રતન ટાટાના અવસાન બાદ ટાટા સામ્રાજ્યમાં ભંગાણ?

Tata Sons Chairman Resign: ભારતના સૌથી મોટા અને પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારિક સમૂહ $400 બિલિયનના ટાટા ગ્રુપમાં અચાનક એક મોટો સંગઠનાત્મક ફેરફાર સામે આવ્યો છે. ટાટા સન્સના ચેરમેન એન. ચંદ્રશેખરને પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે. તેમણે 18 ઓગસ્ટના રોજ યોજાનારી ટાટા સન્સની વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) પહેલા જ આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. જોકે, તેમનું આ રાજીનામું તાત્કાલિક અસરથી અમલમાં આવશે નહીં. ચંદ્રશેખરન ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી પોતાનો વર્તમાન કાર્યકાળ પૂર્ણ કરશે, પરંતુ તે પછી તેઓ આ પદ પર ફરીથી નિમણૂકની માંગ કરશે નહીં. આ જાહેરાત બાદ દેશના આર્થિક જગત અને શેરબજારમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે.   40 વર્ષની સફરનો આદરપૂર્વક અંત પોતાના રાજીનામા અંગે એક ભાવુક અને સત્તાવાર નિવેદન આપતા એન. ચંદ્રશેખરને જણાવ્યું હતું કે તેમણે ટાટા સન્સ બોર્ડને પોતાના નિર્ણય વિશે માહિતગાર કરી દીધા છે અને કંપનીમાં નેતૃત્વના સરળ સંક્રમણ માટે ટૂંક સમયમાં યોગ્ય અનુગામીની શોધ શરૂ કરવા વિનંતી કરી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ટાટા ગ્રુપમાં તેમણે પોતાના વ્યાવસાયિક જીવનના 40 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે અને આ વિશ્વવિખ્યાત સંગઠનમાં યોગદાન આપવાની તક માટે તેઓ આભારી છે. ટાટા સન્સના ઘણા મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ્સ હાલમાં અતિ સંવેદનશીલ તબક્કામાં હોવાથી કર્મચારીઓ, રોકાણકારો અને ભાગીદારોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે ફેબ્રુઆરી 2027 પછીના નેતૃત્વ અંગે અત્યારથી જ સ્પષ્ટતા હોવી જરૂરી છે.   ટાટા ટ્રસ્ટ્સ સાથેનો ગંભીર વિવાદ એન. ચંદ્રશેખરનનું આ અચાનક રાજીનામું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ટાટા ગ્રુપ પોતાના વિવિધ વ્યવસાયોના વિસ્તરણ વચ્ચે આંતરિક સંગઠનાત્મક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું હતું. ટાટા સન્સ એ ટાટા ગ્રુપની પ્રાથમિક હોલ્ડિંગ કંપની છે, જે TCS, ટાટા મોટર્સ, ટાઇટન અને એર ઇન્ડિયા સહિત 30 થી વધુ મુખ્ય કંપનીઓનું નિયંત્રણ કરે છે. આ ટાટા સન્સમાં ‘ટાટા ટ્રસ્ટ્સ’ સૌથી મોટો શેરહોલ્ડર છે અને 66% જેટલો બહુમતી હિસ્સો ધરાવે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચંદ્રશેખરનની પુનઃનિયુક્તિ, નવા વ્યવસાયોમાં થઈ રહેલું મોટું મૂડી રોકાણ, દેવાની સ્થિતિ અને શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપના એક્ઝિટ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ટાટા ટ્રસ્ટ્સ અને બોર્ડ વચ્ચે ગંભીર મતભેદો ઉભા થયા હતા.   