ભારતીય Air Space પાકિસ્તાની જહાજો માટે પ્રતિબંધિત

પહેલગામ હુમલા પછી ભારત પાકિસ્તાની વિમાનો પર સંપૂર્ણ હવાઈ ક્ષેત્ર પ્રતિબંધ લાગુ કરે છે: વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક પરિણામો વધીરહ્યા છે

પાકિસ્તાનની સીવીલ એવીએશન કંપની, તથા પાકિસ્તાન જતાં-આવતાં કોમર્શિયલ હવાઇ જહાજ અને  વાયુ દળના વિમાન ભારતીય હવાઇ ક્ષેત્ર પરથી પસાર થઇ શકશે નહીં, હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ, 23 મે ના 11:59 PM UTC (24 મે ના સવારે 5:29 IST) સુધી અમલમાં રહેશે. ભૂરાજકીયરીતે  ખૂજ અસરકારક પગલું સાબિત થવાનું છે, કારણકે પાકિસ્તાનની સિવિલ એવિયેશન કંપનીને ખૂબ મોટું આર્થિક નૂકશાન થશે. થોડાદિવસો પહેલા પાકિસ્તાને તેવા હવાઇ ક્ષેત્રના ઉપયોગ પર ભારતીય જહાજ માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. જોકે, નવી દિલ્હીના NOTAM (નોટિસ ટુએર મિશન્સ) ખૂબ વ્યૂહાત્મક પગલું છે. ૨૨ એપ્રીલના રોજ પહેલગામ ખાતે ૨૬ ભારતીય પ્રવાસીઓને પાકિસ્તાનના આતંકવાદીઓએ મોતને ઘાટ ઉતાર્યા હતાં, તેના પગલે ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે તણાવ પેદા, આર્થિક-વ્યાપારીક સંબંધો પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે.

 

 ભારત સરકારે, પ્રતિશોધ માટે વધતી જતી આંતરિક માંગોનો સામનો કરતાં, પગલાંઓની એક શ્રેણી હાથ ધરી છે જે વ્યાપક દબાણ વ્યૂહરચનાતરફ ઇશારો કરે છે. આમાં સિંધુ જળ સંધિ મોકૂફ રાખવી, કેટલાક પાકિસ્તાની હાઈ કમિશનના કર્મચારીઓને પર્સોના નોન ગ્રાટા જાહેર કરવા, સરહદી પોસ્ટ બંધ કરવી અને પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે વિઝા રદ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

વિમાનન સંબંધિત આ નવીનતમ પ્રતિશોધ માત્ર પ્રતીકાત્મક નથી. પાકિસ્તાની એરલાઇન્સ—જે પહેલેથી જ નાણાકીય નબળાઈનો સામનો કરીરહી છે—હવે લોજિસ્ટિક અને આર્થિક કટોકટીનો સામનો કરી રહી છે. દક્ષિણપૂર્વ એશિયા, પૂર્વ એશિયા અને ઓશિનિયા જતી ફ્લાઇટ્સનેભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રને સંપૂર્ણપણે ટાળીને લાંબા પશ્ચિમી કોરિડોર મારફતે રૂટ બદલવાની ફરજ પડશે. સેક્ટર પર આધાર રાખીને વધારાનો ઉડાનસમય 60 થી 180 મિનિટની વચ્ચે હોઈ શકે છે, જે વધુ ઇંધણ બર્ન, ક્રૂ ખર્ચ અને સંભવિત શેડ્યૂલ વિક્ષેપમાં પરિણમે છે.

પ્રારંભિક ઉદ્યોગ મૂલ્યાંકન સૂચવે છે કે જો પ્રતિબંધ ઉનાળાના શેડ્યૂલ દરમિયાન ચાલુ રહે તો પાકિસ્તાનના ધ્વજ વાહક અને નાના ઓપરેટર્સનેદસ લાખો ડોલરના કામગીરી નુકસાન ભોગવવા પડી શકે છે. લગભગ 40 અઠવાડિક ફ્લાઇટ્સ જે સામાન્ય રીતે ભારત ઉપરથી ઉડે છે—કુઆલાલમ્પુર, બેંગકોક, જકાર્તા અને સિડની સહિતની સેવાઓ—હવે બિનઅર્થક્ષમ સેક્ટર સમયને કારણે રૂટ બદલવાનો અથવા સંપૂર્ણ રદ્દકરવાનો સામનો કરે છે.

ઇસ્લામાબાદમાં લશ્કરી આયોજકો કહેવાતા રીતે નવી દિલ્હી તરફથી વધતી ચાલો માટે તૈયાર થઈ રહ્યા છે, કારણ કે ભારતીય અધિકારીઓએજાહેરમાં પહલગામ હુમલા માટે જવાબદાર લોકોને "સરહદોથી પર અને કલ્પનાથી પર" શોધવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. પાકિસ્તાનના લશ્કરી વડાનુંભાષણ, જે વ્યાપકપણે ઉશ્કેરણીજનક માનવામાં આવે છે, તેણે આગમાં વધુ ઇંધણ ઉમેર્યું છે.

જોકે ઐતિહાસિક રીતે બંને દેશોએ તણાવના સમયગાળા દરમિયાન હવાઈક્ષેત્રનો હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે, આ નવીનતમ ટીટ-ફોર-ટેટભૂરાજકીય દાવ અને પાકિસ્તાનના નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્રની નાજુક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતાં વધુ ભારે પરિણામો લાવે છે. પ્રાદેશિક જોડાણોબદલાઈ રહ્યા છે અને વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં સંઘર્ષોને કારણે વૈશ્વિક હવાઈ કોરિડોર સંકોચાઈ રહ્યા છે, દક્ષિણ એશિયાના આકાશ હવે એકબીજા કટોકટીમાં ફસાયા છે—એક એવી કટોકટી જે સુરક્ષા, કૂટનીતિ અને આર્થિક યુદ્ધને સમાન માત્રામાં ભેળવે છે.