Truecaller: ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) અને કોલર આઈડી એપ્લિકેશન ટ્રુકોલર વચ્ચે એક મોટો નિયમ સંઘર્ષ સામે આવ્યો છે. જો તમને ટ્રુકોલર પર તમારા ફોનના 1600 કે 140 નંબરના કોલ પર "બ્લોક્ડ" અથવા "સ્પામ" જેવું ટેગ દેખાતું હોય, તો તે ટૂંક સમયમાં બદલાઈ શકે છે. ટ્રાઇએ ટ્રુકોલર જેવી થર્ડ-પાર્ટી એપ્સને આવા મહત્વપૂર્ણ નિયમનકારી નંબરો પરથી આ પ્રકારના લેબલ દૂર કરવા સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે. નિયમનકારનું માનવું છે કે આવા ટેગ્સ સામાન્ય નાગરિકોમાં મૂંઝવણ પેદા કરે છે અને બેંકિંગ કે સરકારી વિભાગો જેવા અત્યંત જરૂરી કોલ્સ પ્રત્યે પણ લોકોનો અવિશ્વાસ વધારી દે છે.
1600 અને 140 નંબર શ્રેણીનો હેતુ અને મહત્વ TRAI દ્વારા 1600 નંબર શ્રેણીને માત્ર બેંકિંગ, નાણાકીય સેવાઓ અને વીમા (BFSI) ક્ષેત્રમાં સેવા તથા વ્યવહારિક કોલ્સ માટે જ વિશેષ રૂપે નિયુક્ત કરવામાં આવી છે. આ નંબરોનો ઉપયોગ રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI), સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI), વીમા નિયમનકારી અને વિકાસ સત્તામંડળ (IRDAI) તેમજ પેન્શન ફંડ નિયમનકારી અને વિકાસ સત્તામંડળ (PFRDA) હેઠળ આવતી સંસ્થાઓ દ્વારા થાય છે. સરકાર પણ નાગરિકો સુધી મહત્ત્વપૂર્ણ માહિતી પહોંચાડવા માટે આ જ શ્રેણીનો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે બીજી તરફ, 140 શ્રેણીના નંબરો મુખ્યત્વે વિવિધ ક્ષેત્રોની રજિસ્ટર્ડ કંપનીઓ દ્વારા કરાતા પ્રમોશનલ અને જાહેરાત કોલ્સ માટે આરક્ષિત રાખવામાં આવ્યા છે.
ટ્રાઈની નારાજગી અને કાયદેસર કોલ્સ પર અસર ટ્રાઇના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, 140 અને 1600 જેવી નિયમનકારી નંબર શ્રેણીને મનસ્વી રીતે સ્પામ કે બ્લોક્ડ ટેગ સાથે દર્શાવવી સંપૂર્ણપણે અયોગ્ય છે. આના કારણે યુઝર્સ આ મહત્વપૂર્ણ કોલ્સને પણ સ્પામ માનીને નજરઅંદાજ કરી દે છે. જો 1600 શ્રેણીના નંબરો પર આવા ટેગ યથાવત રહેશે, તો લોકો કોલ ઉપાડવાનું ટાળશે, જેના પરિણામે છેતરપિંડીની ચેતવણીઓ, બેંકિંગ વ્યવહાર ચકાસણી, OTP સૂચનાઓ, એકાઉન્ટ એલર્ટ અને સરકારી સંદેશાઓ જેવી નિર્ણાયક માહિતી નાગરિકો સુધી પહોંચી શકશે નહીં. ટેલિકોમ કોમર્શિયલ કોમ્યુનિકેશન્સ કસ્ટમર પ્રેફરન્સ રેગ્યુલેશન (TCCCPR) હેઠળ કોઈપણ થર્ડ-પાર્ટી એપને આ નંબરો ફિલ્ટર કરવાની છૂટ નથી.
ટ્રુકોલરનો પક્ષ અને સીઈઓનું નિવેદન આ સમગ્ર વિવાદ અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા ટ્રુકોલરના સીઈઓ રિષિત ઝુનઝુનવાલાએ TRAI ના ડ્રાફ્ટ નિયમોનો સખત વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે એપ્સને બ્લોક કરવાથી યુઝર્સની સુરક્ષા અને પારદર્શિતા જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. ટ્રુકોલરના ડેટા અનુસાર, ભારતમાં દરરોજ 140 અને 1600 શ્રેણીમાંથી 51 મિલિયનથી વધુ કોલ્સ કરવામાં આવે છે. છેલ્લા 8 મહિનામાં, યુઝર્સે 140-સિરીઝના 81 ટકા કોલ્સ અને 1600-સિરીઝના 79 ટકા કોલ્સ પોતાની મેળે અવગણ્યા છે, કારણ કે લોકોનો આ નંબરો પરથી વિશ્વાસ ઉઠી ચૂક્યો છે. દરરોજ યુઝર્સ 4,00,000 જેટલા 140-સિરીઝના અને 1,25,000 જેટલા 1600-સિરીઝના કોલ્સ મેન્યુઅલી બ્લોક કરી રહ્યા છે. સીઈઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ આ નંબરોને સીધા સ્પામ નથી કહેતા, પરંતુ માત્ર "વારંવાર બ્લોક થયેલ" બેજ આપે છે અને સરકારે નિયમોનો દુરુપયોગ કરનારાઓ સામે કડક પગલાં લેવા જોઈએ.
DND એપનો ઉપયોગ કરવા માટે નિયમનકારની ભલામણ વ્યક્તિગત નંબરોને મનસ્વી રીતે સ્પામ તરીકે લેબલ કરવાને બદલે, ટ્રાઇએ નાગરિકો માટે સત્તાવાર "ડુ નોટ ડિસ્ટર્બ (DND) પ્રેફરન્સ મેનેજમેન્ટ એપ" નો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપી છે. આ સત્તાવાર એપ દ્વારા યુઝર્સ 140 સિરીઝમાંથી આવતા અનિચ્છનીય પ્રમોશનલ કોલ્સને સરળતાથી બ્લોક કરી શકે છે. ટ્રાઇનું માનવું છે કે DND સિસ્ટમ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવી એ એકમાત્ર વધુ અસરકારક ઉકેલ છે, જેથી ગ્રાહકો પોતાની કોલિંગ પસંદગીઓનું સંચાલન જાતે કરી શકે. હાલમાં TRAI આ પ્રકારની કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સને વધુ કડક રીતે નિયંત્રિત કરવા માટે સરકાર પાસે વિશેષ કાનૂની અધિકારોની માંગ પણ કરી રહી છે.

1600 અને 140 નંબર શ્રેણી પર "બ્લોક્ડ" ટેગ હટાવવા આદેશ

July 20, 2026 | 17:00 IST