અમેરિકી દબાણ વચ્ચે મકાઇ પર આયાત કર ન ઘટાડવા ભારત મક્કમ

ભારતીય ખેડૂત ના હિતોની રક્ષા કરતાં, અમેરિકી જેવી મહાસત્તા સામે નહીં ઝૂંકવાના ભારતના સરકારના વલણે અમેરિકી સરકારને હલાવી દિધી છે. એક બાજુ ખેડૂતોનું હિત, બિજી બાજુ કેટલ ફિડ, સ્ટાર્ચ અને ઇથેનોલ જેવા ઉદ્યોગની મકાઇની વધતી માગ, દેશમાં માગ અને પૂરવઠા વચ્ચે ખાઇ હોવા છતાં, હજૂ સૂધી અમેરિકાની મકાઇ (મેઇઝ) પરની આયાત જકાત ઘટાડવા ભારત સરકાર ટસની મસ થઇ નથી. એક બાજુ માગ સામે ઓછા પૂરવઠાનો અંદાજ, છતાં  ખેડૂત અને ઉદ્યોગની જરૂરીયાત વચ્ચે સમતુલન રાખવા  સ્થાનીક ઉત્પાદન વધારી ખાઇ પૂરવની સરકારની નેમ. 

 

ભારતનું મકાઈ પેદાશ: ઉત્પાદન, માંગ અને દબાણ

ભારતે 2023-24માં 35.67 મિલિયન મેટ્રિક ટન (MMT) મકાઈનું ઉત્પાદન કર્યું હતું, જે અગાઉના વર્ષના 38.09 MMT કરતાં ઓછું હતું,મુખ્યત્વે અનિયમિત ચોમાસા અને સ્થિર ઉત્પાદકતાના કારણે. ઘરેલું વપરાશ 29.6 MMT હતો, જેમાં માંગ આ પ્રકારે હતી:

• 60-62%: પોલ્ટ્રી અને પશુ આહાર
• 14%: સ્ટાર્ચ ઉદ્યોગ
• 7%:  ફૂડ સેકટર
• લગભગ 5 MMT: પ્રત્યક્ષ માનવ વપરાશ

મોટા પાયે ઉત્પાદન છતાં, ભારત વધતી માંગ-પુરવઠાના વચ્ચેની ખેંચ સામનો કરી રહ્યું છે. 2035-36 સુધીમાં, મકાઈની માંગ 60 MMT પહોંચવાની અપેક્ષા છે, અને 2047-48 સુધીમાં 86 MMT સુધી. અપેક્ષિત ઘરેલું ઉત્પાદન, અનુક્રમે 51 MMT અને 80 MMT હશે, જે 6 થી9 MMT ની ઘટને છોડી દેશે.

અંતરના મુખ્ય કારણો

• પોલ્ટ્રી અને ડેરી ફીડની જરૂરિયાતોનું ઝડપી વિસ્તરણ
• મકાઈનો ઉપયોગ કરતો સરકારનો ઇથેનોલ મિશ્રણ કાર્યક્રમ
• ઊંચી ઉપજ આપતા બીજ સંકરો અને ફાર્મ મશીનીકરણનો ઓછો અપનાવ
• અપૂરતા છોડ આરોગ્ય અને કાપણી પછીનું વ્યવસ્થાપન
• નબળા ગ્રામીણ સંગ્રહ અને લોજિસ્ટિક્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર

શૂન્ય-ટેરિફ આયાત: ઉદ્યોગ દબાણ વિરુદ્ધ કિસાન જોખમ

ઊંચી ઘરેલું કિંમતોની વચ્ચે, ઉદ્યોગ સ્ટેકહોલ્ડર્સ, ખાસ કરીને પોલ્ટ્રી અને સ્ટાર્ચ ક્ષેત્રોમાંથી, શૂન્ય-ટેરિફ મકાઈ આયાત માટે કહી રહ્યા છે, ખાસ કરીને અમેરિકામાંથી. પરંતુ આ પ્રસ્તાવે મોટી ચિંતાઓ ઊભી કરી છે:

કિસાનોને જોખમ

• ઘરેલું મકાઈની કિંમતો ઘણીવાર લઘુત્તમ સહાયક કિંમત (MSP) કરતાં વધારે હોય છે
• સસ્તી, સંભવિત જીએમ મકાઈનો પ્રવાહ કિંમતોમાં ઘટાડો લાવી શકે છે
• 12 થી 15 મિલિયન મકાઈ કિસાનો ખેતીને બિનલાભકારી લાગી શકે છે
• સંવેદનશીલ ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં રાજકીય પ્રતિક્રિયા ગંભીર હોઈ શકે છે

