ગુજરાતમાં ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણના 28 કેસ, આંકડાએ ઊભા કર્યા સવાલ

Gujarat Illegal Sex Determination Cases: ગુજરાતમાં ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણ અને ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ જાહેર કરવાના નોંધાયેલા કેસોએ ‘બેટી બચાવો, બેટી પઢાવો’ જેવા સરકારી અભિયાનો વચ્ચે કાયદાના અમલીકરણ અંગે સવાલ ઊભા કર્યા છે. એક સમાચાર પત્રના અહેવાલ મુજબ, કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયના આંકડા પ્રમાણે ગુજરાતમાં 2023થી 2025 દરમિયાન ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ જાહેર કરવાના કુલ 28 કેસ નોંધાયા હતા. ખાસ વાત એ છે કે 2024માં ગુજરાતમાં આવા કેસોની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો નોંધાયો હતો.

ગુજરાતમાં 3 વર્ષમાં 28 કેસ
આંકડા મુજબ ગુજરાતમાં 2023માં ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ જાહેર કરવાના 4 કેસ નોંધાયા હતા. 2024માં આ સંખ્યા વધીને 19 થઈ હતી, જ્યારે 2025માં ઘટીને 5 કેસ નોંધાયા હતા. એટલે ત્રણ વર્ષમાં ગુજરાતમાં કુલ 28 કેસ નોંધાયા. 2023ની સરખામણીમાં 2024માં કેસોની સંખ્યા લગભગ પાંચ ગણી થઈ હતી. 2025માં ઘટાડો થયો હોવા છતાં કેસોની સંખ્યા 2023 કરતાં વધુ રહી હતી.

ગુજરાતના 28 કેસ, દેશના કુલ કેસોમાં 15.2 ટકા હિસ્સો
દેશમાં 2023થી 2025 દરમિયાન ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ જાહેર કરવાના કુલ 184 કેસ નોંધાયા હતા. તેમાં ગુજરાતના 28 કેસનો હિસ્સો આશરે 15.2 ટકા થાય છે. રાજ્યવાર ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ હરિયાણામાં 108 કેસ નોંધાયા હતા, જ્યારે ગુજરાતમાં 28, રાજસ્થાનમાં 11, તમિલનાડુમાં 10, કર્ણાટકમાં 8, પંજાબમાં 3 અને મહારાષ્ટ્રમાં 1 કેસ નોંધાયો હતો. આ સરખામણી ગુજરાતના આંકડાને રાષ્ટ્રીય સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

2024માં કેસો કેમ વધ્યા? સરકાર સામે મોટો સવાલ
ગુજરાતમાં 2023ના 4 કેસથી 2024માં સીધા 19 કેસ સુધી પહોંચેલો ઉછાળો સૌથી મોટો સવાલ ઊભો કરે છે. શું 2024માં તંત્ર દ્વારા ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણ સામે તપાસ અને કાર્યવાહી વધારવામાં આવી હતી? કે પછી આવા કિસ્સાઓમાં ખરેખર વધારો થયો હતો? ઉપલબ્ધ આંકડાઓ માત્ર નોંધાયેલા કેસ દર્શાવે છે, તેથી વધારાનું ચોક્કસ કારણ આંકડાઓ પરથી નક્કી કરી શકાય નહીં. જોકે, આ ઉછાળો અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કેન્દ્રો અને ગર્ભ સંબંધિત તપાસની દેખરેખ અંગે ચર્ચા જરૂર ઊભી કરે છે.

PC&PNDT કાયદો શું કહે છે?
ભારતમાં Pre-Conception and Pre-Natal Diagnostic Techniques એટલે કે PC&PNDT Act હેઠળ લિંગ પસંદગી અને ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ છે. કાયદા હેઠળ ગર્ભ પહેલાં અને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન થતી કેટલીક તબીબી તપાસનો નિયમન કરવામાં આવે છે, જ્યારે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અને અન્ય નિદાન પદ્ધતિઓના દુરુપયોગને રોકવા માટે નોંધાયેલા કેન્દ્રો પર દેખરેખની વ્યવસ્થા છે. PC&PNDT કાયદાના અમલીકરણમાં State અને District Appropriate Authoritiesની મહત્વની ભૂમિકા છે. કેન્દ્ર સરકારની માર્ગદર્શિકા મુજબ આવી સત્તાઓને તપાસ, રેકોર્ડની ચકાસણી, શોધ અને જપ્તી જેવી કાર્યવાહી કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.

ગુજરાત સરકાર અને તંત્ર સામે સવાલ
ગુજરાતમાં ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણ રોકવા માટે અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કેન્દ્રોની તપાસ કેટલી નિયમિત થાય છે? 2024માં કેસો વધ્યા બાદ કઈ વધારાની કાર્યવાહી કરવામાં આવી? નોંધાયેલા 28 કેસમાંથી કેટલામાં તપાસ આગળ વધી અને કેટલામાં કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ? આવા સવાલોના જવાબ મહત્વના છે. માત્ર 28 નોંધાયેલા કેસોના આધારે ગુજરાતમાં ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણનું વાસ્તવિક પ્રમાણ નક્કી કરી શકાય નહીં, કારણ કે આ આંકડા નોંધાયેલા કેસો દર્શાવે છે, છુપાયેલી પ્રવૃત્તિઓ નહીં. પરંતુ 2024નો ઉછાળો અને ત્રણ વર્ષમાં નોંધાયેલા 28 કેસ એ જરૂર બતાવે છે કે PC&PNDT કાયદાના અમલીકરણ, અલ્ટ્રાસાઉન્ડ કેન્દ્રોની દેખરેખ અને ગેરકાયદેસર લિંગ પરીક્ષણ સામેની કાર્યવાહી પર વધુ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. ‘બેટી બચાવો’ના અભિયાન સાથે કાયદાનો અસરકારક અમલ પણ એટલો જ મહત્વનો છે. ગુજરાતમાં ગર્ભસ્થ શિશુનું લિંગ ગેરકાયદેસર રીતે જાહેર કરવાના કેસો સામે તંત્રની કાર્યવાહી કેટલી અસરકારક છે, તેનો જવાબ હવે આંકડાઓથી આગળ જઈને જમીન પરની કામગીરીથી મળવો જરૂરી છે.