નોએલ ટાટાની કડક શરતો અને અણબનાવ રતન ટાટાના અવસાન બાદ ટાટા ટ્રસ્ટના ચેરમેન બનેલા નોએલ ટાટા અને એન. ચંદ્રશેખરન વચ્ચે કેટલાક મુખ્ય મુદ્દાઓ પર વ્યાપક મતાંતર હોવાના અહેવાલો વહેતા થયા હતા. નોએલ ટાટા દ્વારા ટાટા સન્સના સંચાલન માટે કેટલીક ચોક્કસ શરતો લાદવામાં આવી હતી, જેમાં ટાટા સન્સને ક્યારેય સ્ટોક એક્સચેન્જ પર લિસ્ટેડ ન કરવી, કંપનીનું દેવું ઓછું રાખવું અને નવા વ્યવસાયોના પ્રદર્શન પર કડક મોનિટરિંગ રાખવું સામેલ હતું. આ ઉપરાંત, નિવૃત્તિ વય 65 વર્ષ સાથે સુસંગત રહીને નોએલ ટાટાએ ચંદ્રશેખરન માટે માત્ર બે વર્ષનો કાર્યકાળ રાખવાની પણ તરફેણ કરી હતી. ચંદ્રશેખરન પોતે 63 વર્ષના છે અને તેઓ પોતાની પુનઃનિયુક્તિનો નિર્ણય કોઈપણ પ્રકારના વિવાદાસ્પદ કે અસ્પષ્ટ મતદાન પર છોડવા માગતા ન હતા.   ફેબ્રુઆરીની બેઠકમાં નિર્ણય અટવાયો અહેવાલો અનુસાર, ટાટા સન્સના ચેરમેન તરીકે ચંદ્રશેખરનને વધુ પાંચ વર્ષનો બીજો કાર્યકાળ આપવા માટે સર દોરાબજી ટાટા ટ્રસ્ટ અને સર રતન ટાટા ટ્રસ્ટે શરૂઆતમાં સર્વાનુમતે ભલામણ કરી હતી. આ પ્રસ્તાવ 24 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ ટાટા સન્સ બોર્ડ સમક્ષ પણ મૂકવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ તે મીટિંગમાં નોએલ ટાટાએ એર ઇન્ડિયા સહિત ગ્રુપના કેટલાક નવા સાહસોના પ્રદર્શન અને ભારે મૂડી વપરાશ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. બોર્ડના તમામ સભ્યો તરફથી સર્વસંમતિથી સમર્થન ન મળતા, ચંદ્રશેખરને પોતે જ તમામ પક્ષો વચ્ચે એકતા જાળવવા આ નિર્ણયને મુલતવી રાખવાની સલાહ આપી હતી. છ મહિનાનો સમય વિતી ગયા છતાં આ મામલે કોઈ અંતિમ ઉકેલ ન આવતા તેમણે આખરે પોતાનો દાવો પાછો ખેંચી લીધો છે.   AGM પહેલા કાનૂની ગૂંચવણનો સામનો ટાટા સન્સની વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) 18 ઓગસ્ટના રોજ યોજાવાની છે. ચેરમેન તરીકે ચાલુ રહેવા માટે ચંદ્રશેખરનનું ટાટા સન્સના ડિરેક્ટર તરીકે પુનઃનિયુક્ત થવું અનિવાર્ય હતું, જેના પર આ AGMમાં મતદાન થવાનું હતું. પરંતુ સર રતન ટાટા ટ્રસ્ટને લગતી એક તપાસ પ્રક્રિયાને કારણે મહારાષ્ટ્ર ચેરિટી કમિશનર દ્વારા ટ્રસ્ટીઓ પર કેટલાક મુખ્ય નિર્ણયો લેવા અંગે મર્યાદાઓ મુકવામાં આવી હતી. ટ્રસ્ટના ટ્રસ્ટીઓ પૈકી નોએલ ટાટા, ડેરિયસ ખંભટ્ટા અને જહાંગીર જહાંગીરે AGMમાં મતદાનની પરવાનગી મેળવવા અરજી કરી હતી, જ્યારે વિજય સિંહ અને વેણુ શ્રીનિવાસને આ વિનંતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા ન હતા. આવી અનિશ્ચિતતા અને સંભવિત વિવાદાસ્પદ વોટિંગથી બચવા માટે જ ચંદ્રશેખરને 12 ઓગસ્ટના રોજ રાજીનામાની જાહેરાત કરી દીધી.   ઐતિહાસિક સિદ્ધિઓથી ભરેલો સુવર્ણ કાર્યકાળ એન. ચંદ્રશેખરને જાન્યુઆરી 2017 માં ટાટા સન્સની કમાન સંભાળી હતી. તેઓ ટાટા ગ્રુપના 150 વર્ષથી વધુના ઇતિહાસમાં પ્રથમ એવા ચેરમેન હતા જેઓ ટાટા પરિવારના સભ્ય કે સ્થાપક પરિવારના વંશજ ન હતા. 