દારૂબંધીની દંભભરી નીતિએ ખંખેર્યું ગુજરાત

ગુજરાતમાં દારૂબંધી અમલમાં છે, પરંતુ આ નીતિ હવે માત્ર કાગળ પરના આંકડાઓ જેટલી જ છે. દમણ અને દીવના અપક્ષ સંસદસભ્ય ઉમેશ પટેલે લોકસભાના ફલોર પર દાવો કર્યો કે દર વર્ષે ગુજરાતમાં રૂ. ૩૦,૦૦૦ કરોડના IMFL નો દારૂ ગેરકાયદેસર રીતે  પ્રવેશ  કરે છે અને પીવાય છે. આ કોઈ રસ્તા પરના વિનોદી અંદાજ નથી, ન કોઈ ચા-ઠેલા પરની ગપ્પાગોષ્ઠી—આ દેશનાં સર્વોચ્ચ લોકતંત્રના મંચ પર મુકાયેલો આક્ષેપ છે. આટલો વિશાળ ગેરકાયદેસર વેપાર રાજ્યની નીતિઓ અને અમલીકરણ પર સીધી આંગળી ઊઠાવે  છે.

ભારત સરકારના અંદાજ મુજબ દેશના રાજ્યોને આબકારી કરથી દર વર્ષે રૂ. બે લાખ કરોડની આવક થાય છે. મહારાષ્ટ્રને જ IMFL વેચાણમાંથી આબકારી જકાતની આવક રૂ. ૨૩,૨૫૦ કરોડની છે. તાજેતરનાં આંકડાએ બતાવ્યું કે 2024માં સપ્ટેમ્બર સુધી ૩૨.૧૯ કરોડ લિટર વિદેશી દારૂ વેચાયો હતો, જ્યારે 2025માં વધેલી ડ્યુટીના કારણે આ જ સમયગાળામાં માત્ર ૧૫ કરોડ લિટર વેચાયો—આમ કાયદેસર વેચાણનો દરેક આંકડો જાહેર છે. પરંતુ ગુજરાતમાં ગેરકાયદેસર વેચાણનો કોઈ રેકોર્ડ નથી, માત્ર રેકેટ છે.

મુદ્દો simple છે—દારૂ સારો કે ખરાબ એની ચર્ચા નહીં, ચર્ચા એ છે કે જો દારૂ વહે જ રહ્યો છે, પોલીસને ખબર છે, નેતાઓને ખબર છે, હોમ ડિલિવરી સુધીની ફરિયાદ લોકસભા સુધી પહોંચે છે, તો પછી પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે:
“કાયદેસર આવક કેમ નહીં મેળવી શકાય, અને એમાંથી રાજ્યની તિજોરી ભરી સમાજલક્ષી કામો કેમ ન થાય?”

ગુજરાતમાં ૩૩૭ એવી શાળાઓ છે જે એક જ ઓરડામાં ચાલે છે. જો એક સ્માર્ટ ક્લાસરૂમ રૂ. ૧૦ લાખમાં બને, તો પાંચ રૂમ સાથેની સેટઅપ માટે કુલ રૂ. ૧૬૮ કરોડ જેટલો ખર્ચ થાય—આ રકમ તો આબકારી આવકનો ભાગ માત્રથી જ ઉઠી શકે.

૧૬૦૬ સરકારી શાળાઓ એક જ શિક્ષકથી ચાલે છે. દરેક શાળામાં ૫ શિક્ષકની જરૂર ગણીએ અને સરેરાશ પગાર રૂ. ૨૫,૦૦૦ પ્રતિ મહિનો રાખીએ તો સરકારને માસિક રૂ. ૨૦ કરોડ અને વાર્ષિક રૂ. ૨૪૦ કરોડ જ જોઈએ—દારૂબંધીની આબકારી આવક આ જરૂરિયાતને સરળતાથી પૂરી કરી શકે.

રાજ્યની ૫૩૧૯ શાળાઓમાં શૌચાલય જ નથી. દરેક શાળામાં પાંચ ટોઈલેટ બનાવવા સાવ સામાન્ય રૂ. ૨૦૦ કરોડ જેટલો કેપિટલ ખર્ચ આવે છે. મેઇન્ટેનન્સ માટે દર વર્ષે બે કરોડ. આટલું પણ ગેરકાયદેસર દારૂના કાળા બજાર કરતાં કાયદેસર આવકમાં વધુ સરળતાથી શક્ય છે.

આપણે દર વખત ગાંધીનાં નામે દારૂબંધીની વાત કરીએ છીએ. પરંતુ ગાંધીએ દંભ શીખવ્યો નહોતો. દારૂબંધી કાગળ પર હોય અને વાસ્તવિકતા ગેરકાયદેસર દારૂની નદીઓ હોય તો નીતિ નહીં—દંભ ચાલે છે.

પ્રશ્ન એ છે:
જો દારૂ વાસ્તવમાં બંધ નથી થવાનો, તો શું દંભ જાળવીને કાળી કમાણી નેતાઓ અને અધિકારીઓને આપવી યોગ્ય છે કે રાજ્યની તિજોરી ભરીને શાળાઓ, હોસ્પિટલ અને રસ્તાઓમાં રોકાણ કરવું યોગ્ય?

સમાજે પહેલા નક્કી કરવું પડશે—
દંભ ચાલુ રાખવો છે કે વિકાસને પસંદ કરવો છે?

અને જો દંભ છોડવો મુશ્કેલ લાગે, તો પછી એવું દબાણ તો જરૂર ઊભું કરવું પડશે કે:
“એક ટીપું પણ ગેરકાયદેસર દારૂ ગુજરાતમાં ન વેચાય.”
શું આ શક્ય છે?
જો ન હોય—તો આજની પરિસ્થિતિમાં દારૂબંધી ઉઠાવવી જ સર્વોત્તમ છે.