અમદાવાદમાં 149મી રથયાત્રાનો પ્રારંભ

Ahmedabad 149th Jagannath Rath Yatra: અમદાવાદ શહેર આજે ફરી એકવાર ભક્તિ, પરંપરા અને સાંસ્કૃતિક વૈભવના રંગમાં રંગાઈ ગયું,જ્યારે ભગવાન જગન્નાથજીની 149મી ઐતિહાસિક રથયાત્રાનો ભવ્ય પ્રારંભ થયો.વહેલી સવારથી જ શ્રી જગન્નાથ મંદિર પરિસર અને સમગ્ર યાત્રામાર્ગ પર લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડ્યા હતા."જય જગન્નાથ"ના ગગનભેદી નાદ, ઢોલ-નગારાના તાલ, ભજન-કીર્તન અને હરિધૂન વચ્ચે ભગવાન જગન્નાથજી,બહેન સુભદ્રાજી અને ભાઈ બલભદ્રજી ભવ્ય રથમાં બિરાજમાન થઈ નગરચર્યાએ નીકળ્યા. રથયાત્રાના પ્રારંભ પહેલાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે મંદિર પરિસરમાં પારંપરિક 'પહિંદ' વિધિ સંપન્ન કરી હતી. સોનાની સાવરણી વડે ભગવાનના રથ આગળ માર્ગનું પ્રતિકાત્મક સફાઈ કાર્ય કરીને તેમણે રાજ્યની વર્ષો જૂની પરંપરાને આગળ વધારી હતી. આ વિધિ નમ્રતા, સેવા અને સમર્પણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે અને દર વર્ષે રથયાત્રાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક પ્રસંગ ગણાય છે.

વહેલી સવારથી ભક્તિમય માહોલ
રથયાત્રા શરૂ થાય તે પહેલાં જ શ્રી જગન્નાથ મંદિર ખાતે હજારો શ્રદ્ધાળુઓ એકત્ર થયા હતા.મંદિર પરિસરમાં મંગળા  આરતી,વિશેષ પૂજા, શણગાર દર્શન અને વૈદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે સમગ્ર વાતાવરણ ભક્તિમય બની ગયું હતું.ભગવાનના દર્શન માટે લોકો રાત્રિથી જ કતારમાં ઉભા રહ્યા હતા.ભગવાન જગન્નાથજી,સુભદ્રાજી અને બલભદ્રજીને વિશેષ ફૂલો, આભૂષણો અને પરંપરાગત વસ્ત્રોથી અલંકૃત કરવામાં આવ્યા હતા.ત્રણેય રથોને પણ આકર્ષક રીતે શણગારવામાં આવ્યા હતા,જે ભક્તો માટે વિશેષ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યા.

મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે કરી પહિંદ વિધિ
રથયાત્રાના પ્રારંભ પૂર્વે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે પારંપરિક 'પહિંદ' વિધિ સંપન્ન કરી. સોનાની સાવરણી વડે રથ આગળ પ્રતિકાત્મક રીતે માર્ગ સાફ કરીને તેમણે સમાજમાં સમાનતા, સેવા અને નમ્રતાનો સંદેશ આપ્યો.પહિંદ વિધિ દરમિયાન સંત-મહંતો, મંદિર ટ્રસ્ટના હોદ્દેદારો, રાજ્ય સરકારના મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ તેમજ મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. વિધિ પૂર્ણ થતાં જ ભગવાનના રથને વિધિવત પ્રસ્થાન કરાવવામાં આવ્યું અને સમગ્ર વિસ્તાર "જય જગન્નાથ"ના જયઘોષથી ગુંજી ઉઠ્યો.

ભગવાન જગન્નાથ, સુભદ્રા અને બલરામ રથમાં બિરાજમાન
રથયાત્રા પહેલાં વહેલી પરોઢે મંગળા આરતીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ મંદિરના મહંત દિલીપદાસજીના હસ્તે ભગવાન જગન્નાથ, બહેન સુભદ્રા અને ભાઈ બલરામની પ્રતિમાઓને ગર્ભગૃહમાંથી વિધિવત બહાર લાવી ત્રણેય ભવ્ય રથોમાં બિરાજમાન કરવામાં આવી હતી. આ પવિત્ર વિધિના દર્શન કરવા માટે વહેલી સવારથી જ મોટી સંખ્યામાં ભક્તો મંદિર પરિસરમાં હાજર રહ્યા હતા. ભગવાનના રથમાં બિરાજમાન થતાં જ શંખનાદ, ઘંટનાદ અને જયઘોષ વચ્ચે સમગ્ર પરિસર ભક્તિમય બની ગયું.

