ગાંધીનગરને પ્રશ્ન: ગુજરાતમાં ‘ફેમિસાઇડ’ કાયદો કેમ નથી?

ગુજરાતમાં ફેમિસાઇડનું અભાવ: જેન્ડર (લિંગ) અસંતુલન, હિંસા અને સમાજનું ભવિષ્ય

ઈટાલી તાજેતરમાં ફેમિસાઇડને કાયદેસર ગુનો જાહેર કરી આજીવન સજાની જોગવાઈ સાથે વિશ્વને સંદેશ આપ્યો છે કે મહિલાઓ પર લિંગ આધારિત હત્યા સામાન્ય ગુનો નથી. સ્પેન 1996થી આ વિચારને કાયદામાં ઢાળે છે, મેક્સિકોએ 2012માં પ્રથમ સ્ટેન્ડઅલોન ફેમિસાઇડ કાયદોબનાવ્યો.
વિશ્વના 29 દેશો આજે ફેમિસાઇડને અલગ ગુના તરીકે ઓળખે છે.

પરંતુ ભારત—અને ખાસ કરીને ગુજરાત—હજી આ સત્યને સ્વીકારવા તૈયાર નથી.

ફેમિસાઇડ એટલે શું?

ગુજરાતીમાં કહીએ તો ફેમિસાઇડ એટલે:
“સ્ત્રીની હત્યા, માત્ર તે સ્ત્રી છે એટલે.”
આમાં પતિ-સાસરીયાની હિંસા, ‘ઓનર કિલિંગ’, પ્રેમ સંબંધની હિંસા, અથવા ઘેરેલું દમન—બધું સામેલ છે.
વિશ્વમાં 2023માં 51,100 મહિલાઓ તેમની જાતીય ઓળખને કારણે પરિવાર અથવા પાર્ટનર દ્વારા મારી નાખવામાં આવી. આ આંકડો પણ અધૂરો છે.

ભારતનો કડવો ચહેરો: કાયદો નહીં, માત્ર ઉપધારા

ભારતમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) આવેલા છતાં ફેમિસાઇડ માટે અલગ કાયદો નથી.
સ્ત્રી હત્યાને સામાન્ય હત્યા તરીકે ગણવામાં આવે છે—જેમાં ‘લિંગ આધારિત મંત્રણા’ની ઓળખ જ થતી નથી.

NCRB મુજબ:

• 2020માં મહિલાઓ પર અત્યાચારના કેસ: 3,71,503

• 2021માં વધીને: 4,28,278

સજા ઓછું, તપાસ ધીમી, ન્યાયમાં મોડું—આ બધું પ્રોત્સાહન આપે છે જાતિ આધારિત હિંસાને.

ગુજરાત—લિંગ અસંતુલનથી ઘેરાયેલું રાજ્ય

ગુજરાતનો સૌથી ચિંતાજનક મુદ્દો છે લિંગ અનુપાતમાં ખતરનાક ઘટાડો.
2011ની ગણતરી અનુસાર અમુક જિલ્લાઓમાં આ સ્થિતિ ચોંકાવનારી છે:

• કચ્છ – 908

• મહેસાણાં – 926

• રાજકોટ – 927

• આનંદ – 925

• ગાંધીનગર – 923

જાતિ આધારિત વલણ, પુત્રમોહ અને સ્ત્રી-ભ્રૂણહત્યાના કારણે આ આંકડા ઠંડા આંસુઓની જેમ વહી જાય છે.

વિવાહ બજારમાં ખાડો: ગુજરાતના વરરાજા ઓડિશા સુધી

આ જ લિંગ અસંતુલનના કારણે—ખાસ કરીને પટેલ, રાજપૂત, અને કેટલાક અન્ય સમુદાયોમાં—
વધુમાં વધુ યુવાનોને વરરાજીઓ મળતી નથી.

પરિણામે,

• ઓડિશા

• ઝારખંડ

• છત્તીસગઢ

• છત્તીસગઢની આદિવાસી વસાહતો

માંથી યુવતીઓ સાથે લગ્ન કરવાની ઘટનાઓ વધી છે.
આમાંથી અનેક લગ્ન આર્થિક દબાણ, મધ્યસ્થીઓના શોષણ, અને સામાજિક તાણ પર આધારિત હોય છે.

‘લુટેરી દુલ્હન’ ગેંગ: લિંગ અસંતુલનનું અંધારું પરિણામ

ગુજરાતમાં ‘લુટેરી દુલ્હન’ તરીકે ઓળખાતા ઠગાઈના કેસો વધી રહ્યા છે.
આ ગેંગો:

• દલાલો દ્વારા લગ્ન કરાવે

• થોડા દિવસોમાં વરરાજાને દવા કરીને કે ભય પેદા કરીને લૂંટી લે

• પરિવારને ધમકી આપીને ભાગી જાય

આ પ્રકરણો એ સાબિત કરે છે કે લિંગ અનુપાત માત્ર આંકડો નથી—તે સીધી રીતે ગુનાખોરીને જન્મ આપે છે.

ગુજરાત માટે માર્ગ શું?

વિશ્વના ઉદાહરણો સાફ કહી જાય છે—
ફેમિસાઇડને અલગ ગુના તરીકે ઓળખવાથી જ સચોટ ડેટા, સખત સજા અને જવાબદારીની પ્રક્રિયા પ્રભાવી બને છે.

ગુજરાત અને ભારત બંને માટે હવે સમય આવી ગયો છે કે:

• ફેમિસાઇડને અલગ કાયદા તરીકે સ્વીકારવું

• તપાસ માટે જાતિ સંવેદનશીલ પ્રોટોકોલ બનાવવું

• સ્ત્રીયોની હત્યા અંગે સ્પષ્ટ ડેટા એકત્રિત કરવું

• ન્યાય પ્રક્રિયા ઝડપી અને પારદર્શક બનાવવી

લિંગ અસંતુલન ધરાવતા રાજ્ય માટે આ માત્ર કાયદો નહીં—સમાજના ભવિષ્યનો પ્રશ્ન છે.