અમદાવાદ: ‘પાણીના અંદરના રોબો-જવાન’!

અમદાવાદ ફાયર અને ઇમરજન્સી વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવતી બચાવો કામગીરી માટે લાવવામાં આવશે બે નવા અંડર વોટર રીમોટલી ઓપરેટેડ વ્હીકલ રોબોટ. મહાનગરપાલિકાની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીમાં 2 ' અન્ડરવોટર ROVs'   લેવાનો કરાયો નિર્ણય. શું છે આ 'અન્ડરવોટર ROVs' ? કેમ વસાવવામાં આવી રહ્યા છે? અને  કેટલો કરવામાં આવશે ખર્ચ ? જાણીયે વધુ વિગતે આ અહેવાલમાં...

અંડરવોટર ROVs...

અંડરવોટર આરઓવી એટલે કે રિમોટલી ઓપરેટેડ વ્હીકલ (Remotely Operated Vehicle) એક પ્રકારનું અદ્યતન યાંત્રિક રોબોટ અથવા વાહન છે જે પાણીની અંદર (સમુદ્ર, તળાવ અથવા નદીમાં) કામ કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. આ વાહનને માનવીય હસ્તક્ષેપ વિના, સપાટી પરથી (જેમ કે વહાણ અથવા પ્લેટફોર્મ પરથી) રિમોટ કંટ્રોલ દ્વારા નિયંત્રિત કરવામાં આવે છે. તેમાં સામાન્ય રીતે કેબલ (ટેથર) હોય છે જે વીજળી, ડેટા અને વિડિયો સિગ્નલને પ્રસારિત કરે છે, જેથી ઓપરેટરને વાસ્તવિક સમયમાં પાણીની અંદરના દ્રશ્યો જોવા મળે અને તેને કંટ્રોલ કરી શકે.આ આરઓવી વિવિધ કદ અને આકારમાં આવે છે – કેટલાક નાના અને પોર્ટેબલ હોય છે (જેમ કે મિની આરઓવી), જ્યારે કેટલાક મોટા અને હેવી-ડ્યુટી હોય છે જે હજારો મીટરની ઊંડાઈમાં કામ કરી શકે છે. તેમાં સામાન્ય રીતે કેમેરા, લાઇટ્સ, સેન્સર્સ (જેમ કે સોનાર, તાપમાન માપક, પીએચ મીટર), મેનીપ્યુલેટર આર્મ્સ (રોબોટિક હાથ જે વસ્તુઓને પકડી શકે અથવા કાપી શકે) અને પ્રોપેલર્સ (જે તેને હિલચાલ કરાવે છે) જેવા સાધનો હોય છે.

મુખ્ય ઉપયોગો...

ROVs ના વપરાશ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક છે અને તેનો આધુનિક તકનીકી અને વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફાળો પણ છે. મુખ્યત્વે ROVs નો ઉપયોગ સમુદ્રી અન્વેષણ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગોમાં, સૈન્ય અને સુરક્ષા બળોમાં, શોધ અને બચાવ કાર્યોમાં, કોરલ રીફ્સના અભ્યાસ કરવામાં અને આર્કિયોલોજી જેવા ક્ષેત્રે કરવામાં આવતો હોય છે.

અમદાવામાં 'અંડરવોટર ROV'...

ફાયર અને ઈમરજન્સી વિભાગ માટે AMC દ્વારા ₹ 1.96 કરોડના ખર્ચે 2 અંડર વોટર રીમોટલી ઓપરેટેડ વ્હીકલ રોબોટ્સ ખરીદવામાં આવશે. પાણીની સપાટીથી 200 મીટર ઊંડાણમાં કામગીરી કરવા માટે સક્ષમ અને વધુમાં વધુ 100 કિલોગ્રામ વજન ઊંચકીને સપાટી પર લાવી શકાય તેવું કારગર મશીન છે. રાત્રિ દરમિયાન કામગીરી કરવા માટે ઉત્તમ રોબોટ છે.

અમદાવાદમાં 11 કિમી લંબાઈનો સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ અને 150 થી વધુ નાના મોટા જળાશયો આવેલા છે. અવાર નવાર ફાયર અને ઇમરજન્સી વિભાગના કર્મચારીઓને પાણીના બચાવ કામગીરીમાટેના કોલ મળતા હોય છે. પાણીમાં કામગીરી કરતા ઘણો સમય જતો હોય છે અને દિવસ રાત કામ કરવું પડતું હોય છે. ઘણી વાર તળાવો, નદી, નાળા   કે જ્યાં માણસ પડેલ હોય, હત્યા કરીને મૃતદેહ નાખવામાં આવ્યો હોય, આપઘાત કરેલ હોય અથવા ગુનામાં ઉપયોગ કરેલ સાધન સામગ્રી પણ તળાવ કે નદીમાં આરોપીઓ દ્વારા ફેંકવામાં આવતી હોય છે, આવા કિસ્સાઓમાં કામગીરી કરવા ફાયરના જવાનોને રાત્રિના સમયે, વધારે પડતા ગંદા પાણીમાં ઊતરવું મુશ્કેલ પડતું હોય છે તેવા સમયે પાણીમાં ઉતર્યા વગર પાણીની અંદર કામગીરી કરવા માટે આ રોબોટ ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે.

 મરજીવા અને મશીનની કામગીરીમાં અંતર...

મરજીવાઓની પાણીના ઊંડાણમાં જવાની એક મર્યાદા હોય છે. સામાન્ય રીતે પાણીની સપાટીથી 40 મીટર ઊંડાણ સુધીનુંજ દબાણ માનવી શરીર સહન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું હોય છે. પાણીની અંદર કામ કરવામાં મરજીવાઓનો સમય પણ ખર્ચ થતો હોય છે. જ્યારે આ અંડરવોટર ROVs 200 મીટર એટલે કે 650 ફૂટ જેટલા પાણીમાં ઊંડાણ સુધી દબાણ સહન કરી શકે અને ઝડપી કામ પણ કરી શકે છે. દિવસ હોય કે રાત, પાણી સાફ હોય કે ગંદુ અંડરવોટર ROVs બધેજ કામ કરી શકે છે. પાણીની અંદરથી કોઈ પણ વસ્તુ બહાર લાવવું પણ મુશ્કેલી ભર્યું કામ છે, પાણીના દબાણને કારણે પાણીમાં રહેલ જે તે વસ્તુને બહાર લાવવી પણ મરજીવા માટે મુશ્કેલ સાબિત થાય છે. અંડરવોટર ROVs 100 કિલોગ્રામ જેટલી વજન વાળી વસ્તુને સરળતાથી બહાર પણ લાવી શકશે.

AMCના સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના ચેરમેન દેવાંગ દાણીના કહ્યા મુજબ "શહેરમાં ઘણી બધા જળાશયો આવેલ છે જ્યાં આ રોબોટ્સ ફાયર વિભાગને ઝડપી કામગીરી કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે એ માટે 2 રોબોટસ્ ખરીદવાનો સ્ટેન્ડિંગ કમિટીમાં નિણર્ય લેવામાં આવ્યો છે.”