ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો

ગુજરાત હાઈકોર્ટે ધાર્મિક સ્થળોની મિલકતો અને જમીન પર પૂજારીઓના અધિકારોને લઈને એક અત્યંત મહત્વનો અને સ્પષ્ટ ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ જે.સી. દોશીએ જણાવ્યું કે, 'મંદિરમાં પૂજા-સેવા કરનાર વ્યક્તિ માત્ર ભગવાનના સેવક છે અને તેઓ 'એડવર્સ પઝેશન' (લાંબા સમયના કબજા)ના આધારે તે જમીન કે મિલકત પર પોતાનો માલિકી હક્ક સાબિત કરી શકે નહીં.' આ ચુકાદો 8 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ આપવામાં આવ્યો છે અને તે જાહેર માર્ગો પરના અનધિકૃત ધાર્મિક બાંધકામો અને પૂજારીઓના દાવાઓ પર મોટી અસર કરશે.

મામલાની વિગતવાર વાત આ કેસ પંચમહાલ જિલ્લાના ગોધરામાં આવેલા એક ગણેશ મંદિરનો છે. એક સ્થાનિક મહિલા અશાબેન કમલેશકુમાર મોદીએ સિવિલ કોર્ટમાં અરજી કરી હતી કે જાહેર રસ્તા પર ગેરકાયદેસર રીતે ગણેશ મંદિરનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું છે, જેના કારણે લોકોની અવરજવરમાં અડચણ આવે છે. ટ્રાયલ કોર્ટે આ બાંધકામને દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ આદેશની વિરુદ્ધ મંદિરના પૂજારી રમેશભાઈ ઉમાકાંત શર્માએ પહેલા ફર્સ્ટ અપીલ કરી હતી, જે ફગાવાઈ ગઈ હતી. ત્યારબાદ તેઓએ હાઈકોર્ટમાં સેકન્ડ અપીલ કરી હતી.

પૂજારીના વકીલે દલીલ કરી હતી કે પૂજારી છેલ્લા 12 વર્ષથી વધુ સમયથી ત્યાં સેવા કરી રહ્યા છે અને મંદિરનું બાંધકામ તેમના કબજા હેઠળ છે, તેથી 'એડવર્સ પઝેશન'ના આધારે તેમનો હક્ક બને છે. પરંતુ હાઈકોર્ટે આ દલીલને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી હતી.

હાઈકોર્ટના મુખ્ય અવલોકનો અને કાયદાકીય સ્પષ્ટતા

• પૂજારીની સ્થિતિ: અદાલતે કહ્યું કે પૂજારી માત્ર ભગવાનના સેવક છે અને તેઓ મિલકત પર કોઈ સ્વતંત્ર કાયદાકીય અધિકાર મેળવી શકે નહીં. તેઓ માત્ર એક સેવક અથવા નિયુક્ત વ્યક્તિ છે, જેમને મિલકત પર માલિકીનો હક્ક નથી.
• એડવર્સ પઝેશનના દાવા: અદાલતે જણાવ્યું કે 'એડવર્સ પઝેશન'નો દાવો સાબિત કરવા માટે કબજાની ચોક્કસ તારીખ, પ્રકાર અને માલિકની જાણકારી જેવા અનેક પુરાવા જરૂરી છે. આ કેસમાં પૂજારી આ પુરાવા આપી શક્યા નથી. વળી, આજકાલ આવા દાવા મિલકત ખાલી ન કરવા માટે કરવામાં આવે છે, જે અયોગ્ય છે.
• જાહેર રસ્તા પરનું બાંધકામ: જો મંદિર જાહેર રસ્તા પર બનેલું હોય તો તે અનધિકૃત છે અને તેને તોડવું જરૂરી છે. આવા બાંધકામો લોકોની અવરજવરમાં અડચણ ઊભી કરે છે.
• કાયદાકીય સંદર્ભ: અદાલતે 1957ના સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા અને અન્ય કેસોનો સંદર્ભ આપ્યો, જેમાં સ્પષ્ટ છે કે પૂજારી મિલકત પર માલિકી દાવો કરી શકે નહીં.

અદાલતે પૂજારીની સેકન્ડ અપીલને ફગાવી દીધી છે અને નીચલી અદાલતના બાંધકામ તોડવાના આદેશને બહાલ રાખ્યો છે. આ ચુકાદાથી રાજ્યમાં જાહેર માર્ગો પરના અનધિકૃત ધાર્મિક બાંધકામો અને પૂજારીઓના દાવાઓ પર કડક કાર્યવાહીનો માર્ગ મોકળો થશે.

સમાજ અને કાનૂની વર્તુળમાં પ્રતિક્રિયાઓ આ ચુકાદો સોશિયલ મીડિયા અને કાનૂની વર્તુળમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. કેટલાકે તેને "જાહેર હિતમાં સાચો નિર્ણય" ગણાવ્યો છે, જ્યારે અન્યે કહ્યું કે આવા ચુકાદાઓથી ધાર્મિક સ્થળોનું રક્ષણ કરવું જરૂરી છે. X પર #GujaratHighCourt, #PujariRights, #AdversePossession જેવા હેશટેગ્સ ટ્રેન્ડ કરી રહ્યા છે. એક યુઝરે લખ્યું: "આ ચુકાદો જમીન પરના અનધિકૃત કબજાઓને અટકાવશે." અન્ય પોસ્ટમાં કહેવામાં આવ્યું: "પૂજારીને અધિકાર ન આપવો એ ધાર્મિક વ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડે છે." લાઈવ લો અને બાર એન્ડ બેન્ચ જેવી વેબસાઈટ્સ પર આ ચુકાદાની વિગતો અને તેના અસરોની ચર્ચા થઈ રહી છે.

આગળની કાર્યવાહી અને અસર આ ચુકાદો ભવિષ્યમાં સમાન કેસો માટે પ્રમાણભૂત બનશે અને જમીન પરના અનધિકૃત કબજાઓને અટકાવશે. પૂજારી પાસે હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો વિકલ્પ છે. આ ઘટના ધાર્મિક મિલકતોના વ્યવસ્થાપન અને જાહેર હિતના મુદ્દા પર વધુ ચર્ચા ઉભી કરે છે.