અંગ્રેજી જ સત્તાવાર ભાષા,ગુજરાતીમાં દલીલો નહી ચાલે

ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક મહત્વનો ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાઈકોર્ટની સત્તાવાર અને અધિકૃત ભાષા માત્ર અંગ્રેજી છે. ગુજરાતી અથવા અન્ય કોઈ ભાષામાં દલીલો અથવા રજૂઆત કરવાની પરવાનગી આપી શકાય નહીં. આ ચુકાદો જસ્ટિસ અનિરુદ્ધ પી. માયીની એકલી બેન્ચે આપ્યો છે, જેમાં એક પક્ષકારે 'પાર્ટી-ઇન-પર્સન' (Party-in-Person) તરીકે પોતાની માતૃભાષા ગુજરાતીમાં દલીલો કરવાની મંજૂરી માંગી હતી. અદાલતે આ રિટ અરજીને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે અને કહ્યું છે કે આવી માંગ કાયદાકીય રીતે યોગ્ય નથી.

મામલાની પૃષ્ઠભૂમિ અને અરજદારની રજૂઆત અરજદારે ગુજરાત હાઈકોર્ટ લીગલ સર્વિસ કમિટીના નિર્ણયને પડકાર્યો હતો. કમિટીએ અરજદારને 'પાર્ટી-ઇન-પર્સન' તરીકે દલીલો કરવા માટે અસમર્થ જાહેર કર્યા હતા અને તેમને અંગ્રેજી ભાષામાં નબળા હોવાના આધારે પ્રમાણપત્ર આપ્યું હતું. અરજદાર માત્ર ધોરણ-10 પાસ છે અને અંગ્રેજીમાં અસરકારક રીતે રજૂઆત કરવાની ક્ષમતા નથી તેવું કમિટીએ અવલોકન કર્યું હતું.

અરજદારે રિટ અરજીમાં દલીલ કરી હતી કે:

• હાઈકોર્ટમાં માત્ર અંગ્રેજીનો આગ્રહ રાખવો એ તેમના મૂળભૂત અધિકારો (અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા)નું ઉલ્લંઘન છે.
• ભારતીય બંધારણ અનુચ્છેદ 19(1)(a) હેઠળ તેમને પોતાના વિચારો પોતાની માતૃભાષામાં રજૂ કરવાનો અધિકાર છે.
• તેમને 'પાર્ટી-ઇન-પર્સન' તરીકે ગુજરાતીમાં દલીલ કરવાની પૂરતી તક આપવી જોઈએ.

હાઈકોર્ટનો ચુકાદો અને મુખ્ય નિરીક્ષણો જસ્ટિસ અનિરુદ્ધ પી. માયીની એકલી બેન્ચે રિટ અરજીને ફગાવી દેતાં કહ્યું કે:

• ગુજરાત હાઈકોર્ટની સત્તાવાર અને અધિકૃત ભાષા માત્ર અંગ્રેજી છે.
• તમામ ન્યાયિક કાર્યવાહી, અરજીઓ, દલીલો અને આદેશો અંગ્રેજીમાં જ થવા જોઈએ.
• અન્ય કોઈ ભાષામાં રજૂઆત કરવાની કોઈ કાયદાકીય જોગવાઈ નથી.
• 'પાર્ટી-ઇન-પર્સન' તરીકે દલીલ કરવા માટે અરજદારે અંગ્રેજીમાં સક્ષમ હોવું જરૂરી છે અને લીગલ સર્વિસ કમિટીનું પ્રમાણપત્ર કાયદેસર છે.
• 2015ના 'મનીષ કનૈયાલાલ ગુપ્તા વિરુદ્ધ ગુજરાત રાજ્ય'ના કેસનો સંદર્ભ આપતાં અદાલતે કહ્યું કે આ મુદ્દો પહેલેથી જ સ્થાપિત થઈ ચૂક્યો છે.
• અરજદારને ગુજરાતીમાં દલીલ કરવાની મંજૂરી આપવાથી ન્યાયિક કાર્યવાહીમાં અડચણ આવશે, કારણ કે અદાલતને પણ દુભાષિયાની જરૂર પડશે.

અદાલતે નોંધ્યું કે અરજદારને લીગલ સર્વિસ કમિટી દ્વારા મફત વકીલ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જેઓ તેમના વતી અંગ્રેજીમાં દલીલો કરી શકે છે. અરજીમાં કોઈ કાયદાકીય તથ્ય (merit) ન જણાતું હોવાથી તેને ફગાવી દેવામાં આવી છે.

સમાજ અને કાનૂની વર્તુળમાં ચર્ચા આ ચુકાદો ગુજરાતી ભાષાપ્રેમીઓ અને કાનૂની વર્તુળમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. કેટલાકે તેને "અંગ્રેજીનું વર્ચસ્વ" ગણાવ્યું છે, જ્યારે અન્યે કહ્યું છે કે હાઈકોર્ટ જેવી સંસ્થામાં એક જ ભાષાનો ઉપયોગ જરૂરી છે. સોશિયલ મીડિયા પર #GujaratiInHighCourt, #GujaratHighCourt, #MotherTongueInCourt જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે. ઘણા યુઝર્સે લખ્યું છે:

• "માતૃભાષામાં ન્યાય માંગવો ગુનો છે? અદાલત ગુજરાતી નથી સમજતી?"
• "કાયદો અંગ્રેજીમાં છે, તો અંગ્રેજીમાં જ દલીલ થવી જોઈએ – ચુકાદો સાચો છે."
• "ગુજરાતીને માન આપવું જોઈએ, પરંતુ હાઈકોર્ટમાં એક ભાષા જરૂરી છે."

આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં 'પાર્ટી-ઇન-પર્સન' અરજીઓ અને ભાષાના મુદ્દા પર મહત્વનો સંદર્ભ બની શકે છે. અરજદાર પાસે હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો વિકલ્પ છે.