કેન્દ્ર સરકારે ઉધાર લક્ષ્યાંકમાં ₹1.20 લાખ કરોડ ઘટાડ્યા, હવે શું બદલાશે?

Central Government Reduces FY26 Market Borrowing: કેન્દ્ર સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે બજાર ઉધાર લક્ષ્યાંકમાં ₹1,20,494 કરોડનો ઘટાડો કર્યો છે. બજેટમાં નક્કી કરાયેલા ₹17.20 લાખ કરોડની સરખામણીમાં હવે સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર ₹15,99,506 કરોડ એટલે કે લગભગ ₹15.99 લાખ કરોડનું માર્કેટ બોરોઇંગ કરશે. નાણા મંત્રાલયે 25 સપ્ટેમ્બરે નાણાકીય વર્ષના બીજા છ મહિનાની Borrowing Plan જાહેર કરી હતી.

ઓક્ટોબરથી માર્ચ વચ્ચે ₹7.86 લાખ કરોડનું ઉધાર
કેન્દ્ર સરકાર ઓક્ટોબર 2026થી માર્ચ 2027 દરમિયાન ₹7.86 લાખ કરોડનું Gross Market Borrowing કરશે. આ રકમ Government Dated Securities એટલે કે સરકારી બોન્ડ જારી કરીને એકત્ર કરવામાં આવશે. બીજા છ મહિનાનું બજાર ઉધાર 23 સાપ્તાહિક હરાજી દ્વારા પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ Borrowing Planમાં ₹15,000 કરોડના Sovereign Green Bonds પણ સામેલ છે. સરકાર ગ્રીન અને પર્યાવરણ સંબંધિત પ્રોજેક્ટ્સ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા આવા બોન્ડ જારી કરે છે.

પ્રથમ છ મહિનામાં ₹8.13 લાખ કરોડનું બજાર ઉધાર
નાણાકીય વર્ષ 2026-27ના પ્રથમ છ મહિનામાં એટલે કે એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારનું બજાર ઉધાર ₹8,13,506 કરોડ રહેવાનું છે. પ્રથમ છ મહિના માટે અગાઉ નક્કી કરાયેલા ₹8.20 લાખ કરોડના લક્ષ્યાંકની સરખામણીમાં આ રકમ ઓછી છે. પ્રથમ છ મહિનાના ₹8.13 લાખ કરોડ અને બીજા છ મહિનાના ₹7.86 લાખ કરોડને મળીને FY2026-27 માટે કુલ Gross Market Borrowing ₹15,99,506 કરોડ થાય છે. આ બજેટ અંદાજ કરતાં ₹1,20,494 કરોડ ઓછું છે.

સરકાર બજારમાંથી ઉધાર કેમ લે છે?
કેન્દ્ર સરકાર પોતાના નાણાકીય ખર્ચ અને આવક વચ્ચેના તફાવતને પહોંચી વળવા માટે બજારમાંથી નાણાં ઉધાર લે છે. આ માટે Government Securities અને Bonds જારી કરવામાં આવે છે. બેંકો, વીમા કંપનીઓ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ અને અન્ય રોકાણકારો આ સરકારી સિક્યોરિટીઝ ખરીદે છે. નક્કી કરેલી મુદત પૂર્ણ થયા બાદ સરકાર મૂળ રકમ પરત કરે છે અને લાગુ પડતું વ્યાજ ચૂકવે છે. તેથી Government Borrowing દેશની નાણાકીય વ્યવસ્થા અને સરકારી દેવાના સંચાલનનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

₹15,000 કરોડના Sovereign Green Bonds
FY2026-27ના બીજા છ મહિનાના Borrowing Planમાં ₹15,000 કરોડના Sovereign Green Bondsનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ બોન્ડ દ્વારા સરકાર ગ્રીન અને પર્યાવરણલક્ષી પ્રોજેક્ટ્સ માટે ભંડોળ એકત્ર કરશે.

3 વર્ષથી 50 વર્ષ સુધીના Government Bonds
ઓક્ટોબર 2026થી માર્ચ 2027 દરમિયાન સરકાર 3, 5, 7, 10, 15, 30, 40 અને 50 વર્ષની મુદતવાળા Government Securities જારી કરશે. બીજા છ મહિનાના કુલ બજાર ઉધારમાં 10 વર્ષના બોન્ડનો હિસ્સો સૌથી વધુ 26.3 ટકા રહેશે. ત્યારબાદ 15 વર્ષના બોન્ડનો હિસ્સો 17.6 ટકા અને 5 વર્ષના બોન્ડનો હિસ્સો 12.1 ટકા રહેશે.

હવે સરકારનું કુલ Borrowing કેટલું રહેશે?
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે સુધારેલું Gross Market Borrowing ₹15.99 લાખ કરોડ છે. બજેટના ₹17.20 લાખ કરોડના મૂળ લક્ષ્યાંકની સરખામણીમાં આ ₹1.20 લાખ કરોડથી વધુનો ઘટાડો છે. હવે સરકારના બીજા છ મહિનાના Borrowing Plan હેઠળ ₹7.86 લાખ કરોડનું ઉધાર 23 સાપ્તાહિક હરાજી દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવશે.