ઉના દલિત અત્યાચાર કાંડમાં 10 વર્ષે ઐતિહાસિક ચુકાદો

વર્ષ ૨૦૧૬માં ગુજરાત સહિત સમગ્ર દેશના રાજકારણ અને સામાજિક વ્યવસ્થાને હચમચાવી દેનારા ગીર સોમનાથના 'ઉના દલિત અત્યાચાર કાંડ'માં આજે, ૧૭મી માર્ચ ૨૦૨૬ના રોજ વેરાવળ સેશન્સ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. આ કેસમાં ૧૦ વર્ષ જેટલી લાંબી કાયદાકીય લડત બાદ અદાલતે ૪૨ આરોપીઓ પૈકી ૫ મુખ્ય આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા છે, જ્યારે પુરાવાઓના અભાવે ૩૭ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરીને છોડી મૂક્યા છે. આ ચુકાદો સામાજિક ન્યાય અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાના દ્રષ્ટિકોણથી અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે.

શું હતો સમગ્ર બનાવ? (વર્ષ ૨૦૧૬ની એ કાળી ઘટના)

આ ઘટનાની શરૂઆત જુલાઈ ૨૦૧૬માં ગીર સોમનાથ જિલ્લાના મોટા સમઢિયાળા ગામે થઈ હતી. ગામના કેટલાક દલિત યુવાનો મૃત ગાયનું ચામડું ઉતારવાનું પરંપરાગત કામ કરી રહ્યા હતા. તે સમયે ગૌરક્ષક હોવાનો દાવો કરતા કેટલાક શખ્સો ત્યાં પહોંચ્યા હતા અને યુવાનો પર ગૌહત્યાનો ખોટો આરોપ લગાવ્યો હતો. આ શખ્સોએ દલિત યુવાનોને જાહેરમાં અર્ધનગ્ન કરી, લોખંડની સાંકળો અને લાકડીઓ વડે બેરહેમીથી માર માર્યો હતો.

આટલેથી ન અટકતા, આ હુમલાખોરો યુવાનોને ગાડી પાછળ બાંધીને ઉના શહેરના મુખ્ય બજાર સુધી લઈ ગયા હતા અને ત્યાં પણ જાહેરમાં અત્યાચાર ગુજાર્યો હતો. આ સમગ્ર ઘટનાનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતા દેશભરમાં ભારે આક્રોશ ફાટી નીકળ્યો હતો અને દલિત સમાજ દ્વારા મોટાપાયે આંદોલનો કરવામાં આવ્યા હતા.

કોર્ટનો ચુકાદો અને સજાની વિગતો

વેરાવળ સેશન્સ કોર્ટના જજ પંડ્યાએ આશરે ૩૪૦ પેજના વિસ્તૃત ચુકાદામાં પાંચ આરોપીઓને કસૂરવાર ઠેરવ્યા છે. દોષિત ઠરેલા આરોપીઓમાં: ૧. રમેશ જાદવ ૨. રાકેશ જોશી ૩. પ્રમોદ ગૌસ્વામી ૪. નાગજી ડાયા ૫. બળવંત ગૌસ્વામી

અદાલતે આ પાંચેયને પૂર્વનિયોજિત હુમલો કરવા અને અત્યાચાર ગુજારવા બદલ દોષિત માન્યા છે. સજાની વાત કરીએ તો:

• એટ્રોસિટી એક્ટ હેઠળ: ૫ વર્ષની સખત કેદની સજા.

• IPC ની વિવિધ કલમો હેઠળ: ૨ થી ૩ વર્ષની સજા.

• દંડ: પ્રત્યેકને ૫,૦૦૦ રૂપિયાનો દંડ ફટકાર્યો છે.

સજા અને જેલમુક્તિનું ટેકનિકલ પાસું

અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ તમામ સજાઓ 'એકીસાથે' (Concurrent) ભોગવવાની રહેશે, એટલે કે મહત્તમ ૫ વર્ષની સજા અમલી ગણાશે. જોકે, આ કેસમાં એક નોંધપાત્ર વળાંક એ આવ્યો છે કે આ આરોપીઓ અગાઉ જ અન્ડર-ટ્રાયલ કેદી તરીકે ૬ વર્ષથી વધુનો સમય જેલમાં વિતાવી ચૂક્યા છે. કાયદાકીય જોગવાઈ મુજબ, કોર્ટે ફટકારેલી ૫ વર્ષની સજા કરતા વધુ સમય તેઓ જેલમાં રહી ચૂક્યા હોવાથી, તેમની સજા પૂર્ણ થયેલી ગણાશે અને તેઓની જેલમુક્તિનો માર્ગ મોકળો થયો છે.

૩૭ આરોપીઓ નિર્દોષ, ૨ ના મોત

આ કેસમાં કુલ ૪૨ શખ્સો સામે ગુનો નોંધાયો હતો. લાંબી કાયદાકીય પ્રક્રિયા દરમિયાન ૨ આરોપીઓના કુદરતી રીતે મોત નીપજ્યા હતા. બાકી બચેલા ૪૦ આરોપીઓમાંથી અદાલતે ૩૭ શખ્સોને 'બેનિફિટ ઓફ ડાઉટ' એટલે કે પુરાવાના અભાવે નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે. ફરિયાદી પક્ષ આ ૩૭ આરોપીઓ વિરુદ્ધ મજબૂત પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યો હોવાનું કોર્ટે નોંધ્યું છે.

સામાજિક અને રાજકીય અસર

ઉના કાંડના આ ચુકાદા બાદ ફરી એકવાર ગુજરાતમાં સામાજિક ચર્ચાઓ તેજ થઈ છે. પીડિત પરિવાર અને દલિત સંગઠનો આ ચુકાદાથી અસંતોષ વ્યક્ત કરી રહ્યા છે, તેમનું કહેવું છે કે ૩૭ આરોપીઓને મુક્ત કરવાથી અને દોષિતોને ઓછી સજા મળવાથી ન્યાય પૂરો થયો નથી. બીજી તરફ, બચાવ પક્ષના વકીલોએ આ ચુકાદાને આવકાર્યો છે. આ ચુકાદો ગુજરાતના સામાજિક ઇતિહાસમાં કાયમ માટે યાદ રાખવામાં આવશે કારણ કે તેણે રાજ્યની રાજકીય દિશા પણ બદલી નાખી હતી.