ક્રૂડ ઓઈલ $107ને પાર પહોંચતા ખળભળાટ, હવે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવનું શું થશે?

નવી દિલ્હી:Crude Oil Price Hike આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. મધ્ય પૂર્વમાં વધતા ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયને લઈને ચિંતા વધી છે. તેની અસરથી બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ $107 પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે.ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થતાં હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધશે કે નહીં? ક્રૂડના ભાવમાં સતત તેજી રહે તો તેની અસર ઈંધણના ભાવ ઉપરાંત પરિવહન ખર્ચ અને મોંઘવારી પર પણ પડી શકે છે.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ કેટલા વધ્યા?

આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઈલ માર્કેટમાં યુદ્ધ અને સપ્લાયમાં વિક્ષેપની આશંકા વચ્ચે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ મે મહિના પછીના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે.બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 6.34% વધીને $107.63 પ્રતિ બેરલ થયો છે. જ્યારે WTI ક્રૂડનો ભાવ 6.69%ના ઉછાળા સાથે $102.48 પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયો છે.ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં આ તેજી પાછળ મુખ્યત્વે મધ્ય પૂર્વની અસ્થિરતા અને વૈશ્વિક ઓઈલ સપ્લાયમાં સંભવિત વિક્ષેપની આશંકા જવાબદાર છે.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ કેમ વધી રહ્યા છે?

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તેજી પાછળ ચાર મુખ્ય કારણો છે.

1. અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધતો તણાવ

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતો લશ્કરી અને ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ વૈશ્વિક ઓઈલ માર્કેટ માટે સૌથી મોટો જોખમ બની રહ્યો છે.સંઘર્ષ વધુ ગંભીર બનવાની સ્થિતિમાં ક્રૂડ ઓઈલનું ઉત્પાદન, પરિવહન અને સપ્લાય પ્રભાવિત થવાની આશંકા છે. આ જ કારણસર ઓઈલ બજારમાં રોકાણકારોની ચિંતા વધી છે અને ક્રૂડના ભાવમાં તેજી જોવા મળી રહી છે.

2. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં સપ્લાયનું જોખમ

સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઓઈલ સપ્લાય રૂટ પૈકીનું એક છે. આ વિસ્તારમાં અસ્થિરતા વધતાં વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાય પર મોટો ખતરો ઊભો થયો છે.આ માર્ગ મારફતે થતી તેલની નિકાસ અગાઉ દરરોજ આશરે 8થી 9 મિલિયન બેરલ હતી, જે હવે 2 મિલિયન બેરલથી પણ નીચે આવી ગઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.જો આ સપ્લાય વિક્ષેપ લાંબો ચાલે તો વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની અછતનો ભય વધીને ભાવ પર વધુ દબાણ આવી શકે છે.

3. લાલ સમુદ્રમાં ઓઈલ ટેન્કરો પર હુમલાનો ખતરો

યમન અને લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં વધતી અસ્થિરતાએ પણ ઓઈલ સપ્લાયને અસર કરી છે. ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરો સાથે જોડાયેલા હુમલાના જોખમને કારણે ઓઈલ ટેન્કરોની અવરજવર અંગે ચિંતા વધી છે.લાલ સમુદ્રના મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટમાં વિક્ષેપ સર્જાય તો ક્રૂડ ઓઈલના પરિવહન ખર્ચ અને સપ્લાય સમય બંને વધી શકે છે. તેની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ પર પડી શકે છે.

4. ચીનની વધતી ઓઈલ ખરીદી અને સાઉદી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો

ચીનની ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદીમાં વધારો પણ વૈશ્વિક બજારમાં માંગનું દબાણ વધારી રહ્યો છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયાના ઓઈલ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો નોંધાયો છે.ઓગસ્ટમાં સાઉદી અરેબિયાનું ઉત્પાદન આશરે 23 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ રહ્યું હતું. આ આંકડો આ વર્ષે નોંધાયેલા નીચલા સ્તરોમાં હોવાનું જણાવાયું છે.વૈશ્વિક માંગ અને સપ્લાય વચ્ચેનું આ અસંતુલન પણ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં તેજીનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ બની રહ્યું છે.

ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે?

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં સતત વધારો થાય તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર દબાણ વધી શકે છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ મોંઘું થયું એટલે ભારતમાં તરત જ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે એવું જરૂરી નથી.ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલની કિંમત નક્કી કરતી વખતે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઉપરાંત રૂપિયા-ડોલર વિનિમય દર, ટેક્સ, રિફાઈનિંગ ખર્ચ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની કિંમત નીતિ જેવા પરિબળો પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.એટલે હાલ ક્રૂડ ઓઈલમાં થયેલો ઉછાળો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધવાની સંભાવનાનો સંકેત છે, પરંતુ ભાવમાં વાસ્તવિક વધારો થશે કે નહીં તે અન્ય બજાર પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે.

ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થતાં મોંઘવારી વધશે?

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો મોંઘવારી માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલ મોંઘા થાય તો ટ્રક, બસ અને અન્ય વાહનોના પરિવહન ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે.પરિવહન ખર્ચ વધવાથી ખાદ્યપદાર્થો, શાકભાજી, રોજિંદી જરૂરિયાતની ચીજવસ્તુઓ અને અન્ય ઉત્પાદનોના ભાવ પર પણ અસર થઈ શકે છે.આ કારણે ક્રૂડ ઓઈલની તેજી માત્ર ઓઈલ માર્કેટ પૂરતી મર્યાદિત નથી રહેતી, પરંતુ તેની અસર વૈશ્વિક મોંઘવારી અને આર્થિક વૃદ્ધિ પર પણ પડી શકે છે.

ફેડરલ રિઝર્વના વ્યાજદર પર પણ અસર

ક્રૂડ ઓઈલ મોંઘું થવાથી અમેરિકા અને અન્ય દેશોમાં મોંઘવારીનું દબાણ ફરી વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વની વ્યાજદર નીતિ પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.જો મોંઘવારી વધે છે તો વ્યાજદર અંગે કડક નીતિની શક્યતા વૈશ્વિક શેરબજારો અને અર્થતંત્ર પર વધુ દબાણ ઊભું કરી શકે છે.

હવે બજારની નજર ક્યાં?

હાલ વૈશ્વિક બજારની નજર મુખ્યત્વે અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ, સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝની સ્થિતિ, લાલ સમુદ્રનો શિપિંગ રૂટ, ચીનની ઓઈલ માંગ અને સાઉદી અરેબિયાના ઉત્પાદન પર છે.જો મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ વધુ ખરાબ થાય અને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ આવે, તો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવવાની શક્યતા ઊભી થઈ શકે છે. તેની અસર આગળ જતા પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ અને મોંઘવારી પર પણ જોવા મળી શકે છે.