ખેડૂત માટે કઠોર, ઉદ્યોગ માટે ક્યારેય નહીં!

ગુજરાતનું અર્થતંત્ર બે પાયા પર ઊભું છે તો એક છે ઉદ્યોગ, બીજો છે કૃષિ. પરંતુ સત્તા પક્ષની નીતિઓ અને રાજકીય વૃત્તિને જોતા એવું લાગી રહ્યું છે કે ઉદ્યોગપતિ એ તેમનો ‘પ્રિયપાત્ર’ છે અને ખેડૂત માત્ર ‘મતદાર’. ભાણવડ તાલુકાના માનપર ગામના ખેડૂત કરસનભાઈ વાવનોટિયાની આત્મહત્યા માત્ર વ્યક્તિગત ઘટના નથી—તે રાજ્યની નીતિગત વિફળતા અને સત્તાના અસમાન વલણનું જીવંત ઉદાહરણ છે.

કરસનભાઈએ પરિવારનું સોનું ગીરવે મૂકી બિયારણ ખરીદ્યું, નસીબે કમોસમી વરસાદે પાક ધોઈ નાખ્યો. વાવેલા પાકમાં તો નુકસાન થયું જ, પણ ગીરવે મૂકેલા ઘરેણાં છોડાવવાની સંભાવના પણ ગુમાવાઈ. આ આર્થિક અને માનસિક દબાણે કરસનભાઈને જીવ ગુમાવવાનો વારો લીધો. પરંતુ સરકારી ચોપડામાં આ આત્મહત્યાનો કારણ ‘પારિવારીક તણાવ’ ગણાશે—ખેડૂતની વાસ્તવિક મુશ્કેલીને છુપાવવામાં આવશે. સરકારે ખુદ કબૂલ્યું છે કે રાજ્યમાં ૧૦ લાખ હેક્ટર કૃષિ જમીન પર વાવેતર નાશ પામ્યું છે. છતાં, રાહત આપવા માટે સર્વે કરવાની તાકિદ કેમ—આ સત્તાની નિષ્ઠુરતા દર્શાવે છે.

ખેડૂતનાં હક ઉપર આટલી મોટી તરાપ મારી, સત્તા પક્ષ ઉદ્યોગપતિને રૂ. ૪૫૬ કરોડની લોન નગણ્ય વ્યાજે આપે છે, જેમ ટાટા નેનો પ્લાન્ટ માટે આપી હતી. ત્યારે સવાલ ઉઠે છે—એજ વ્યાજ દરે ખેડૂતને રાહત કેમ નહીં? શું ખેડૂત દેશની આર્થિક વૃધ્ધિમાં યોગદાન નથી આપતો?

 નીતિ આયોગનાં માર્ચ ૨૦૨૫નાં અહેવાલ મુજબ, ૨૦૨૧-૨૨ દરમિયાન રાજ્યના કુલ મૂલ્યવર્ધનમાં કૃષિ ક્ષેત્રનો હિસ્સો ૧૬% છે. રાજ્યની ૪૧% વસ્તી કૃષિ પર નિર્ભર છે. ૫૪ લાખ ખેડુતો અને એક કરોડ ગ્રામ્ય નાગરિકોનો રોજગાર કૃષિ સાથે જોડાયેલો છે. છતાં સરેરાશ ખેડૂત પરિવારની વાર્ષિક આવક માત્ર રૂ. ૧૨,૬૩૧ છે—શું આ આંકડો વિકાસ ગણાય?

સરકાર ઉદ્યોગપતિઓને GST છૂટછાટ, સસ્તી જમીન, લોન અને ટેક્સ છૂટ આપે છે. પરંતુ ખેડૂત જ્યારે બિયારણ, ખાતર, ટ્રેક્ટર કે ઘરવખરીનું સાધન ખરીદે ત્યારે GST ચૂકવે છે. શું આ દ્વિધા નીતિ નથી?

ખેડૂતની પેદાશ—અનાજ, કઠોળ, દાળ, શાકભાજી—થી દેશ આત્મનિર્ભર બને છે. કૃષી આધારીત ફૂડ પ્રોસેસીંગ ઉદ્યોગ... રોજગાર ઉભો કરે છે, જેની મૂલ્ય સાંકળમાં ખેડૂતોનું મહત્વ છે. છતાં સત્તા પક્ષનું  વલણમાં ખેડૂતો પ્રત્યેનું સાવકી માં અને અન્યાયી વલણ  સ્પષ્ટ દેખાય આવે છે.

 

ટાટાએ નેનો પ્લાન્ટ બંધ કર્યો ત્યારે સત્તા પક્ષ બજારના દરે વ્યાજ પાછું વસૂલ્યું કે નહીં? કે પછી એ ‘વ્હાલા’ની નીતિ ચાલતી રહી?  DBT ને લઇને સત્તા પક્ષ ખૂબ ગર્વ લે છે, તો આવા સમયે સત્તા પક્ષ સર્વે બર્વે બાજુ પર મૂકી કેમ એડહોક ધોરણે ખેડૂતોને નૂકશાની કમસે કમ ૨૫ થી ૪૦ ટકા રકમ ચૂકવતી નથી, સર્વે ના આંકડાના આધારે બાકીની રકમ પાછળથી ચૂકવે.

સત્તા પક્ષે સમજવું પડશે કે રાજ્યની તિજોરી પર એટલો જ હક્ક ખેડૂતનો છે, જેટલો ઉદ્યોગપતિનો. સસ્તી લોકપ્રિયતા અને ચમકધમક છોડીને કાયમી રાહત યોજના, વ્યાજમુક્ત લોન અને સીધી સહાય ખેડૂતોને આપવી જરૂરી છે.

કારણ કે—‘મત’ તો ખેડૂત આપે છે, ‘અન્ન’ પણ એ જ આપે છે. હવે સત્તા પક્ષની જવાબદારી છે—‘સન્માન’ પણ એ જ ખેડૂતને આપે.