ઉદ્યોગની દલીલ

• ઓછા ઇનપુટ ખર્ચ ફીડ અને સ્ટાર્ચ ઉદ્યોગો પર દબાણ ઓછું કરશે
• ઉત્પાદન ખર્ચ સ્થિર કરી શકે છે અને ગ્રાહકોને ફાયદો થાય

તેમ છતાં, ભારતના નીતિ નિર્માતાઓ સાવચેત રહે છે. કિસાન આવક, જૈવવિવિધતા અને ખાદ્ય સુરક્ષાને પ્રાથમિકતા આપતા, સરકાર ટૂંકાગાળાના આયાત રાહત કરતાં આત્મનિર્ભર ભારત દ્રષ્ટિકોણને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખે છે.

2025માં વેપાર તણાવ વધ્યો

2025માં, અમેરિકાએ આયાત પર 10 ટકા બ્લેન્કેટ ટેરિફ લગાવ્યો અને ભારત જેવા વેપાર-સરપ્લસ રાષ્ટ્રો પર વધુ 26 ટકાની સરચાર્જનીધમકી આપી. જો કે ભારતે 90-દિવસની રાહતની વાટાઘાટ કરી, કૃષિ આયાત પ્રતિબંધો હળવા કરવાનું દબાણ વધ્યું છે.

અમેરિકી અધિકારીઓ દલીલ કરે છે કે વિષમતા અનુચિત છે. ભારત મકાઈ આયાત પર 50 ટકા સુધી લેવી લગાવે છે, જ્યારે અમેરિકા શૂન્યડ્યુટી લે છે. ભારત કાઉન્ટર કરે છે કે તેની નીતિ સંરક્ષણવાદ નહીં, પરંતુ ખાદ્ય સાર્વભૌમત્વ અને ગ્રામીણ આર્થિક સુરક્ષાને આધારે છે.

ભારતનું વિસ્તરતું મકાઈ બજાર

ભારતનું મકાઈ બજાર નોંધપાત્ર રીતે વધવાનું છે, જે 2033 સુધીમાં 60.85 MMT સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા છે. આ વૃદ્ધિ આ દ્વારા ચલાવવામાંઆવે છે:

• ઇથેનોલ મિશ્રણ માટે મકાઈની વધતી માંગ
• કોર્ન ઓઇલનો વધતો વપરાશ
• પ્રાણી આહાર અને સ્ટાર્ચ પ્રક્રિયા ક્ષેત્રોનું વિસ્તરણ

આમ છતાં, ભારત બાહ્ય નિર્ભરતા ઘટાડવા અને વૈશ્વિક કિંમત અસ્થિરતાને ટાળવા માટે ઘરેલું ઉત્પાદન પર ભાર મૂકવાનું ચાલુ રાખે છે.

દરમિયાન, અમેરિકા 2025-26માં રેકોર્ડ 15.82 બિલિયન બુશેલ કોર્ન ઉત્પન્ન કરવાની અપેક્ષા છે અને તેના સરપ્લસને શોષવા માટે ભારતજેવા નિકાસ બજારોને આક્રમક રીતે શોધી રહ્યું છે.

નિષ્કર્ષ: વિવાદનો દાણો

મકાઈ મુક્ત વેપાર મહત્વાકાંક્ષાઓ અને કૃષિ સ્વાવલંબન વચ્ચેના ઊંડા સંઘર્ષનું પ્રતીક બની ગયું છે. જ્યારે શૂન્ય-ટેરિફ આયાત અમુકઉદ્યોગોને કિંમત રાહત આપી શકે છે, તેઓ લાખો ભારતીય કિસાનોની આજીવિકાને અસ્થિર બનાવવાનું જોખમ ધરાવે છે.

જ્યાં સુધી ભારત તેના માળખાકીય ઉત્પાદન અંતરને પાટી નાખે, ગ્રામીણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધારે અને જીએમ પાક સુરક્ષા અને કિંમત સુરક્ષા પરવ્યાપક સહમતિ બનાવે ત્યાં સુધી, મકાઈ ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધોમાં એક મુશ્કેલ મુદ્દો રહેશે.