હરેન પંડ્યા હત્યા કેસ મામલે હાઈકોર્ટનો મોટો વળાંક!

Asgar Ali Remission Gujarat High Court Order : ગુજરાતના સૌથી ચર્ચિત અને સંવેદનશીલ કેસોમાં ગણાતા હરેન પંડ્યા હત્યા કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની વળાંક આવ્યો છે. ગુજરાત હાઇકોર્ટે દોષિત અસગર અલી દ્વારા કરવામાં આવેલી સજા માફી (રિમિશન) અરજી અંગે રાજ્ય સરકારને મહત્વનો આદેશ આપ્યો છે. હાઇકોર્ટે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે અરજદારની સજા માફી અરજી અંગે રાજ્ય સરકારે આગામી છ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવો પડશે.આ આદેશ બાદ ફરી એકવાર હરેન પંડ્યા હત્યા કેસ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.વર્ષો જૂના આ કેસમાં હવે સજા માફી અંગેનો મુદ્દો ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.

મોહમ્મદ અસગર અલી હાલ આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહ્યો છે. પોતાની અરજીમાં તેણે જણાવ્યું છે કે તે જેલમાં 14 વર્ષથી વધુ સમય વિતાવી ચૂક્યો છે અને જેલ દરમિયાન તેનું વર્તન પણ સંતોષકારક રહ્યું છે. આ આધાર પર તેણે રાજ્ય સરકાર સમક્ષ વહેલી મુક્તિ માટે સજા માફીનો લાભ આપવા અરજી કરી હતી. જોકે અરજી પર લાંબા સમય સુધી કોઈ નિર્ણય ન લેવાતા તેણે ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી હતી.

શું છે સમગ્ર મામલો?
ભૂતપૂર્વ ગુજરાત ગૃહમંત્રી હરેન પંડ્યાની 26 માર્ચ 2003ના રોજ અમદાવાદમાં ગોળી મારી હત્યા કરવામાં આવી હતી. અમદાવાદના લો ગાર્ડન નજીક સવારે વોક માટે ગયેલા હરેન પંડ્યા પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. ઘટનાએ સમગ્ર રાજ્ય અને દેશને હચમચાવી દીધા હતા.આ કેસની તપાસ બાદ અનેક આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને કેસની સુનાવણી વિશેષ અદાલતમાં ચાલી હતી. બાદમાં કેટલાક આરોપીઓને દોષિત ઠેરવી સજા ફટકારવામાં આવી હતી.

હરેન પંડ્યા હત્યા કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
પૂર્વ ગૃહમંત્રી હરેન પંડ્યાની હત્યા બાદ સમગ્ર કેસની તપાસ સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI)ને સોંપવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન અનેક આરોપીઓ સામે ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) તથા તે સમયના આતંકવાદ વિરોધી કાયદા POTA હેઠળ ગુના નોંધવામાં આવ્યા હતા. આ કેસ સાથે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ (VHP)ના કાર્યકર જગદીશ તિવારી પર થયેલા હુમલાનો કેસ પણ જોડવામાં આવ્યો હતો અને બંને ઘટનાઓને એક જ ષડયંત્રનો ભાગ ગણાવી તપાસ કરવામાં આવી હતી.વર્ષ 2007માં CBIની વિશેષ અદાલતે અસગર અલી સહિત અનેક આરોપીઓને દોષિત ઠેરવી સજા ફટકારી હતી.ત્યારબાદ વર્ષ 2011 માં ગુજરાત હાઇકોર્ટે હત્યા કેસમાં આરોપીઓને રાહત આપી હતી. જોકે વર્ષ 2019માં સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાત હાઇકોર્ટનો નિર્ણય રદ કરીને તમામ 12 આરોપીઓને ફરી દોષિત ઠેરવ્યા હતા અને તેમને આજીવન કેદની સજા ભોગવવા આત્મસમર્પણ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

અસગર અલીને આજીવન કેદની સજા 
વર્ષ 2007માં, CBI કોર્ટે 12 લોકોને દોષિત ઠેરવ્યા હતા અને હરેન પંડ્યાની હત્યા માટે અસગર અલીને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી હતી. વર્ષ 2011માં હાઈકોર્ટે હત્યાના કેસમાં તમામ આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા, પરંતુ તિવારીની હત્યાના પ્રયાસમાં તેમની દોષિતતા યથાવત રાખી હતી. કોર્ટે તમામ દોષિતોની સજા ઘટાડીને 7 વર્ષ કરી દીધી હતી.

હાઇકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ આદેશ
ગુજરાત હાઇકોર્ટે સમગ્ર મામલાની સુનાવણી દરમિયાન રાજ્ય સરકારને મહત્વપૂર્ણ સૂચના આપી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે અરજદારની સજા માફી અરજીને અનિશ્ચિત સમય સુધી પેન્ડિંગ રાખી શકાય નહીં.કોર્ટે રાજ્ય સરકારને છ મહિનાની અંદર અરજી પર કાયદાકીય રીતે યોગ્ય નિર્ણય લેવા આદેશ કર્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરકાર અરજીને મંજૂર કરે કે નકારે, પરંતુ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં નિર્ણય લેવો જરૂરી છે.

સજા માફી શું છે?
ભારતીય કાયદામાં સજા માફી અથવા રિમિશનની જોગવાઈ છે. કોઈ કેદી લાંબા સમય સુધી જેલમાં સજા ભોગવી ચૂક્યો હોય, જેલમાં તેનું વર્તન સારું હોય અને અન્ય નિર્ધારિત માપદંડો પૂર્ણ કરતો હોય તો તે સજા માફી માટે અરજી કરી શકે છે.આવા કેસોમાં રાજ્ય સરકાર વિવિધ અહેવાલો, જેલ રેકોર્ડ, પોલીસ અભિપ્રાય અને કાનૂની જોગવાઈઓના આધારે નિર્ણય લેતી હોય છે.

સરકારે કોઈ નિર્ણય ન લેતા દોષિતે હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો
વર્ષ 2025માં અસગર અલીએ સરકારને વહેલા મુક્ત કરવા વિનંતી કરી હતી, પરંતુ જ્યારે સરકારે કોઈ નિર્ણય ન લીધો ત્યારે દોષિતે હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. કોર્ટ સમક્ષ સરકારે રજૂઆત કરી હતી કે આ અરજી વિચારણા હેઠળ છે અને તેને એડવાઇઝરી કમિટીનો અભિપ્રાય પણ મળી ગયો છે. ટૂંક સમયમાં જ આ કેસ સંબંધિત સત્તાધિકારી સમક્ષ મૂકવામાં આવશે.

સરકાર માટે શું પડકાર?
હરેન પંડ્યા હત્યા કેસ સામાન્ય ગુનાહિત કેસ નથી. આ કેસ રાજકીય અને સામાજિક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ રહ્યો છે. તેથી સરકાર માટે પણ આ અરજી પર નિર્ણય લેતી વખતે તમામ કાનૂની પાસાઓનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી બનશે.સરકારને હવે જેલ સત્તાધિકારીઓ, પોલીસ વિભાગ અને અન્ય સંબંધિત વિભાગોના અભિપ્રાયો મેળવી અંતિમ નિર્ણય લેવો પડશે.આ જ સુનાવણી દરમિયાન ગુજરાત હાઇકોર્ટે વર્ષ 2001 માં કચ્છ સરહદેથી વિસ્ફોટક સામગ્રી સાથે ઝડપાયેલા અને આજીવન કેદની સજા ભોગવી રહેલા એક અન્ય દોષિતની સજા માફીની અરજી પર પણ રાજ્ય સરકારને છ મહિનાની અંદર નિર્ણય લેવા સૂચના આપી છે. હાઇકોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સજા માફી સંબંધિત અરજીઓ પર યોગ્ય સમયમર્યાદામાં નિર્ણય લેવો એ વહીવટી તંત્રની જવાબદારી છે અને આવા મામલાઓમાં બિનજરૂરી વિલંબ ટાળવો જોઈએ.