શાંતિ પુરસ્કારો અને હથિયારો: એક વિરોધાભાસી વારસો

ભૌગોલિક રાજકીય નાટ્યના એક અસાધારણ પ્રદર્શનમાં, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ તરફથી નોબેલ શાંતિ પુરસ્કારની નોમિનેશન મળી—બરાબર તે જ દિવસે જ્યારે તેમણે યુદ્ધગ્રસ્ત યુક્રેનને વધુ હથિયારો મોકલવાનું વચન આપ્યું હતું. આ વિરોધાભાસ અવગણી શકાય તેવો નથી. આવા સમયે જ્યારે વૈશ્વિક કૂટનીતિ તણાવ ઘટાડવાના નમૂના તરીકે કામ કરવી જોઈએ, ત્યારે આજના નેતાઓ સિદ્ધાંતોને બદલે સત્તાના પ્રિઝમ દ્વારા શાંતિની નવી વ્યાખ્યા કરતા દેખાય છે.

આ આગામી પેઢીને શું સંદેશ આપે છે?

આધુનિક નેતૃત્વ ટકાઉ મૂલ્યોની ઉપર વ્યવહારિક જીતોની ઉજવણી કરે છે. યુદ્ધવિરામ કરવામાં આવે છે જ્યારે હથિયારોના સોદા પર સહી કરવામાં આવે છે. નેતાઓને શાંતિ સ્થાપનાર તરીકે પ્રશંસા મળે છે જ્યારે તેઓ બીજી બાજુ યુદ્ધની મશીનરીને બળતણ પૂરું પાડે છે. વધેલી લશ્કરી સહાયના વચન પછી તરત જ ટ્રમ્પને નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર માટે નોમિનેટ કરીને, નેતન્યાહુ અને તેમના અમેરિકી સમકક્ષે કદાચ તે નૈતિક સ્પષ્ટતાને ધૂંધળી કરી દીધી છે જે એક સમયે રાજનેતાગીરીને વ્યાખ્યાયિત કરતી હતી.

આનો અર્થ એ નથી કે કૂટનીતિ માટે કદીકદી દબાણની જરૂર હોતી નથી. પરંતુ જ્યારે શાંતિને નૈતિક અનિવાર્યતા તરીકે નહીં પણ શ્રેષ્ઠ ફાયરપાવરના ઉપઉત્પાદન તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે, ત્યારે આપણે એક ખતરનાક વૈશ્વિક નીતિને સામાન્ય બનાવવાનું જોખમ લઈએ છીએ—જ્યાં હેતુ સાધનોને ન્યાયસંગત ઠેરવે છે, અને દેખાવ વસ્તુને વટાવી જાય છે.

નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર, ઐતિહાસિક રીતે, વિભાજન કરતાં સંવાદની હિમાયત કરનારાઓ માટે આરક્ષિત હતો. પ્રાદેશિક યુદ્ધવિરામ કરાવતા હોય તેવી વ્યક્તિને નોમિનેટ કરવું જે એક જ સમયે હથિયારોનો સક્રિય પુરવઠો પણ કરે છે, તે આ વારસાને ગૂંચવણમાં મૂકે છે.

આજની યુવા પેઢી જે આ ઘટનાઓને જોઈ રહી છે, તેમના માટે નેતૃત્વ હવે વ્યૂહાત્મક દ્વૈતતાની રમત જેવું લાગે છે—સૂટમાં બલવાન લોકો, જે સાથીઓને પ્રશંસાથી પુરસ્કાર આપે છે અને બીજાઓને "સુરક્ષા"ના નામે હથિયારથી સજ્જ કરે છે.