SIR વિવાદ: સવાલ માત્ર જ્ઞાનેશ કુમારનો નથી, લોકશાહીના વિશ્વાસનો છે...!

CEC Gyanesh Kumar Controversy: ચૂંટણી પંચ પર વિશ્વાસ એ લોકશાહીની સૌથી મજબૂત દીવાલ છે. મતદાર મતદાન મથક સુધી જાય છે ત્યારે તેની સાથે એક વિશ્વાસ હોય છે—કે તેની પસંદગી સુરક્ષિત છે, મતદાર યાદી નિષ્પક્ષ રીતે તૈયાર થાય છે અને ચૂંટણીની સમગ્ર પ્રક્રિયા કોઈ વ્યક્તિ, પક્ષ કે સત્તાના દબાણથી ઉપર રહીને ચાલે છે. પરંતુ SIR વિવાદ અને હવે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ બાદ આ જ વિશ્વાસ સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.

10 મહિનામાં 14 વાંધા, સવાલો હવે ગંભીર બન્યા
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના તપાસ અહેવાલ મુજબ, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુ અને વિવેક જોશીએ છેલ્લા 10 મહિનામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત ચૂંટણી પંચના કેટલાક નિર્ણયો અને પગલાં સામે લેખિત વાંધા નોંધાવ્યા હતા. અહેવાલમાં Form-6માં ફેરફાર, મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવા અને ફરી ઉમેરવા તથા મતદાર ડેટાબેઝના નિયંત્રણ જેવા મુદ્દાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. કેટલાક પગલાં અંગે ‘અનધિકૃત’ અને ‘ગેરકાયદેસર’ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ થયાનો પણ અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે.

પ્રેસ રિલીઝ નહીં, જ્ઞાનેશ કુમારના સીધા જવાબ જોઈએ
જો આ અહેવાલમાં દર્શાવાયેલી બાબતો ખોટી છે તો જ્ઞાનેશ કુમારે સામે આવીને સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ. જો તેમાં તથ્ય છે તો પણ દેશના મતદારોને જવાબ મળવો જોઈએ. કારણ કે આ કોઈ સામાન્ય સરકારી વિભાગનો આંતરિક મતભેદ નથી. વાત સીધી મતદાર યાદી અને મતાધિકાર સાથે જોડાયેલી છે. લોકશાહીમાં ચૂંટણી પંચ માત્ર ચૂંટણી કરાવતી સંસ્થા નથી. તે ચૂંટણી પ્રક્રિયાનો વિશ્વસનીય રેફરી છે. અને જ્યારે રેફરીની નિષ્પક્ષતા અંગે જ સવાલો ઊભા થાય ત્યારે માત્ર એક પ્રેસ રિલીઝથી વાત પૂરી થઈ જતી નથી.

મતભેદ નહીં, સવાલ પારદર્શિતાનો છે
ચૂંટણી પંચે કહ્યું છે કે અલગ-અલગ મંતવ્યો નિર્ણયપ્રક્રિયાનો સ્વાભાવિક ભાગ છે અને અંતિમ નિર્ણયો સામૂહિક પ્રક્રિયાનો ભાગ રહ્યા છે. ચૂંટણી પંચની અંદર મતભેદ હોવો પોતે કોઈ સંસ્થાકીય નિષ્ફળતાનો પુરાવો નથી—ભૂતકાળમાં પણ ચૂંટણી કમિશનરો વચ્ચે મતભેદ થયા છે. પરંતુ અહીં મૂળ પ્રશ્ન મતભેદનો નથી, પારદર્શિતાનો છે. 14 વખત વાંધા કેમ નોંધાયા? કયા નિર્ણયોને લઈને નોંધાયા? બે ચૂંટણી કમિશનરોની ચિંતા શું હતી? તેમના વાંધા બાદ શું કાર્યવાહી થઈ? Form-6માં ફેરફારની પ્રક્રિયા શું હતી? SIR દરમિયાન મતદાર યાદી સાથે જોડાયેલા નિર્ણયો કેવી રીતે લેવાયા? અને સૌથી મહત્વનું—આ તમામ બાબતોમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર તરીકે જ્ઞાનેશ કુમારની ભૂમિકા શું હતી? આ સવાલોના જવાબ પ્રેસ રિલીઝમાં નહીં, ખુલ્લી પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં મળવા જોઈએ.