ભક્તિ અને પરંપરાનો અનોખો સમન્વય
અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રા માત્ર ધાર્મિક કાર્યક્રમ નથી, પરંતુ ગુજરાતની સાંસ્કૃતિક ઓળખનું જીવંત પ્રતીક છે. દર વર્ષે લાખો લોકો આ યાત્રામાં જોડાઈને ભગવાનના આશીર્વાદ મેળવે છે.રથયાત્રામાં વિવિધ અખાડાઓના સાધુ-સંતો દ્વારા શૌર્યપ્રદર્શન, પરંપરાગત વ્યાયામ, લાઠીદાવ, તલવારબાજી અને અન્ય કલાઓનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું. વિવિધ ભજન મંડળીઓએ ભક્તિગીતો રજૂ કરીને સમગ્ર વાતાવરણને વધુ આધ્યાત્મિક બનાવ્યું.આ વર્ષની રથયાત્રામાં સજાવેલા ગજરાજો, ઘોડેસવારો, ભજન મંડળીઓ અને સાંસ્કૃતિક ઝાંખીઓએ વિશેષ આકર્ષણ જમાવ્યું. પરંપરાગત વાદ્યોના મધુર સ્વર અને ઢોલ-નગારાના તાલ સાથે સમગ્ર યાત્રામાર્ગ ઉત્સવમય બની ગયો.નાના બાળકો ભગવાનના વેશમાં જોવા મળ્યા હતા, જ્યારે મહિલાઓએ રસ્તાની બંને બાજુ ઊભા રહી ભગવાનના દર્શન કરી પુષ્પવર્ષા કરી હતી.

મુખ્યમંત્રી જ કેમ કરે છે આ વિધિ?
ધાર્મિક માન્યતા મુજબ રાજ્યનો રાજા ભગવાન જગન્નાથનો પ્રથમ સેવક માનવામાં આવે છે.તેથી રાજા પોતે સોનાની ઝાડુથી ભગવાનના રથનો માર્ગ સાફ કરે છે. આ પરંપરા રાજાશાહી સમયથી ચાલી આવી છે અને તેનો મુખ્ય સંદેશ નમ્રતા, સેવા અને સમાનતાનો છે. ગુજરાતમાં રાજાશાહી વ્યવસ્થા ન હોવાથી લોકશાહી પરંપરા અનુસાર રાજ્યના મુખ્યમંત્રીને રાજ્યના પ્રથમ સેવક તરીકે માન આપવામાં આવે છે. તેથી અમદાવાદની રથયાત્રામાં મુખ્યમંત્રીના હસ્તે પહિંદ વિધિ કરાવવામાં આવે છે.

અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રાનો ઇતિહાસ 140 વર્ષથી વધુ જૂનો છે, પરંતુ પહિંદ વિધિનો સમાવેશ પાછળથી કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાતમાં આ પરંપરાની શરૂઆત 1990ના દાયકામાં થઈ હતી. ત્યારથી દર વર્ષે રથયાત્રા શરૂ થાય તે પહેલાં મુખ્યમંત્રી પહિંદ વિધિ કરે છે અને ભગવાનના રથને પ્રસ્થાન કરાવે છે. આજે આ વિધિ રથયાત્રાનો અભિન્ન ભાગ બની ગઈ છે અને લાખો ભક્તો તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક નિહાળે છે.

કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થા
રથયાત્રાને ધ્યાનમાં રાખીને અમદાવાદ પોલીસ દ્વારા ચુસ્ત સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી. સમગ્ર યાત્રામાર્ગ પર મોટી સંખ્યામાં પોલીસ જવાનો, SRP, RAF અને અન્ય સુરક્ષા દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યા હતા.મુખ્ય માર્ગો પર સતત પેટ્રોલિંગ, સીસીટીવી કેમેરા દ્વારા નજર, ડ્રોન સર્વેલન્સ અને કંટ્રોલ રૂમ મારફતે સતત મોનીટરીંગ કરવામાં આવ્યું. સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં વિશેષ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો હતો જેથી રથયાત્રા શાંતિપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થઈ શકે.રથયાત્રાને કારણે અમદાવાદ ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા વિશેષ રૂટ ડાયવર્ઝન જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. લોકોને વૈકલ્પિક માર્ગોનો ઉપયોગ કરવા અપીલ કરવામાં આવી હતી.યાત્રામાર્ગ પર વાહન વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત રાખવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે ઈમરજન્સી સેવાઓ માટે અલગ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.

અમદાવાદની રથયાત્રાનું ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ
અમદાવાદની જગન્નાથ રથયાત્રા દેશની સૌથી ઐતિહાસિક અને મહત્વપૂર્ણ રથયાત્રાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. વર્ષોથી ચાલી આવતી આ પરંપરા માત્ર ધાર્મિક આસ્થાનો જ નહીં પરંતુ સામાજિક સમરસતા, સેવા અને સાંસ્કૃતિક વારસાનો પણ અનોખો ઉત્સવ છે. અષાઢી બીજના દિવસે ભગવાન જગન્નાથ પોતાના ભક્તોને દર્શન આપવા માટે નગરચર્યાએ નીકળે છે તેવી માન્યતા છે. તેથી આ દિવસે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ભગવાનના આશીર્વાદ મેળવવા માટે રથયાત્રામાં જોડાય છે. શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં યાત્રાનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કરવામાં આવે છે અને સમગ્ર અમદાવાદ ભક્તિરસમાં રંગાઈ જાય છે.