીધી DBT (ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર) દ્વારા તેમના ખાતામાં જમા થઈ છે.
</li>
</ul>
<h3 data-path-to-node="9">જખૌ બંદરનો કાયાકલ્પ: ₹121 કરોડનો પ્રોજેક્ટ</h3>
કચ્છના અબડાસા તાલુકામાં આવેલું જખૌ બંદર માછીમારો માટે વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વનું છે. અહીં માળખાગત સુવિધાઓને આધુનિક બનાવવા માટે સરકાર ₹121 કરોડ ખર્ચવા જઈ રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત:
<ol start="1" data-path-to-node="11">
<li>
આધુનિક જેટીનું નિર્માણ કરવામાં આવશે.
</li>
<li>
માછીમારો માટે કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને બ્લાસ્ટ ફ્રીઝરની સુવિધા ઊભી કરાશે.
</li>
<li>
બોટ-બિલ્ડિંગ યાર્ડ્સ અને ફિશ પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ સ્થાપવામાં આવશે.
</li>
</ol>
<h3 data-path-to-node="12">સીવીડ (દરિયાઈ શૈવાળ) ખેતી: મહિલાઓ માટે નવી આજીવિકા</h3>
ગુજરાત સરકારે કચ્છના કોરી ખાડી વિસ્તારથી દેવભૂમિ દ્વારકા સુધીના 430 કિમીના વિસ્તારમાં સીવીડ એટલે કે દરિયાઈ શિગની ખેતીને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપ્યું છે.
<ul data-path-to-node="14">
<li>
ગ્લેસિલેરિયા શૈવાળ: રાષ્ટ્રીય સંશોધન સંસ્થાઓના માર્ગદર્શન હેઠળ આ ખાસ પ્રકારની ખેતી કરવામાં આવી રહી છે.
</li>
<li>
તાલીમ: આશરે 1,500 માછીમારોને મફત તાલીમ આપી સક્ષમ બનાવવામાં આવ્યા છે.
</li>
<li>
વૈશ્વિક પ્રદર્શન: 11-12 જાન્યુઆરી, 2026 દરમિયાન રાજકોટમાં યોજાનારી વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત પ્રાદેશિક સમિટમાં કચ્છની આ સિદ્ધિઓને વૈશ્વિક રોકાણકારો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવશે.
</li>
</ul>
<h3 data-path-to-node="15">કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારની સંયુક્ત પહેલ</h3>
વાદળી ક્રાંતિને વેગ આપવા માટે સાગરમાલા પ્રોજેક્ટ અને પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) જેવી મહત્વકાંક્ષી યોજનાઓ કાર્યરત છે. ગુજરાત સરકારે માછીમારો માટે ડીઝલ પરના વેટમાં ઘટાડો, બળતણ સબસીડી અને નાના માછીમારો માટે આધુનિક જાળી તથા બોટની સહાય પૂરી પાડી છે. વધુમાં, કેજ કલ્ચર અને બાયોફ્લોક ટેકનોલોજી જેવી આધુનિક પદ્ધતિઓ અપનાવીને માછલીના ઉત્પાદનમાં ગુણાત્મક વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
કચ્છના દરિયાકાંઠે થઈ રહેલો આ વિકાસ માત્ર આર્થિક સમૃદ્ધિ જ નહીં, પરંતુ હજારો પરિવારો માટે ટકાઉ આજીવિકાનો માર્ગ પ્રશસ્ત કરી રહ્યો છે. આધુનિક જેટી, સીવીડ ખેતી અને પ્રોત્સાહનકારી નીતિઓના સંગમથી ગુજરાત આગામી સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે 'બ્લુ ઇકોનોમી'નું પાવરહાઉસ બની રહેશે.

ગુજરાતનો દરિયાઈ દબદબો અને વાદળી અર્થતંત્ર

જખૌ બંદર પર ₹121 કરોડના ખર્ચે આધુનિક જેટીનું નિર્માણ; દરિયાઈ ખેતી દ્વારા લાખોની રોજગારીનું

January 6, 2026 | 17:07 IST