જ્ઞાનેશ કુમાર સામે આવો, દેશના સવાલોના જવાબ આપો
ભૂતકાળમાં જ્યારે પણ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે, ત્યારે જાહેર ચર્ચા, સ્પષ્ટીકરણ અને સંસ્થાકીય જવાબદારીની જરૂરિયાત સામે આવી છે. આજે પણ એ જ માપદંડ લાગુ પડવો જોઈએ. જ્ઞાનેશ કુમારે પત્રકાર પરિષદ કરીને દેશ સામે બેસવું જોઈએ અને એક-એક સવાલનો જવાબ આપવો જોઈએ. આરોપોને રાજકીય ગણાવીને બાજુએ ધકેલી દેવા કરતાં દસ્તાવેજો, પ્રક્રિયા અને નિર્ણયોની સમયરેખા જાહેર કરવી વધુ અસરકારક જવાબ બની શકે. કારણ કે આજે સવાલ માત્ર વિપક્ષ શું કહે છે તેનો નથી. સવાલ એ છે કે સામાન્ય મતદાર શું માને છે?

સવાલ માત્ર વિપક્ષનો નથી, મતદારના વિશ્વાસનો છે
ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલે ચૂંટણી પંચની અંદરની નિર્ણયપ્રક્રિયા અંગે જે વિગતો જાહેર કરી છે, તેનાથી જાહેર ચર્ચા વધુ ઉગ્ર બની છે. જો ચૂંટણી પંચ પાસે દરેક સવાલનો સંતોષકારક જવાબ છે તો તેને ખુલ્લા મંચ પર મૂકવામાં સંકોચ શા માટે હોવો જોઈએ? લોકશાહી માત્ર ચૂંટણી યોજવાથી જીવંત રહેતી નથી. લોકશાહી ત્યારે મજબૂત રહે છે જ્યારે મતદારને ચૂંટણીની પ્રક્રિયા પર વિશ્વાસ હોય. SIRનો વિવાદ માત્ર મતદાર યાદીની સુધારણા અંગેનો વહીવટી વિવાદ બનીને રહી શકે તેમ નથી. જ્યારે ચૂંટણી પંચની અંદરથી જ નિર્ણયપ્રક્રિયા અંગે વાંધા નોંધાવ્યાના અહેવાલો સામે આવે, ત્યારે પારદર્શિતા હવે વિકલ્પ નથી—જવાબદારી છે.

ચૂંટણી પંચની વિશ્વસનીયતા સામે હવે સૌથી મોટો સવાલ
આથી જ્ઞાનેશ કુમાર સામે વ્યક્તિગત રાજકીય આરોપો મૂકવા કરતાં વધુ જરૂરી એક વાત છે: તેઓ સામે આવે, સવાલો સાંભળે અને જવાબ આપે. કારણ કે સવાલોના જવાબ આપવાથી ચૂંટણી પંચ નબળું નહીં પડે; જવાબ ન આપવાથી ઊભી થતી શંકા તેને વધુ નબળી બનાવી શકે છે. આજે સૌથી મોટો સવાલ કદાચ એ નથી કે SIR સાચું કે ખોટું. સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે મતદારને પોતાની મતદાર યાદી, પોતાના મત અને સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર કેટલો વિશ્વાસ રહે છે? અને આ સવાલનો જવાબ કોઈ રાજકીય પક્ષે નહીં, ચૂંટણી પંચે આપવાનો છે.