1987 માં સોફ્ટવેર પ્રોગ્રામાર તરીકે TCSમાં જોડાયેલા ચંદ્રશેખરન 2009 માં TCSના CEO બન્યા અને ત્યારબાદ 2017 માં ટાટા સન્સના ચેરમેન બન્યા હતા. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ ગ્રુપની કુલ આવક નાણાકીય વર્ષ 2020 માં ₹7.89 લાખ કરોડ હતી, જે નાણાકીય વર્ષ 2026 માં વધીને ₹16.24 લાખ કરોડ થઈ ગઈ. આ જ સમયગાળા દરમિયાન ચોખ્ખો નફો ₹32,000 કરોડથી વધીને ₹1.71 લાખ કરોડ અને લિસ્ટેડ કંપનીઓનું માર્કેટ કેપ ₹9.31 લાખ કરોડથી વધીને ₹24.39 લાખ કરોડ પર પહોંચી ગયું હતું.   ટાટા સન્સનો મજબૂત નાણાકીય આધાર ચંદ્રશેખરનના કાર્યકાળ દરમિયાન હોલ્ડિંગ કંપની ટાટા સન્સની પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ પણ ખૂબ મજબૂત બની હતી. તાજેતરના નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના આંકડા અનુસાર, ટાટા સન્સનો સ્ટેન્ડઅલોન ચોખ્ખો નફો 21.8% ના વધારા સાથે ₹31,961 કરોડ નોંધાયો હતો. કંપનીની કુલ આવક પણ 9.1% વધીને ₹42,366.55 કરોડ થઈ હતી. જોકે, એર ઇન્ડિયા અને સેમિકન્ડક્ટર જેવા નવા કેપિટલ-ઇન્ટેન્સિવ વ્યવસાયોમાં વિશાળ મૂડી રોકાણને કારણે શરૂઆતી તબક્કે નુકસાન વધ્યું હતું, પરંતુ ચંદ્રશેખરને તેને ગ્રુપના લાંબા ગાળાના ભવિષ્ય માટે અત્યંત જરૂરી વ્યૂહાત્મક પગલાં ગણાવ્યા હતા.   શેરબજારમાં રેકોર્ડબ્રેક રૂ. 44,000 કરોડ ધોવાયા ચંદ્રશેખરનના અચાનક રાજીનામા અને નેતૃત્વની અનિશ્ચિતતાના સમાચારે બુધવારે ભારતીય શેરબજારમાં ટાટા ગ્રુપના શેરોમાં ભારે વેચવાલીનું વાતાવરણ સર્જ્યું હતું. રોકાણકારોમાં ફેલાયેલી અસુરક્ષાના કારણે ટાટા ગ્રુપની લિસ્ટેડ કંપનીઓના કુલ માર્કેટ કેપમાંથી એક જ દિવસમાં ₹44,000 કરોડથી વધુનું ધોવાણ થઈ ગયું હતું. TCSના શેરમાં 4.10% થી 4.97% નો કડાકો બોલ્યો હતો, જ્યારે ટાટા મોટર્સ 2.70%, તેજસ નેટવર્ક્સ 2.14%, ટાટા એલેક્સી 1.84%, IHCL 1.32%, ટાઇટન 1.14%, ટાટા પાવર 1.12%, વોલ્ટાસ 1.10% અને ટાટા સ્ટીલ 1.09% જેટલા ઘટીને બંધ રહ્યા હતા. સામે પક્ષે માત્ર ટાટા કેમિકલ્સ 1.13% અને ટાટા કેપિટલ 0.48% સુધારા સાથે ટ્રેડ થતા જોવા મળ્યા હતા.   ભવિષ્યના નેતૃત્વ પર લટકતી તલવાર એન. ચંદ્રશેખરન ફેબ્રુઆરી 2027 સુધી ચેરમેન તરીકે કાર્યરત રહેશે, જેનાથી ટાટા સન્સ બોર્ડ અને ટાટા ટ્રસ્ટ્સને નવા નેતાની પસંદગી માટે સમય મળશે. પરંતુ આ ઘટનાક્રમે ટાટા ગ્રુપ સમક્ષ અનેક મોટા સવાલો ઉભા કર્યા છે. હવે આર્થિક વિશ્લેષકો અને કોર્પોરેટ જગતની નજર એ વાત પર છે કે ફેબ્રુઆરી 2027 પછી $400 બિલિયનના આ વિશાળ સામ્રાજ્યની બાગડોર કોણ સંભાળશે? શું ટાટા ટ્રસ્ટ્સ ફરીથી ટાટા પરિવારમાંથી કોઈ વ્યક્તિને આગળ લાવશે કે પછી અન્ય કોઈ બહારના વ્યાવસાયિકને પસંદ કરશે? 18 ઓગસ્ટની AGM માં આ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા આવે છે કે કેમ, તેના પર સમગ્ર દેશની નજર ટકેલી છે.